Ntwa A. Katule
JF-Expert Member
- Jan 4, 2017
- 239
- 230
Siku zinavyozidi kwenda suala la faragha (privacy) mtandaoni limeanza kupotea na watumiaji wengi wa mtandao hawafahamu kwamba faragha zao wanapotumia mtandao zipo hatarini kuingiliwa. Naweza nikazitaja moja ya faragha chache ambazo huwa tunakuwa hatarini ila hatufahamu.
Watu huwa wanajua kutumia nywila (password) pekee kutawafanya wawe salama mtandaoni. Nywila haizuii mtu kuingilia faragha yako ya kujua kama ni mitandao (website) gani unapenda kutembelea na huwa unapenda kuangalia nini kwenye hii mitandao. Kitu kingine ni kwamba, tunapokuwa tunaperuzi mtandao inabidi tuwe na anuani (IP Address) inayotufanya tuweze kuwasiliana na vyombo vingine vya kieletroniki. Sababu ya kuongezeka kwa vyombo vya kielektroniki iliamuliwa kwamba vifaa vikiwa ndani vitumie anuani ya binafsi (private IP address). Na vikitoka nje uya mfumo wa yule anayekupatia huduma basi vitumie anuani ya umma (public IP address) kujitambulisha sababu anuani ya binafsi haitambuliki.
Ili uweze kuelewa huu muktadha wa anuani ya umma na binafsi, tuangalie mfano unaofanana na huu upande wa barua zinazotumwa kwa posta. Tufanye wewe ni mfanyakazi wa NSSF tawi fulani na unayo ofisi pale NSSF, ambayo ipo chumba namba 102, kwa mfano. Barua zako zinapotumwa huko zinapotoka, hazitumwi kwa anuani ya chumba namba 102, bali zitatumwa kwa anuani ya NSSF. Zikifika zitapokelewa na watu wa Masijala ambao watakuletea kwenye ofisi namba 102. Kwa hapa anuani ya NSSF ni ya umma, na anuani ya ofisi namba 102 ni ya binafsi kwa maana inatumika na kueleweka ndani ya NSSF. Na pengine NSSF wanakuwa na anuani moja ya umma. Na hivyo ndivyo mifumo ya kielectroniki nayo hufanya kazi.
Unapotumia mtandao uwe wa shirika au uwe ni wa kupitia kampuni za mawasiliano, wao watakupatia anuani ya binafsi lakini wakati mawasiliano yako yanaenda nje yatatafsiriwa kwamba yametoka kwenye anuani ya umma (public IP address), na wataokujibu watatumia anuani hiyo hiyo ya umma kukujibu. Lakini mawasiliano yako yakifika kwa anayekupatia huduma mfano Vodacom, wao wanajua wewe mwenye kujibiwa unatumia anuani gani ya binafsi ukiwa ndani. Hiki kitu kwa lugha ya kitaalamu wanaita Network Address Translation.
Sasa tuje kuangalia ni jinsi gani faragha yako inaweza kuingiliwa na tutamalizia kwa kutaja mbinu moja au mbili katika nyingi ambazo unazoweza kutumia katika kulinda unachofanya kisihusishwe na anuani yako ya faragha au ya umma. Hapo juu nimedokeza kwamba , anayekupa huduma ana uwezo wa kujua wewe unatumia anuani gani kwa ndani na kitu gani huwa unafanya kwenye mtandao. Mfano ukiingia Jamii forums, wao wana uwezo wa kuona anuani gani ya umma unatumia. Na watajua hiyo anuani ni ya kampuni gani. Kama wanataka kufuatilia zaidi wanaweza wakaenda kwa mtoa huduma wako na kumbu kumbu ya vitu ulivyovifanya wakapatiwa utambulisho (identity) wako halisi, sababu wanaokupa huduma wanaufahamu. Sijui kisheria limekaaje kama linawezekana au haliwezekani lakini mimi lengo langu ni kukuonyesha jinsi linavyowezekana kitaalamu. Utekelezaji wa sheria unategemeana na matakwa ya wawili wanaojadiliana katika upatikanaji wa utambulisho wako.
Mapendekezo yangu rahisi ya jinsi ya kujilinda ni kutumia vitu vinajulikana kitaalamu kama VPN, Proxy na vinginevyo. Pia zipo web browser ambazo zinakuwezesha wewe kutembelea mitandao na kulinda faragha ya utambulisho wako. Mfano ni browser inaitwa TOR.
Kwa leo ningependa kuishia hapa na ningependa kukaribisha maoni, maswali n.k.
Mr ICT Guru
www.facebook.com/mrictguru/
Instagram: mrictguru
Watu huwa wanajua kutumia nywila (password) pekee kutawafanya wawe salama mtandaoni. Nywila haizuii mtu kuingilia faragha yako ya kujua kama ni mitandao (website) gani unapenda kutembelea na huwa unapenda kuangalia nini kwenye hii mitandao. Kitu kingine ni kwamba, tunapokuwa tunaperuzi mtandao inabidi tuwe na anuani (IP Address) inayotufanya tuweze kuwasiliana na vyombo vingine vya kieletroniki. Sababu ya kuongezeka kwa vyombo vya kielektroniki iliamuliwa kwamba vifaa vikiwa ndani vitumie anuani ya binafsi (private IP address). Na vikitoka nje uya mfumo wa yule anayekupatia huduma basi vitumie anuani ya umma (public IP address) kujitambulisha sababu anuani ya binafsi haitambuliki.
Ili uweze kuelewa huu muktadha wa anuani ya umma na binafsi, tuangalie mfano unaofanana na huu upande wa barua zinazotumwa kwa posta. Tufanye wewe ni mfanyakazi wa NSSF tawi fulani na unayo ofisi pale NSSF, ambayo ipo chumba namba 102, kwa mfano. Barua zako zinapotumwa huko zinapotoka, hazitumwi kwa anuani ya chumba namba 102, bali zitatumwa kwa anuani ya NSSF. Zikifika zitapokelewa na watu wa Masijala ambao watakuletea kwenye ofisi namba 102. Kwa hapa anuani ya NSSF ni ya umma, na anuani ya ofisi namba 102 ni ya binafsi kwa maana inatumika na kueleweka ndani ya NSSF. Na pengine NSSF wanakuwa na anuani moja ya umma. Na hivyo ndivyo mifumo ya kielectroniki nayo hufanya kazi.
Unapotumia mtandao uwe wa shirika au uwe ni wa kupitia kampuni za mawasiliano, wao watakupatia anuani ya binafsi lakini wakati mawasiliano yako yanaenda nje yatatafsiriwa kwamba yametoka kwenye anuani ya umma (public IP address), na wataokujibu watatumia anuani hiyo hiyo ya umma kukujibu. Lakini mawasiliano yako yakifika kwa anayekupatia huduma mfano Vodacom, wao wanajua wewe mwenye kujibiwa unatumia anuani gani ya binafsi ukiwa ndani. Hiki kitu kwa lugha ya kitaalamu wanaita Network Address Translation.
Sasa tuje kuangalia ni jinsi gani faragha yako inaweza kuingiliwa na tutamalizia kwa kutaja mbinu moja au mbili katika nyingi ambazo unazoweza kutumia katika kulinda unachofanya kisihusishwe na anuani yako ya faragha au ya umma. Hapo juu nimedokeza kwamba , anayekupa huduma ana uwezo wa kujua wewe unatumia anuani gani kwa ndani na kitu gani huwa unafanya kwenye mtandao. Mfano ukiingia Jamii forums, wao wana uwezo wa kuona anuani gani ya umma unatumia. Na watajua hiyo anuani ni ya kampuni gani. Kama wanataka kufuatilia zaidi wanaweza wakaenda kwa mtoa huduma wako na kumbu kumbu ya vitu ulivyovifanya wakapatiwa utambulisho (identity) wako halisi, sababu wanaokupa huduma wanaufahamu. Sijui kisheria limekaaje kama linawezekana au haliwezekani lakini mimi lengo langu ni kukuonyesha jinsi linavyowezekana kitaalamu. Utekelezaji wa sheria unategemeana na matakwa ya wawili wanaojadiliana katika upatikanaji wa utambulisho wako.
Mapendekezo yangu rahisi ya jinsi ya kujilinda ni kutumia vitu vinajulikana kitaalamu kama VPN, Proxy na vinginevyo. Pia zipo web browser ambazo zinakuwezesha wewe kutembelea mitandao na kulinda faragha ya utambulisho wako. Mfano ni browser inaitwa TOR.
Kwa leo ningependa kuishia hapa na ningependa kukaribisha maoni, maswali n.k.
Mr ICT Guru
www.facebook.com/mrictguru/
Instagram: mrictguru