ndege JOHN
JF-Expert Member
- Aug 5, 2015
- 25,065
- 61,402
1. Mlipuko wa Volcano ya Mount Tambora (10 Aprili 1815) — Indonesia
Janga hili lilitokea katika kisiwa cha Sumbawa, Indonesia. Volcano ya Mount Tambora ililipuka kwa nguvu kubwa sana, ikarusha majivu na gesi angani, kuharibu makazi, mashamba na vyanzo vya maji. Majivu na gesi za sulfur zilizoingia kwenye anga zilisababisha kupungua kwa joto duniani, na mwaka 1816 ukajulikana kama Year Without a Summer. Kushindwa kwa mazao kulisababisha njaa katika maeneo mbalimbali duniani. Makadirio yanaonyesha zaidi ya watu 71,000 walikufa kutokana na mlipuko na madhara yake yaliyofuata.
2. MLIPUKO WA VOLCANO YA KRAKATOA (1883) – INDONESIA
Tarehe 26–27 Agosti 1883, volcano ya Krakatoa iliyokuwa kati ya visiwa vya Java na Sumatra nchini Indonesia ililipuka kwa nguvu kubwa sana. Mlipuko huo uliharibu sehemu kubwa ya kisiwa na kusababisha tsunami zilizovamia maeneo ya pwani, zikifagia vijiji na makazi ya watu. Sauti ya mlipuko ilisikika hata maelfu ya kilomita kutoka eneo la tukio. Takribani watu 36,000 walipoteza maisha, wengi wao kutokana na tsunami zilizotokana na mlipuko huo.
3. MLIPUKO WA GESI KATIKA ZIWA NYOS (1986) – CAMEROON
Tarehe 21 Agosti 1986, Ziwa Nyos lililopo kaskazini-magharibi mwa Cameroon lilitoa ghafla kiasi kikubwa cha gesi ya Carbon Dioxide (CO₂) iliyokuwa imejikusanya kwenye kina cha ziwa. Gesi hiyo ilisambaa katika vijiji vilivyokuwa jirani na kuwanyima watu na wanyama oksijeni. Kwa kuwa gesi hiyo ni nzito kuliko hewa, ilijikusanya kwenye maeneo ya chini na kusababisha vifo vya watu waliokuwa wamelala au ndani ya nyumba zao. Takribani watu 1,746 na maelfu ya wanyama walikufa katika tukio hilo.
4. MLIPUKO WA GESI KATIKA ZIWA MONOUN (1984) – CAMEROON
Tarehe 15 Agosti 1984, Ziwa Monoun nchini Cameroon lilisababisha janga baada ya kutoa ghafla kiasi kikubwa cha gesi ya Carbon Dioxide kutoka kwenye kina chake. Gesi hiyo ilisambaa katika maeneo ya chini karibu na ziwa na kusababisha watu waliokuwa jirani kukosa oksijeni. Baadhi ya waathirika walikutwa wamefariki ndani ya magari na wengine karibu na barabara. Takribani watu 37 walipoteza maisha. Tukio hili lilikuwa onyo kuhusu hatari ya mkusanyiko wa gesi katika maziwa yenye shughuli za volkano.
5. MAFURIKO MAKUBWA YA CHINA (1931) – CHINA
Mwaka 1931, China ilikumbwa na moja ya majanga makubwa zaidi ya mafuriko katika historia ya dunia. Mito mikubwa ikiwemo Yangtze, Huai na Huang He ilifurika kufuatia mvua kubwa na hali mbaya ya hewa. Maji yalivamia miji na vijiji, kuharibu nyumba, mashamba na miundombinu. Mamilioni ya watu walipoteza makazi, huku wengine wakifa kutokana na kuzama, njaa na magonjwa yaliyofuata baada ya mafuriko. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini yanaanzia takribani watu 850,000 hadi milioni 2 au zaidi.
6. TETEMEKO KUBWA LA SHAANXI (23 JANUARI 1556) – CHINA
Tarehe 23 Januari 1556, tetemeko kubwa la ardhi lilipiga jimbo la Shaanxi nchini China. Tetemeko hilo liliharibu nyumba, vijiji na makazi mengi yaliyojengwa kwenye mapango ya udongo laini. Maporomoko ya ardhi yalizika watu wengi wakiwa ndani ya makazi yao. Linatajwa kuwa mojawapo ya matetemeko yaliyosababisha vifo vingi zaidi katika historia. Takribani watu 830,000 walipoteza maisha.
7. KIMBUNGA CHA BHOLA (12–13 NOVEMBA 1970) – BANGLADESH YA SASA
Kimbunga cha Bhola kilipiga eneo la delta ya mito ya Ganges na Brahmaputra, wakati eneo hilo lilikuwa likiitwa Pakistan Mashariki. Upepo mkali na mawimbi makubwa ya bahari yalivamia maeneo ya pwani na visiwa vya chini, vikifagia nyumba, mashamba na vijiji. Watu wengi walizama maji huku wengine wakikosa msaada baada ya kuharibiwa kwa makazi yao. Makadirio yanaonyesha kati ya watu 300,000 na 500,000 walikufa.
8. TETEMEKO NA TSUNAMI YA BAHARI YA HINDI (26 DESEMBA 2004) – INDONESIA NA NCHI NYINGINE
Tarehe 26 Desemba 2004, tetemeko kubwa la ardhi lenye ukubwa wa takribani 9.1 lilitokea chini ya bahari karibu na kisiwa cha Sumatra nchini Indonesia. Tetemeko hilo lilisababisha tsunami kubwa zilizovamia Indonesia, Thailand, Sri Lanka, India, Maldives na nchi nyingine zilizopakana na Bahari ya Hindi. Mawimbi yalifagia vijiji, hoteli, nyumba na maeneo ya ufukweni. Takribani watu 230,000 walikufa au kutoweka katika nchi mbalimbali.
9. KIMBUNGA CHA GALVESTON (8 SEPTEMBA 1900) – MAREKANI
Kimbunga kikubwa kilipiga kisiwa cha Galveston katika jimbo la Texas, Marekani. Upepo mkali na mawimbi ya bahari yaliyofikia maeneo ya makazi yaliharibu maelfu ya nyumba na kusomba watu pamoja na mali zao. Sehemu kubwa ya mji ilibaki magofu, huku familia nyingi zikipoteza wapendwa wao. Takribani watu 6,000 hadi 8,000 walikufa katika janga hilo, na baadhi ya makadirio ya eneo lote yanafikia zaidi ya 10,000.
10. MLIPUKO WA VOLCANO YA VESUVIUS NA KUANGAMIA KWA POMPEII (79 BK) – ITALIA
Mwaka 79 BK, volcano ya Mount Vesuvius ililipuka karibu na mji wa Pompeii nchini Italia. Mlipuko huo ulirusha majivu, mawe na gesi zenye joto kali zilizofunika miji ya Pompeii na Herculaneum. Wakazi wengi walifunikwa na majivu na mikondo ya gesi na miamba yenye joto kali. Miji hiyo ilizikwa kwa karne nyingi kabla ya kugunduliwa tena na watafiti. Idadi kamili ya vifo haijulikani, lakini maelfu ya watu wanakadiriwa kufa.
11. TETEMEKO LA TANGSHAN (28 JULAI 1976) – CHINA
Tarehe 28 Julai 1976, tetemeko kubwa la ardhi lilipiga mji wa Tangshan nchini China alfajiri wakati wakazi wengi walikuwa wamelala. Majengo, viwanda, hospitali na nyumba nyingi zilianguka ndani ya muda mfupi, na watu wengi wakazikwa chini ya vifusi. Huduma za uokoaji zilipata changamoto kubwa kutokana na uharibifu wa miundombinu. Takribani watu 242,000 walifariki kwa mujibu wa takwimu rasmi, ingawa baadhi ya makadirio yanaweka idadi hiyo juu zaidi.
12. TETEMEKO LA HAITI (12 JANUARI 2010) – HAITI
Tarehe 12 Januari 2010, tetemeko la ardhi lenye ukubwa wa 7.0 lilipiga karibu na mji mkuu wa Port-au-Prince nchini Haiti. Majengo ya serikali, hospitali, shule na nyumba nyingi zilianguka kutokana na nguvu ya tetemeko na udhaifu wa miundombinu. Ikulu ya rais na makao makuu ya Umoja wa Mataifa nchini humo pia yaliharibiwa. Mamilioni ya watu waliathirika na wengine kupoteza makazi. Makadirio ya vifo yanatofautiana sana, yakianzia zaidi ya 100,000 hadi zaidi ya 200,000.
13. MLIPUKO MKUBWA WA VOLCANO YA TOBA (TAKRIBANI MIAKA 74,000 ILIYOPITA) – INDONESIA
Takribani miaka 74,000 iliyopita, volcano kubwa ya Toba katika eneo la Sumatra nchini Indonesia ililipuka kwa nguvu ya kipekee. Mlipuko huo ulirusha majivu na gesi nyingi angani, ambazo zilisambaa katika maeneo makubwa ya Asia na kuathiri mazingira na hali ya hewa. Baada ya mlipuko, eneo kubwa liliporomoka na kutengeneza bonde lililojazwa maji na kuwa Ziwa Toba la leo. Athari zake kwa binadamu wa wakati huo bado zinajadiliwa na wanasayansi. Idadi ya watu waliokufa haijulikani.
14. JANGA LA DUST BOWL (1930–1939) – MAREKANI
Katika miaka ya 1930, maeneo ya kilimo katika majimbo ya Oklahoma, Texas, Kansas na maeneo mengine ya Marekani yalikumbwa na ukame mkubwa. Kilimo kisichozingatia uhifadhi wa udongo kiliacha ardhi wazi, na upepo mkali ukaanza kuinua vumbi na kulisafirisha kwa umbali mkubwa. Dhoruba za vumbi zilifunika miji, kuharibu mashamba na kusababisha watu wengi kukimbia makazi yao. Janga hili lilisababisha njaa, umasikini na matatizo ya kiafya, lakini hakuna takwimu moja inayokubalika ya vifo vilivyosababishwa nalo moja kwa moja.
15. JANGA LA UGONJWA WA BLACK DEATH (1347–1353) – ULAYA, ASIA NA AFRIKA KASKAZINI
Kuanzia mwaka 1347, ugonjwa wa Black Death ulienea katika maeneo mengi ya Ulaya, Asia na Afrika Kaskazini. Ugonjwa huo ulisababishwa na bakteria aina ya Yersinia pestis, ambao ulienezwa hasa kupitia viroboto waliokuwa kwenye panya. Waathirika walipata homa kali, maumivu na kuvimba kwa tezi za mwili, huku wengine wakifariki ndani ya muda mfupi. Miji na vijiji vingi vilipoteza sehemu kubwa ya wakazi wake. Takribani watu milioni 25 hadi 50 walikufa barani Ulaya pekee.
16. AJALI YA KITUO CHA NYUKLIA CHA CHERNOBYL (26 APRILI 1986) – UKRAINE
Tarehe 26 Aprili 1986, reactor namba nne katika kituo cha nyuklia cha Chernobyl, wakati huo ndani ya Umoja wa Kisovieti, ililipuka wakati wa jaribio la kiusalama lililokwenda vibaya. Mlipuko huo ulisababisha moto na kusambaza mionzi hatari katika maeneo mbalimbali ya Ulaya. Wakazi wa mji wa Pripyat walilazimika kuhama makazi yao na eneo kubwa likafungwa kwa ajili ya makazi ya kudumu. Watu wawili walikufa kutokana na mlipuko wa awali na wengine 28 walikufa ndani ya miezi michache kutokana na ugonjwa mkali wa mionzi. Madhara ya kiafya ya muda mrefu yaliendelea kujitokeza kwa miaka mingi.
17. JANGA LA GESI YA BHOPAL (2–3 DESEMBA 1984) – INDIA
Usiku wa tarehe 2–3 Desemba 1984, gesi yenye sumu aina ya Methyl Isocyanate ilivuja kutoka katika kiwanda cha kutengeneza dawa za kuua wadudu cha Union Carbide mjini Bhopal nchini India. Gesi hiyo ilisambaa katika makazi ya watu waliokuwa wamelala, na kusababisha wengi kuamka wakikosa pumzi, wakikohoa na kuumia macho. Maelfu ya watu walikufa na mamia ya maelfu waliathirika kiafya. Zaidi ya watu 2,000 walikufa katika siku za mwanzo, huku makadirio ya vifo vya muda mrefu yakifikia makumi ya maelfu.
18. AJALI YA KITUO CHA NYUKLIA CHA FUKUSHIMA (11 MACHI 2011) – JAPAN
Tarehe 11 Machi 2011, tetemeko kubwa la ardhi lenye ukubwa wa 9.0 lilipiga pwani ya Japan na kusababisha tsunami kubwa. Mawimbi hayo yalifurika kituo cha nyuklia cha Fukushima Daiichi, yakaharibu mifumo ya umeme na kupoza mitambo ya nyuklia. Reactors tatu zilipata uharibifu mkubwa na nyenzo zenye mionzi zikaachiliwa kwenye mazingira. Zaidi ya watu 150,000 walihamishwa kutoka maeneo yaliyoathirika. Hakuna vifo vya moja kwa moja vilivyothibitishwa kutokana na mionzi ya ajali hiyo, lakini maelfu ya watu walikufa kutokana na tetemeko na tsunami.
19. JANGA LA MINAMATA (1956 NA MIAKA ILIYOFUATA) – JAPAN
Mwaka 1956, ugonjwa usio wa kawaida ulianza kutambuliwa katika mji wa Minamata nchini Japan. Uchunguzi ulibaini kuwa maji machafu yenye zebaki iliyokuwa ikitolewa na kiwanda cha kemikali cha Chisso yalikuwa yamechafua bahari na viumbe wa majini. Wakazi waliokula samaki na vyakula vya baharini vilivyochafuliwa walipata madhara makubwa ya mfumo wa fahamu, kupoteza uwezo wa kutembea na kuona, na baadhi walipata ulemavu wa kudumu. Zaidi ya watu 1,700 wametambuliwa rasmi kuwa wamekufa kutokana na ugonjwa huo, huku maelfu wengine wakiathirika.
20. AJALI YA KEMIKALI YA SEVESO (10 JULAI 1976) – ITALIA
Tarehe 10 Julai 1976, mlipuko wa kemikali katika kiwanda cha ICMESA karibu na mji wa Seveso nchini Italia ulisababisha gesi yenye kemikali hatari ya dioxin kuvuja na kusambaa katika maeneo ya makazi. Maelfu ya wakazi walilazimika kuhama, wanyama wengi walikufa au kuchinjwa ili kuzuia kemikali kuingia kwenye chakula, na watu wengi walipata matatizo ya ngozi. Hakukuwa na vifo vya moja kwa moja vilivyothibitishwa wakati wa ajali, lakini tukio hilo lilisababisha hofu kubwa kuhusu uchafuzi wa mazingira na afya ya binadamu.
21. MLIPUKO WA BANDARI YA TEXAS CITY (16 APRILI 1947) – MAREKANI
Tarehe 16 Aprili 1947, meli iliyokuwa imebeba mbolea ya ammonium nitrate ilishika moto katika bandari ya Texas City, jimbo la Texas nchini Marekani. Mlipuko mkubwa uliofuata uliharibu meli, viwanda, maghala na majengo yaliyokuwa karibu. Moto na milipuko mingine ilienea katika eneo la bandari na kusababisha uharibifu mkubwa. Takribani watu 581 walikufa na zaidi ya 5,000 walijeruhiwa. Tukio hilo linatajwa kuwa mojawapo ya milipuko mikubwa zaidi ya viwandani katika historia ya Marekani.
22. MLIPUKO WA HALIFAX (6 DESEMBA 1917) – CANADA
Tarehe 6 Desemba 1917, meli ya mizigo ya kijeshi iliyokuwa imebeba vilipuzi iligongana na meli nyingine katika bandari ya Halifax, jimbo la Nova Scotia nchini Canada. Meli hiyo ilishika moto na kulipuka kwa nguvu kubwa kiasi cha kuharibu sehemu kubwa ya mji. Majengo yalianguka, madirisha yalivunjika na watu wengi waliokuwa karibu na bandari walipoteza maisha. Takribani watu 1,782 walikufa na maelfu wengine walijeruhiwa.
23. KUPOROMOKA KWA BWAWA LA BANQIAO (AGOSTI 1975) – CHINA
Mwezi Agosti 1975, mvua kubwa zilizohusishwa na kimbunga Nina zilisababisha maji kujaa kupita kiasi katika bwawa la Banqiao na mabwawa mengine katika jimbo la Henan nchini China. Bwawa liliposhindwa kuhimili shinikizo la maji, lilipasuka na kusababisha mafuriko makubwa yaliyovamia vijiji na maeneo ya makazi. Mabwawa mengine pia yaliharibika na kuongeza ukubwa wa maafa. Takribani watu 26,000 walikufa moja kwa moja kutokana na mafuriko, huku makadirio ya vifo vinavyojumuisha njaa na magonjwa yaliyofuata yakifikia zaidi ya 100,000.
24. JANGA LA ABERFAN (21 OKTOBA 1966) – WALES, UINGEREZA
Tarehe 21 Oktoba 1966, mlundo mkubwa wa uchafu wa mgodi wa makaa ya mawe uliteleza kutoka mlimani na kuvamia kijiji cha Aberfan nchini Wales. Uchafu huo ulifunika shule ya msingi na nyumba zilizokuwa karibu, wakati watoto walikuwa wakiendelea na masomo. Walimu na wanafunzi wengi walizikwa chini ya matope na mawe. Jumla ya watu 144 walikufa, wakiwemo watoto 116.
25. AJALI YA KISIMA CHA MAFUTA DEEPWATER HORIZON (20 APRILI 2010) – GHUBA YA MEXICO
Tarehe 20 Aprili 2010, mlipuko na moto mkubwa ulitokea kwenye jukwaa la kuchimba mafuta la Deepwater Horizon katika Ghuba ya Mexico. Mlipuko huo ulisababisha watu 11 kupoteza maisha na wengine kujeruhiwa. Baada ya jukwaa kuzama, mafuta yalianza kumwagika kutoka kwenye kisima kilichokuwa chini ya bahari na kuendelea kuchafua maji kwa miezi kadhaa. Mafuta hayo yaliathiri viumbe wa baharini, ndege, fukwe na shughuli za uvuvi. Watu 11 walithibitishwa kufariki katika ajali ya awali.
26. KUZAMA KWA MELI YA TITANIC (15 APRILI 1912) – BAHARI YA ATLANTIKI
Usiku wa tarehe 14–15 Aprili 1912, meli kubwa ya abiria ya Titanic iligonga jiwe kubwa la barafu katika Bahari ya Atlantiki Kaskazini ikiwa safarini kutoka Uingereza kwenda Marekani. Mgongano huo ulisababisha maji kuingia ndani ya meli na hatimaye kuzama. Meli hiyo haikuwa na boti za uokoaji za kutosha kwa watu wote waliokuwemo. Takribani watu 1,500 walikufa, huku karibu 700 wakiokolewa.
27. KUZAMA KWA MELI YA WILHELM GUSTLOFF (30 JANUARI 1945) – BAHARI YA BALTIC
Tarehe 30 Januari 1945, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, meli ya Ujerumani ya Wilhelm Gustloff ilikuwa ikiwahamisha wakimbizi na wanajeshi kutoka eneo la Prussia Mashariki kuelekea magharibi. Meli hiyo ilishambuliwa na manowari ya Kisovieti katika Bahari ya Baltic na kuzama baada ya kupigwa na makombora ya torpedo. Meli ilikuwa imebeba maelfu ya watu, wengi wao wakiwa wakimbizi. Takribani watu 9,000 walipoteza maisha, na tukio hilo linatajwa kuwa mojawapo ya majanga makubwa zaidi ya kuzama kwa meli katika historia.
28. AJALI YA MELI YA DOÑA PAZ (20 DESEMBA 1987) – FILIPINO
Tarehe 20 Desemba 1987, meli ya abiria ya Doña Paz iligongana na meli ya mafuta ya Vector karibu na kisiwa cha Mindoro nchini Filipino. Mgongano huo ulisababisha moto mkubwa na mafuta yaliyomwagika yakashika moto juu ya maji. Abiria wengi walinaswa ndani ya meli au walishindwa kuogelea salama kutokana na moto na giza la usiku. Takribani watu 4,300 walikufa, wengi wao wakiwa abiria wa Doña Paz.
29. KUZAMA KWA MELI YA MV ESTONIA (28 SEPTEMBA 1994) – BAHARI YA BALTIC
Tarehe 28 Septemba 1994, meli ya abiria MV Estonia ilizama katika Bahari ya Baltic ikiwa safarini kutoka Tallinn nchini Estonia kuelekea Stockholm nchini Sweden. Katika hali ya mawimbi makubwa na upepo mkali, sehemu ya mbele ya meli iliharibika na maji yakaingia ndani. Meli ilizama haraka kiasi cha kuwafanya abiria wengi washindwe kufika kwenye boti za uokoaji. Takribani watu 852 walikufa, huku watu 137 wakiokolewa.
30. AJALI YA MELI YA COSTA CONCORDIA (13 JANUARI 2012) – ITALIA
Tarehe 13 Januari 2012, meli kubwa ya abiria ya Costa Concordia iligonga miamba karibu na kisiwa cha Giglio nchini Italia baada ya kukaribia mno ufukwe. Mgongano huo ulitoboa sehemu ya chini ya meli na kusababisha maji kuingia, na hatimaye meli ikapinduka upande mmoja. Abiria na wafanyakazi walilazimika kuhamishwa katika mazingira ya taharuki. Watu 32 walikufa katika ajali hiyo.
31. AJALI YA NDEGE ZA TENERIFE (27 MACHI 1977) – VISEZI VYA CANARY, HISPANIA
Tarehe 27 Machi 1977, ndege mbili kubwa za abiria aina ya Boeing 747 ziligongana kwenye njia ya kurukia ndege katika uwanja wa Los Rodeos, Tenerife, nchini Hispania. Kulikuwa na ukungu mzito uliopunguza uwezo wa marubani kuona, pamoja na mkanganyiko katika mawasiliano ya maelekezo ya kuruka. Ndege moja ilianza kuruka wakati nyingine bado ilikuwa kwenye njia hiyo. Abiria na wafanyakazi 583 walikufa, na 61 waliokuwemo kwenye ndege moja waliokolewa.
32. KULIPUKA KWA NDEGE YA AIR INDIA FLIGHT 182 (23 JUNI 1985) – BAHARI YA ATLANTIKI
Tarehe 23 Juni 1985, ndege ya Air India Flight 182 iliyokuwa ikisafiri kutoka Canada kuelekea India kupitia Uingereza ililipuka ikiwa angani juu ya Bahari ya Atlantiki. Uchunguzi ulibaini kuwa mlipuko ulisababishwa na bomu lililokuwa limefichwa ndani ya mizigo ya ndege. Ndege hiyo ilianguka baharini na hakuna mtu aliyeokoka. Abiria na wafanyakazi wote 329 walikufa.
33. KUTOWEKA KWA NDEGE YA MALAYSIA AIRLINES MH370 (8 MACHI 2014) – BAHARI YA HINDI
Tarehe 8 Machi 2014, ndege ya Malaysia Airlines MH370 iliyokuwa na abiria na wafanyakazi 239 ilitoweka ikiwa safarini kutoka Kuala Lumpur nchini Malaysia kuelekea Beijing nchini China. Mawasiliano ya ndege yalikatika na ndege ikatoka kwenye njia yake iliyotarajiwa. Licha ya operesheni kubwa ya kimataifa ya kuitafuta katika Bahari ya Hindi, mabaki machache tu yaliyohusishwa na ndege hiyo ndiyo yaliyopatikana. Watu wote 239 waliokuwemo wanachukuliwa kuwa walipoteza maisha, ingawa sababu kamili ya kutoweka kwake haijathibitishwa kikamilifu.
34. AJALI YA MELI YA ANGA YA HINDENBURG (6 MEI 1937) – MAREKANI
Tarehe 6 Mei 1937, meli kubwa ya anga ya Hindenburg iliyokuwa imebeba abiria kutoka Ujerumani ilishika moto wakati ikitua New Jersey nchini Marekani. Moto ulienea kwa kasi katika sehemu kubwa ya meli hiyo iliyokuwa imejazwa gesi ya hydrogen. Ndani ya muda mfupi, meli hiyo iliungua na kuanguka mbele ya watu waliokuwa wakishuhudia kutua kwake. Watu 36 walikufa, wakiwemo abiria na wafanyakazi pamoja na mtu mmoja aliyekuwa chini.
35. KULIPUKA KWA CHANGAMOTO SPACE SHUTTLE (28 JANUARI 1986) – MAREKANI
Tarehe 28 Januari 1986, chombo cha anga cha Challenger kililipuka sekunde 73 baada ya kurushwa kutoka kituo cha Kennedy Space Center nchini Marekani. Ajali hiyo ilisababishwa na hitilafu katika kifaa cha kuunganisha sehemu ya roketi kutokana na hali ya baridi kali. Chombo hicho kilivunjika angani mbele ya watazamaji wengi, wakiwemo wanafunzi waliokuwa wakifuatilia safari hiyo. Watu wote saba waliokuwa ndani ya chombo hicho walikufa.
36. SHAMBULIO LA BOMU LA NYUKLIA HIROSHIMA (6 AGOSTI 1945) – JAPAN
Tarehe 6 Agosti 1945, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Marekani ilirusha bomu la nyuklia lililoitwa Little Boy katika mji wa Hiroshima nchini Japan. Bomu hilo lililipuka angani na kusababisha mlipuko mkubwa, joto kali na mionzi iliyoharibu majengo na kuua watu wengi. Maelfu walikufa papo hapo, huku wengine wakifariki baadaye kutokana na majeraha na madhara ya mionzi. Takribani watu 140,000 walikufa kufikia mwisho wa mwaka 1945.
37. SHAMBULIO LA BOMU LA NYUKLIA NAGASAKI (9 AGOSTI 1945) – JAPAN
Tarehe 9 Agosti 1945, siku tatu baada ya shambulio la Hiroshima, Marekani ilirusha bomu la pili la nyuklia lililoitwa Fat Man katika mji wa Nagasaki nchini Japan. Bomu hilo lililipuka na kuharibu maeneo makubwa ya mji, kusababisha moto na kuua watu kwa mlipuko na joto kali. Waathirika wengine walifariki baadaye kutokana na majeraha na mionzi. Takribani watu 70,000 walikufa kufikia mwisho wa mwaka 1945.
38. MABOMU YA DRESDEN (13–15 FEBRUARI 1945) – UJERUMANI
Kuanzia tarehe 13 hadi 15 Februari 1945, vikosi vya anga vya Uingereza na Marekani vilifanya mashambulizi makubwa ya mabomu katika mji wa Dresden nchini Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Mabomu ya kawaida na ya moto yalisababisha moto mkubwa ulioenea katika maeneo ya makazi na kuharibu sehemu kubwa ya mji. Raia wengi walinaswa kwenye moto na majengo yaliyoporomoka. Makadirio ya kihistoria yanataja takribani watu 25,000 walikufa.
39. MAUAJI YA NANJING (DESEMBA 1937 – JANUARI 1938) – CHINA
Mwezi Desemba 1937, baada ya jeshi la Japan kuteka mji wa Nanjing nchini China, mauaji makubwa ya raia na wafungwa wa vita yalifanyika kwa wiki kadhaa. Watu wengi waliuawa kwa kupigwa risasi, kuchomwa moto na njia nyingine za kikatili. Wanawake wengi walifanyiwa ukatili wa kingono, huku nyumba na mali zikiharibiwa. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini mara nyingi hutajwa kuwa kati ya watu 40,000 na 200,000 au zaidi.
40. NJAA KUBWA YA HOLODOMOR (1932–1933) – UKRAINE
Katika miaka ya 1932 na 1933, Ukraine ilikumbwa na njaa kubwa iliyosababishwa na sera za kilimo za serikali ya Joseph Stalin, ikiwemo kunyang’anywa kwa chakula cha wakulima na utekelezaji mkali wa ukusanyaji wa mazao. Wakulima walipoteza chakula na uwezo wa kujilisha, huku vizuizi vya kusafiri vikifanya iwe vigumu kwa watu kutafuta msaada. Vijiji vingi vilibaki na watu waliokuwa wakifa kwa njaa. Takribani watu milioni 3.5 hadi 5 walikufa kutokana na janga hilo.
41. MAUAJI YA KIMBARI RWANDA (APRILI–JULAI 1994) – RWANDA
Kuanzia Aprili hadi Julai 1994, mauaji ya kimbari yalitekelezwa nchini Rwanda dhidi ya Watutsi na Wahutu waliopinga mauaji hayo. Mauaji yalisambaa katika maeneo mbalimbali ya nchi, huku watu wakishambuliwa majumbani, barabarani, makanisani na kwenye maeneo ya kujificha. Familia nyingi ziliangamizwa na mamia ya maelfu ya watu walikimbia nchi. Takribani watu 800,000 waliuawa ndani ya takribani siku 100.
42. NJAA KUBWA YA VIAZI IRELAND (1845–1852) – IRELAND
Kuanzia mwaka 1845, Ireland ilikumbwa na njaa kubwa baada ya ugonjwa wa mimea kuharibu mashamba ya viazi, chakula kikuu cha wananchi wengi. Mazao yaliharibika kwa misimu kadhaa, huku umaskini na mfumo wa umiliki wa ardhi vikifanya hali kuwa mbaya zaidi. Watu walikufa kwa njaa na magonjwa, huku mamilioni wakihama nchi kwenda Marekani, Canada na maeneo mengine. Takribani watu milioni moja walikufa.
43. NJAA KUBWA YA CHINA (1959–1961) – CHINA
Kuanzia mwaka 1959 hadi 1961, China ilikumbwa na njaa kubwa iliyohusishwa na sera za kiuchumi na kilimo za kampeni ya Great Leap Forward, ukusanyaji wa chakula kwa lazima na taarifa zisizo sahihi za uzalishaji wa mazao. Uzalishaji wa chakula uliporomoka na mamilioni ya wananchi wakakosa chakula. Maeneo ya vijijini yaliathirika zaidi, huku watu wengi wakifa kwa njaa na magonjwa yanayohusiana na utapiamlo. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini mara nyingi huwekwa kati ya watu milioni 15 na 45.
44. VITA KUU YA KWANZA YA DUNIA (1914–1918) – ULAYA NA MAENEO MENGINE
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilianza mwaka 1914 baada ya mvutano wa kisiasa na kijeshi barani Ulaya kufuatia kuuawa kwa Archduke Franz Ferdinand wa Austria. Vita hivyo vilihusisha mataifa mengi na vilienea hadi Afrika, Asia na Mashariki ya Kati. Wanajeshi walikufa katika mapigano ya ardhini, mashambulizi ya silaha nzito, gesi za sumu na magonjwa. Raia pia waliathirika kwa njaa na uharibifu wa makazi. Takribani watu milioni 15 hadi 20 walikufa kutokana na vita hivyo na madhara yake.
45. VITA KUU YA PILI YA DUNIA (1939–1945) – DUNIA NZIMA
Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilianza tarehe 1 Septemba 1939 baada ya Ujerumani kuivamia Poland, na baadaye mataifa mengi duniani yakajiunga katika mapigano hayo. Vita vilihusisha mashambulizi ya anga, mabomu ya nyuklia, mauaji ya kimbari, njaa na uharibifu mkubwa wa miji. Mamilioni ya raia na wanajeshi waliuawa katika Ulaya, Asia, Afrika na maeneo mengine. Takribani watu milioni 70 hadi 85 walikufa, na kufanya vita hivyo kuwa mojawapo ya matukio yenye vifo vingi zaidi katika historia ya binadamu.
46. JANGA LA UKUNGU WENYE SUMU LONDON (5–9 DESEMBA 1952) – UINGEREZA
Kuanzia tarehe 5 hadi 9 Desemba 1952, mji wa London nchini Uingereza ulifunikwa na ukungu mzito uliochanganyika na moshi wa viwanda, makaa ya mawe na magari. Hali ya hewa ilizuia hewa chafu kusambaa, hivyo watu wakaanza kuvuta hewa iliyokuwa na kiasi kikubwa cha uchafuzi. Uwezo wa kuona ulipungua, usafiri ukasimama na hospitali zikajaa wagonjwa wenye matatizo ya kupumua. Takribani watu 4,000 walikufa katika kipindi cha awali, huku tafiti za baadaye zikikadiria vifo vya ziada kufikia takribani 12,000.
47. MLIPUKO WA VOLCANO YA MOUNT PELÉE (8 MEI 1902) – MARTINIQUE
Tarehe 8 Mei 1902, volcano ya Mount Pelée ililipuka katika kisiwa cha Martinique kilichopo Karibiani. Mlipuko huo ulizalisha wingu kubwa la gesi, majivu na miamba yenye joto kali lililoshuka kwa kasi kuelekea mji wa Saint-Pierre. Mji huo uliharibiwa ndani ya muda mfupi na wakazi wengi hawakupata nafasi ya kukimbia. Takribani watu 28,000 hadi 30,000 walikufa, huku manusura wachache tu wakinusurika.
48. MAFURIKO YA JOHNSTOWN (31 MEI 1889) – MAREKANI
Tarehe 31 Mei 1889, bwawa la South Fork lilipasuka baada ya mvua kubwa kunyesha katika eneo la Pennsylvania nchini Marekani. Maji mengi yaliteremka kwa kasi kuelekea mji wa Johnstown, yakibeba miti, vifusi na majengo yaliyosombwa njiani. Mafuriko hayo yaliharibu nyumba na miundombinu, huku watu wengi wakinaswa na maji na vifusi. Takribani watu 2,209 walikufa.
49. AJALI YA ZIWA PEIGNEUR (20 NOVEMBA 1980) – MAREKANI
Tarehe 20 Novemba 1980, uchimbaji wa mafuta katika Ziwa Peigneur, jimbo la Louisiana nchini Marekani, ulisababisha kuchimbwa kwa bahati mbaya kwenye mgodi wa chumvi uliokuwa chini ya ziwa. Maji yalianza kuingia mgodini na kusababisha ziwa kupoteza maji yake kwa kasi, huku eneo hilo likigeuka kuwa shimo kubwa la maji. Meli na mitambo ilimezwa na maji, na mfereji wa maji ukabadilisha mwelekeo. Kwa bahati nzuri, wafanyakazi wote waliokuwa katika eneo la mgodi waliokolewa na hakuna kifo kilichoripotiwa.
50. MAFURIKO YA MOLASSES (15 JANUARI 1919) – MAREKANI
Tarehe 15 Januari 1919, tanki kubwa lililokuwa limehifadhi molasses, kimiminika kizito kinachotokana na miwa au sukari, lilipasuka katika mji wa Boston, jimbo la Massachusetts nchini Marekani. Wimbi kubwa la molasses lilitoka ndani ya tanki na kuvamia mitaa kwa kasi, likiharibu majengo, kubomoa miundombinu na kufunika watu pamoja na magari. Wakazi walinaswa ndani ya kimiminika hicho kizito na wengine kushindwa kujiokoa. Takribani watu 21 walikufa na zaidi ya 150 walijeruhiwa.
Janga hili lilitokea katika kisiwa cha Sumbawa, Indonesia. Volcano ya Mount Tambora ililipuka kwa nguvu kubwa sana, ikarusha majivu na gesi angani, kuharibu makazi, mashamba na vyanzo vya maji. Majivu na gesi za sulfur zilizoingia kwenye anga zilisababisha kupungua kwa joto duniani, na mwaka 1816 ukajulikana kama Year Without a Summer. Kushindwa kwa mazao kulisababisha njaa katika maeneo mbalimbali duniani. Makadirio yanaonyesha zaidi ya watu 71,000 walikufa kutokana na mlipuko na madhara yake yaliyofuata.
2. MLIPUKO WA VOLCANO YA KRAKATOA (1883) – INDONESIA
Tarehe 26–27 Agosti 1883, volcano ya Krakatoa iliyokuwa kati ya visiwa vya Java na Sumatra nchini Indonesia ililipuka kwa nguvu kubwa sana. Mlipuko huo uliharibu sehemu kubwa ya kisiwa na kusababisha tsunami zilizovamia maeneo ya pwani, zikifagia vijiji na makazi ya watu. Sauti ya mlipuko ilisikika hata maelfu ya kilomita kutoka eneo la tukio. Takribani watu 36,000 walipoteza maisha, wengi wao kutokana na tsunami zilizotokana na mlipuko huo.
3. MLIPUKO WA GESI KATIKA ZIWA NYOS (1986) – CAMEROON
Tarehe 21 Agosti 1986, Ziwa Nyos lililopo kaskazini-magharibi mwa Cameroon lilitoa ghafla kiasi kikubwa cha gesi ya Carbon Dioxide (CO₂) iliyokuwa imejikusanya kwenye kina cha ziwa. Gesi hiyo ilisambaa katika vijiji vilivyokuwa jirani na kuwanyima watu na wanyama oksijeni. Kwa kuwa gesi hiyo ni nzito kuliko hewa, ilijikusanya kwenye maeneo ya chini na kusababisha vifo vya watu waliokuwa wamelala au ndani ya nyumba zao. Takribani watu 1,746 na maelfu ya wanyama walikufa katika tukio hilo.
4. MLIPUKO WA GESI KATIKA ZIWA MONOUN (1984) – CAMEROON
Tarehe 15 Agosti 1984, Ziwa Monoun nchini Cameroon lilisababisha janga baada ya kutoa ghafla kiasi kikubwa cha gesi ya Carbon Dioxide kutoka kwenye kina chake. Gesi hiyo ilisambaa katika maeneo ya chini karibu na ziwa na kusababisha watu waliokuwa jirani kukosa oksijeni. Baadhi ya waathirika walikutwa wamefariki ndani ya magari na wengine karibu na barabara. Takribani watu 37 walipoteza maisha. Tukio hili lilikuwa onyo kuhusu hatari ya mkusanyiko wa gesi katika maziwa yenye shughuli za volkano.
5. MAFURIKO MAKUBWA YA CHINA (1931) – CHINA
Mwaka 1931, China ilikumbwa na moja ya majanga makubwa zaidi ya mafuriko katika historia ya dunia. Mito mikubwa ikiwemo Yangtze, Huai na Huang He ilifurika kufuatia mvua kubwa na hali mbaya ya hewa. Maji yalivamia miji na vijiji, kuharibu nyumba, mashamba na miundombinu. Mamilioni ya watu walipoteza makazi, huku wengine wakifa kutokana na kuzama, njaa na magonjwa yaliyofuata baada ya mafuriko. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini yanaanzia takribani watu 850,000 hadi milioni 2 au zaidi.
6. TETEMEKO KUBWA LA SHAANXI (23 JANUARI 1556) – CHINA
Tarehe 23 Januari 1556, tetemeko kubwa la ardhi lilipiga jimbo la Shaanxi nchini China. Tetemeko hilo liliharibu nyumba, vijiji na makazi mengi yaliyojengwa kwenye mapango ya udongo laini. Maporomoko ya ardhi yalizika watu wengi wakiwa ndani ya makazi yao. Linatajwa kuwa mojawapo ya matetemeko yaliyosababisha vifo vingi zaidi katika historia. Takribani watu 830,000 walipoteza maisha.
7. KIMBUNGA CHA BHOLA (12–13 NOVEMBA 1970) – BANGLADESH YA SASA
Kimbunga cha Bhola kilipiga eneo la delta ya mito ya Ganges na Brahmaputra, wakati eneo hilo lilikuwa likiitwa Pakistan Mashariki. Upepo mkali na mawimbi makubwa ya bahari yalivamia maeneo ya pwani na visiwa vya chini, vikifagia nyumba, mashamba na vijiji. Watu wengi walizama maji huku wengine wakikosa msaada baada ya kuharibiwa kwa makazi yao. Makadirio yanaonyesha kati ya watu 300,000 na 500,000 walikufa.
8. TETEMEKO NA TSUNAMI YA BAHARI YA HINDI (26 DESEMBA 2004) – INDONESIA NA NCHI NYINGINE
Tarehe 26 Desemba 2004, tetemeko kubwa la ardhi lenye ukubwa wa takribani 9.1 lilitokea chini ya bahari karibu na kisiwa cha Sumatra nchini Indonesia. Tetemeko hilo lilisababisha tsunami kubwa zilizovamia Indonesia, Thailand, Sri Lanka, India, Maldives na nchi nyingine zilizopakana na Bahari ya Hindi. Mawimbi yalifagia vijiji, hoteli, nyumba na maeneo ya ufukweni. Takribani watu 230,000 walikufa au kutoweka katika nchi mbalimbali.
9. KIMBUNGA CHA GALVESTON (8 SEPTEMBA 1900) – MAREKANI
Kimbunga kikubwa kilipiga kisiwa cha Galveston katika jimbo la Texas, Marekani. Upepo mkali na mawimbi ya bahari yaliyofikia maeneo ya makazi yaliharibu maelfu ya nyumba na kusomba watu pamoja na mali zao. Sehemu kubwa ya mji ilibaki magofu, huku familia nyingi zikipoteza wapendwa wao. Takribani watu 6,000 hadi 8,000 walikufa katika janga hilo, na baadhi ya makadirio ya eneo lote yanafikia zaidi ya 10,000.
10. MLIPUKO WA VOLCANO YA VESUVIUS NA KUANGAMIA KWA POMPEII (79 BK) – ITALIA
Mwaka 79 BK, volcano ya Mount Vesuvius ililipuka karibu na mji wa Pompeii nchini Italia. Mlipuko huo ulirusha majivu, mawe na gesi zenye joto kali zilizofunika miji ya Pompeii na Herculaneum. Wakazi wengi walifunikwa na majivu na mikondo ya gesi na miamba yenye joto kali. Miji hiyo ilizikwa kwa karne nyingi kabla ya kugunduliwa tena na watafiti. Idadi kamili ya vifo haijulikani, lakini maelfu ya watu wanakadiriwa kufa.
11. TETEMEKO LA TANGSHAN (28 JULAI 1976) – CHINA
Tarehe 28 Julai 1976, tetemeko kubwa la ardhi lilipiga mji wa Tangshan nchini China alfajiri wakati wakazi wengi walikuwa wamelala. Majengo, viwanda, hospitali na nyumba nyingi zilianguka ndani ya muda mfupi, na watu wengi wakazikwa chini ya vifusi. Huduma za uokoaji zilipata changamoto kubwa kutokana na uharibifu wa miundombinu. Takribani watu 242,000 walifariki kwa mujibu wa takwimu rasmi, ingawa baadhi ya makadirio yanaweka idadi hiyo juu zaidi.
12. TETEMEKO LA HAITI (12 JANUARI 2010) – HAITI
Tarehe 12 Januari 2010, tetemeko la ardhi lenye ukubwa wa 7.0 lilipiga karibu na mji mkuu wa Port-au-Prince nchini Haiti. Majengo ya serikali, hospitali, shule na nyumba nyingi zilianguka kutokana na nguvu ya tetemeko na udhaifu wa miundombinu. Ikulu ya rais na makao makuu ya Umoja wa Mataifa nchini humo pia yaliharibiwa. Mamilioni ya watu waliathirika na wengine kupoteza makazi. Makadirio ya vifo yanatofautiana sana, yakianzia zaidi ya 100,000 hadi zaidi ya 200,000.
13. MLIPUKO MKUBWA WA VOLCANO YA TOBA (TAKRIBANI MIAKA 74,000 ILIYOPITA) – INDONESIA
Takribani miaka 74,000 iliyopita, volcano kubwa ya Toba katika eneo la Sumatra nchini Indonesia ililipuka kwa nguvu ya kipekee. Mlipuko huo ulirusha majivu na gesi nyingi angani, ambazo zilisambaa katika maeneo makubwa ya Asia na kuathiri mazingira na hali ya hewa. Baada ya mlipuko, eneo kubwa liliporomoka na kutengeneza bonde lililojazwa maji na kuwa Ziwa Toba la leo. Athari zake kwa binadamu wa wakati huo bado zinajadiliwa na wanasayansi. Idadi ya watu waliokufa haijulikani.
14. JANGA LA DUST BOWL (1930–1939) – MAREKANI
Katika miaka ya 1930, maeneo ya kilimo katika majimbo ya Oklahoma, Texas, Kansas na maeneo mengine ya Marekani yalikumbwa na ukame mkubwa. Kilimo kisichozingatia uhifadhi wa udongo kiliacha ardhi wazi, na upepo mkali ukaanza kuinua vumbi na kulisafirisha kwa umbali mkubwa. Dhoruba za vumbi zilifunika miji, kuharibu mashamba na kusababisha watu wengi kukimbia makazi yao. Janga hili lilisababisha njaa, umasikini na matatizo ya kiafya, lakini hakuna takwimu moja inayokubalika ya vifo vilivyosababishwa nalo moja kwa moja.
15. JANGA LA UGONJWA WA BLACK DEATH (1347–1353) – ULAYA, ASIA NA AFRIKA KASKAZINI
Kuanzia mwaka 1347, ugonjwa wa Black Death ulienea katika maeneo mengi ya Ulaya, Asia na Afrika Kaskazini. Ugonjwa huo ulisababishwa na bakteria aina ya Yersinia pestis, ambao ulienezwa hasa kupitia viroboto waliokuwa kwenye panya. Waathirika walipata homa kali, maumivu na kuvimba kwa tezi za mwili, huku wengine wakifariki ndani ya muda mfupi. Miji na vijiji vingi vilipoteza sehemu kubwa ya wakazi wake. Takribani watu milioni 25 hadi 50 walikufa barani Ulaya pekee.
16. AJALI YA KITUO CHA NYUKLIA CHA CHERNOBYL (26 APRILI 1986) – UKRAINE
Tarehe 26 Aprili 1986, reactor namba nne katika kituo cha nyuklia cha Chernobyl, wakati huo ndani ya Umoja wa Kisovieti, ililipuka wakati wa jaribio la kiusalama lililokwenda vibaya. Mlipuko huo ulisababisha moto na kusambaza mionzi hatari katika maeneo mbalimbali ya Ulaya. Wakazi wa mji wa Pripyat walilazimika kuhama makazi yao na eneo kubwa likafungwa kwa ajili ya makazi ya kudumu. Watu wawili walikufa kutokana na mlipuko wa awali na wengine 28 walikufa ndani ya miezi michache kutokana na ugonjwa mkali wa mionzi. Madhara ya kiafya ya muda mrefu yaliendelea kujitokeza kwa miaka mingi.
17. JANGA LA GESI YA BHOPAL (2–3 DESEMBA 1984) – INDIA
Usiku wa tarehe 2–3 Desemba 1984, gesi yenye sumu aina ya Methyl Isocyanate ilivuja kutoka katika kiwanda cha kutengeneza dawa za kuua wadudu cha Union Carbide mjini Bhopal nchini India. Gesi hiyo ilisambaa katika makazi ya watu waliokuwa wamelala, na kusababisha wengi kuamka wakikosa pumzi, wakikohoa na kuumia macho. Maelfu ya watu walikufa na mamia ya maelfu waliathirika kiafya. Zaidi ya watu 2,000 walikufa katika siku za mwanzo, huku makadirio ya vifo vya muda mrefu yakifikia makumi ya maelfu.
18. AJALI YA KITUO CHA NYUKLIA CHA FUKUSHIMA (11 MACHI 2011) – JAPAN
Tarehe 11 Machi 2011, tetemeko kubwa la ardhi lenye ukubwa wa 9.0 lilipiga pwani ya Japan na kusababisha tsunami kubwa. Mawimbi hayo yalifurika kituo cha nyuklia cha Fukushima Daiichi, yakaharibu mifumo ya umeme na kupoza mitambo ya nyuklia. Reactors tatu zilipata uharibifu mkubwa na nyenzo zenye mionzi zikaachiliwa kwenye mazingira. Zaidi ya watu 150,000 walihamishwa kutoka maeneo yaliyoathirika. Hakuna vifo vya moja kwa moja vilivyothibitishwa kutokana na mionzi ya ajali hiyo, lakini maelfu ya watu walikufa kutokana na tetemeko na tsunami.
19. JANGA LA MINAMATA (1956 NA MIAKA ILIYOFUATA) – JAPAN
Mwaka 1956, ugonjwa usio wa kawaida ulianza kutambuliwa katika mji wa Minamata nchini Japan. Uchunguzi ulibaini kuwa maji machafu yenye zebaki iliyokuwa ikitolewa na kiwanda cha kemikali cha Chisso yalikuwa yamechafua bahari na viumbe wa majini. Wakazi waliokula samaki na vyakula vya baharini vilivyochafuliwa walipata madhara makubwa ya mfumo wa fahamu, kupoteza uwezo wa kutembea na kuona, na baadhi walipata ulemavu wa kudumu. Zaidi ya watu 1,700 wametambuliwa rasmi kuwa wamekufa kutokana na ugonjwa huo, huku maelfu wengine wakiathirika.
20. AJALI YA KEMIKALI YA SEVESO (10 JULAI 1976) – ITALIA
Tarehe 10 Julai 1976, mlipuko wa kemikali katika kiwanda cha ICMESA karibu na mji wa Seveso nchini Italia ulisababisha gesi yenye kemikali hatari ya dioxin kuvuja na kusambaa katika maeneo ya makazi. Maelfu ya wakazi walilazimika kuhama, wanyama wengi walikufa au kuchinjwa ili kuzuia kemikali kuingia kwenye chakula, na watu wengi walipata matatizo ya ngozi. Hakukuwa na vifo vya moja kwa moja vilivyothibitishwa wakati wa ajali, lakini tukio hilo lilisababisha hofu kubwa kuhusu uchafuzi wa mazingira na afya ya binadamu.
21. MLIPUKO WA BANDARI YA TEXAS CITY (16 APRILI 1947) – MAREKANI
Tarehe 16 Aprili 1947, meli iliyokuwa imebeba mbolea ya ammonium nitrate ilishika moto katika bandari ya Texas City, jimbo la Texas nchini Marekani. Mlipuko mkubwa uliofuata uliharibu meli, viwanda, maghala na majengo yaliyokuwa karibu. Moto na milipuko mingine ilienea katika eneo la bandari na kusababisha uharibifu mkubwa. Takribani watu 581 walikufa na zaidi ya 5,000 walijeruhiwa. Tukio hilo linatajwa kuwa mojawapo ya milipuko mikubwa zaidi ya viwandani katika historia ya Marekani.
22. MLIPUKO WA HALIFAX (6 DESEMBA 1917) – CANADA
Tarehe 6 Desemba 1917, meli ya mizigo ya kijeshi iliyokuwa imebeba vilipuzi iligongana na meli nyingine katika bandari ya Halifax, jimbo la Nova Scotia nchini Canada. Meli hiyo ilishika moto na kulipuka kwa nguvu kubwa kiasi cha kuharibu sehemu kubwa ya mji. Majengo yalianguka, madirisha yalivunjika na watu wengi waliokuwa karibu na bandari walipoteza maisha. Takribani watu 1,782 walikufa na maelfu wengine walijeruhiwa.
23. KUPOROMOKA KWA BWAWA LA BANQIAO (AGOSTI 1975) – CHINA
Mwezi Agosti 1975, mvua kubwa zilizohusishwa na kimbunga Nina zilisababisha maji kujaa kupita kiasi katika bwawa la Banqiao na mabwawa mengine katika jimbo la Henan nchini China. Bwawa liliposhindwa kuhimili shinikizo la maji, lilipasuka na kusababisha mafuriko makubwa yaliyovamia vijiji na maeneo ya makazi. Mabwawa mengine pia yaliharibika na kuongeza ukubwa wa maafa. Takribani watu 26,000 walikufa moja kwa moja kutokana na mafuriko, huku makadirio ya vifo vinavyojumuisha njaa na magonjwa yaliyofuata yakifikia zaidi ya 100,000.
24. JANGA LA ABERFAN (21 OKTOBA 1966) – WALES, UINGEREZA
Tarehe 21 Oktoba 1966, mlundo mkubwa wa uchafu wa mgodi wa makaa ya mawe uliteleza kutoka mlimani na kuvamia kijiji cha Aberfan nchini Wales. Uchafu huo ulifunika shule ya msingi na nyumba zilizokuwa karibu, wakati watoto walikuwa wakiendelea na masomo. Walimu na wanafunzi wengi walizikwa chini ya matope na mawe. Jumla ya watu 144 walikufa, wakiwemo watoto 116.
25. AJALI YA KISIMA CHA MAFUTA DEEPWATER HORIZON (20 APRILI 2010) – GHUBA YA MEXICO
Tarehe 20 Aprili 2010, mlipuko na moto mkubwa ulitokea kwenye jukwaa la kuchimba mafuta la Deepwater Horizon katika Ghuba ya Mexico. Mlipuko huo ulisababisha watu 11 kupoteza maisha na wengine kujeruhiwa. Baada ya jukwaa kuzama, mafuta yalianza kumwagika kutoka kwenye kisima kilichokuwa chini ya bahari na kuendelea kuchafua maji kwa miezi kadhaa. Mafuta hayo yaliathiri viumbe wa baharini, ndege, fukwe na shughuli za uvuvi. Watu 11 walithibitishwa kufariki katika ajali ya awali.
26. KUZAMA KWA MELI YA TITANIC (15 APRILI 1912) – BAHARI YA ATLANTIKI
Usiku wa tarehe 14–15 Aprili 1912, meli kubwa ya abiria ya Titanic iligonga jiwe kubwa la barafu katika Bahari ya Atlantiki Kaskazini ikiwa safarini kutoka Uingereza kwenda Marekani. Mgongano huo ulisababisha maji kuingia ndani ya meli na hatimaye kuzama. Meli hiyo haikuwa na boti za uokoaji za kutosha kwa watu wote waliokuwemo. Takribani watu 1,500 walikufa, huku karibu 700 wakiokolewa.
27. KUZAMA KWA MELI YA WILHELM GUSTLOFF (30 JANUARI 1945) – BAHARI YA BALTIC
Tarehe 30 Januari 1945, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, meli ya Ujerumani ya Wilhelm Gustloff ilikuwa ikiwahamisha wakimbizi na wanajeshi kutoka eneo la Prussia Mashariki kuelekea magharibi. Meli hiyo ilishambuliwa na manowari ya Kisovieti katika Bahari ya Baltic na kuzama baada ya kupigwa na makombora ya torpedo. Meli ilikuwa imebeba maelfu ya watu, wengi wao wakiwa wakimbizi. Takribani watu 9,000 walipoteza maisha, na tukio hilo linatajwa kuwa mojawapo ya majanga makubwa zaidi ya kuzama kwa meli katika historia.
28. AJALI YA MELI YA DOÑA PAZ (20 DESEMBA 1987) – FILIPINO
Tarehe 20 Desemba 1987, meli ya abiria ya Doña Paz iligongana na meli ya mafuta ya Vector karibu na kisiwa cha Mindoro nchini Filipino. Mgongano huo ulisababisha moto mkubwa na mafuta yaliyomwagika yakashika moto juu ya maji. Abiria wengi walinaswa ndani ya meli au walishindwa kuogelea salama kutokana na moto na giza la usiku. Takribani watu 4,300 walikufa, wengi wao wakiwa abiria wa Doña Paz.
29. KUZAMA KWA MELI YA MV ESTONIA (28 SEPTEMBA 1994) – BAHARI YA BALTIC
Tarehe 28 Septemba 1994, meli ya abiria MV Estonia ilizama katika Bahari ya Baltic ikiwa safarini kutoka Tallinn nchini Estonia kuelekea Stockholm nchini Sweden. Katika hali ya mawimbi makubwa na upepo mkali, sehemu ya mbele ya meli iliharibika na maji yakaingia ndani. Meli ilizama haraka kiasi cha kuwafanya abiria wengi washindwe kufika kwenye boti za uokoaji. Takribani watu 852 walikufa, huku watu 137 wakiokolewa.
30. AJALI YA MELI YA COSTA CONCORDIA (13 JANUARI 2012) – ITALIA
Tarehe 13 Januari 2012, meli kubwa ya abiria ya Costa Concordia iligonga miamba karibu na kisiwa cha Giglio nchini Italia baada ya kukaribia mno ufukwe. Mgongano huo ulitoboa sehemu ya chini ya meli na kusababisha maji kuingia, na hatimaye meli ikapinduka upande mmoja. Abiria na wafanyakazi walilazimika kuhamishwa katika mazingira ya taharuki. Watu 32 walikufa katika ajali hiyo.
31. AJALI YA NDEGE ZA TENERIFE (27 MACHI 1977) – VISEZI VYA CANARY, HISPANIA
Tarehe 27 Machi 1977, ndege mbili kubwa za abiria aina ya Boeing 747 ziligongana kwenye njia ya kurukia ndege katika uwanja wa Los Rodeos, Tenerife, nchini Hispania. Kulikuwa na ukungu mzito uliopunguza uwezo wa marubani kuona, pamoja na mkanganyiko katika mawasiliano ya maelekezo ya kuruka. Ndege moja ilianza kuruka wakati nyingine bado ilikuwa kwenye njia hiyo. Abiria na wafanyakazi 583 walikufa, na 61 waliokuwemo kwenye ndege moja waliokolewa.
32. KULIPUKA KWA NDEGE YA AIR INDIA FLIGHT 182 (23 JUNI 1985) – BAHARI YA ATLANTIKI
Tarehe 23 Juni 1985, ndege ya Air India Flight 182 iliyokuwa ikisafiri kutoka Canada kuelekea India kupitia Uingereza ililipuka ikiwa angani juu ya Bahari ya Atlantiki. Uchunguzi ulibaini kuwa mlipuko ulisababishwa na bomu lililokuwa limefichwa ndani ya mizigo ya ndege. Ndege hiyo ilianguka baharini na hakuna mtu aliyeokoka. Abiria na wafanyakazi wote 329 walikufa.
33. KUTOWEKA KWA NDEGE YA MALAYSIA AIRLINES MH370 (8 MACHI 2014) – BAHARI YA HINDI
Tarehe 8 Machi 2014, ndege ya Malaysia Airlines MH370 iliyokuwa na abiria na wafanyakazi 239 ilitoweka ikiwa safarini kutoka Kuala Lumpur nchini Malaysia kuelekea Beijing nchini China. Mawasiliano ya ndege yalikatika na ndege ikatoka kwenye njia yake iliyotarajiwa. Licha ya operesheni kubwa ya kimataifa ya kuitafuta katika Bahari ya Hindi, mabaki machache tu yaliyohusishwa na ndege hiyo ndiyo yaliyopatikana. Watu wote 239 waliokuwemo wanachukuliwa kuwa walipoteza maisha, ingawa sababu kamili ya kutoweka kwake haijathibitishwa kikamilifu.
34. AJALI YA MELI YA ANGA YA HINDENBURG (6 MEI 1937) – MAREKANI
Tarehe 6 Mei 1937, meli kubwa ya anga ya Hindenburg iliyokuwa imebeba abiria kutoka Ujerumani ilishika moto wakati ikitua New Jersey nchini Marekani. Moto ulienea kwa kasi katika sehemu kubwa ya meli hiyo iliyokuwa imejazwa gesi ya hydrogen. Ndani ya muda mfupi, meli hiyo iliungua na kuanguka mbele ya watu waliokuwa wakishuhudia kutua kwake. Watu 36 walikufa, wakiwemo abiria na wafanyakazi pamoja na mtu mmoja aliyekuwa chini.
35. KULIPUKA KWA CHANGAMOTO SPACE SHUTTLE (28 JANUARI 1986) – MAREKANI
Tarehe 28 Januari 1986, chombo cha anga cha Challenger kililipuka sekunde 73 baada ya kurushwa kutoka kituo cha Kennedy Space Center nchini Marekani. Ajali hiyo ilisababishwa na hitilafu katika kifaa cha kuunganisha sehemu ya roketi kutokana na hali ya baridi kali. Chombo hicho kilivunjika angani mbele ya watazamaji wengi, wakiwemo wanafunzi waliokuwa wakifuatilia safari hiyo. Watu wote saba waliokuwa ndani ya chombo hicho walikufa.
36. SHAMBULIO LA BOMU LA NYUKLIA HIROSHIMA (6 AGOSTI 1945) – JAPAN
Tarehe 6 Agosti 1945, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Marekani ilirusha bomu la nyuklia lililoitwa Little Boy katika mji wa Hiroshima nchini Japan. Bomu hilo lililipuka angani na kusababisha mlipuko mkubwa, joto kali na mionzi iliyoharibu majengo na kuua watu wengi. Maelfu walikufa papo hapo, huku wengine wakifariki baadaye kutokana na majeraha na madhara ya mionzi. Takribani watu 140,000 walikufa kufikia mwisho wa mwaka 1945.
37. SHAMBULIO LA BOMU LA NYUKLIA NAGASAKI (9 AGOSTI 1945) – JAPAN
Tarehe 9 Agosti 1945, siku tatu baada ya shambulio la Hiroshima, Marekani ilirusha bomu la pili la nyuklia lililoitwa Fat Man katika mji wa Nagasaki nchini Japan. Bomu hilo lililipuka na kuharibu maeneo makubwa ya mji, kusababisha moto na kuua watu kwa mlipuko na joto kali. Waathirika wengine walifariki baadaye kutokana na majeraha na mionzi. Takribani watu 70,000 walikufa kufikia mwisho wa mwaka 1945.
38. MABOMU YA DRESDEN (13–15 FEBRUARI 1945) – UJERUMANI
Kuanzia tarehe 13 hadi 15 Februari 1945, vikosi vya anga vya Uingereza na Marekani vilifanya mashambulizi makubwa ya mabomu katika mji wa Dresden nchini Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Mabomu ya kawaida na ya moto yalisababisha moto mkubwa ulioenea katika maeneo ya makazi na kuharibu sehemu kubwa ya mji. Raia wengi walinaswa kwenye moto na majengo yaliyoporomoka. Makadirio ya kihistoria yanataja takribani watu 25,000 walikufa.
39. MAUAJI YA NANJING (DESEMBA 1937 – JANUARI 1938) – CHINA
Mwezi Desemba 1937, baada ya jeshi la Japan kuteka mji wa Nanjing nchini China, mauaji makubwa ya raia na wafungwa wa vita yalifanyika kwa wiki kadhaa. Watu wengi waliuawa kwa kupigwa risasi, kuchomwa moto na njia nyingine za kikatili. Wanawake wengi walifanyiwa ukatili wa kingono, huku nyumba na mali zikiharibiwa. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini mara nyingi hutajwa kuwa kati ya watu 40,000 na 200,000 au zaidi.
40. NJAA KUBWA YA HOLODOMOR (1932–1933) – UKRAINE
Katika miaka ya 1932 na 1933, Ukraine ilikumbwa na njaa kubwa iliyosababishwa na sera za kilimo za serikali ya Joseph Stalin, ikiwemo kunyang’anywa kwa chakula cha wakulima na utekelezaji mkali wa ukusanyaji wa mazao. Wakulima walipoteza chakula na uwezo wa kujilisha, huku vizuizi vya kusafiri vikifanya iwe vigumu kwa watu kutafuta msaada. Vijiji vingi vilibaki na watu waliokuwa wakifa kwa njaa. Takribani watu milioni 3.5 hadi 5 walikufa kutokana na janga hilo.
41. MAUAJI YA KIMBARI RWANDA (APRILI–JULAI 1994) – RWANDA
Kuanzia Aprili hadi Julai 1994, mauaji ya kimbari yalitekelezwa nchini Rwanda dhidi ya Watutsi na Wahutu waliopinga mauaji hayo. Mauaji yalisambaa katika maeneo mbalimbali ya nchi, huku watu wakishambuliwa majumbani, barabarani, makanisani na kwenye maeneo ya kujificha. Familia nyingi ziliangamizwa na mamia ya maelfu ya watu walikimbia nchi. Takribani watu 800,000 waliuawa ndani ya takribani siku 100.
42. NJAA KUBWA YA VIAZI IRELAND (1845–1852) – IRELAND
Kuanzia mwaka 1845, Ireland ilikumbwa na njaa kubwa baada ya ugonjwa wa mimea kuharibu mashamba ya viazi, chakula kikuu cha wananchi wengi. Mazao yaliharibika kwa misimu kadhaa, huku umaskini na mfumo wa umiliki wa ardhi vikifanya hali kuwa mbaya zaidi. Watu walikufa kwa njaa na magonjwa, huku mamilioni wakihama nchi kwenda Marekani, Canada na maeneo mengine. Takribani watu milioni moja walikufa.
43. NJAA KUBWA YA CHINA (1959–1961) – CHINA
Kuanzia mwaka 1959 hadi 1961, China ilikumbwa na njaa kubwa iliyohusishwa na sera za kiuchumi na kilimo za kampeni ya Great Leap Forward, ukusanyaji wa chakula kwa lazima na taarifa zisizo sahihi za uzalishaji wa mazao. Uzalishaji wa chakula uliporomoka na mamilioni ya wananchi wakakosa chakula. Maeneo ya vijijini yaliathirika zaidi, huku watu wengi wakifa kwa njaa na magonjwa yanayohusiana na utapiamlo. Makadirio ya vifo yanatofautiana, lakini mara nyingi huwekwa kati ya watu milioni 15 na 45.
44. VITA KUU YA KWANZA YA DUNIA (1914–1918) – ULAYA NA MAENEO MENGINE
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilianza mwaka 1914 baada ya mvutano wa kisiasa na kijeshi barani Ulaya kufuatia kuuawa kwa Archduke Franz Ferdinand wa Austria. Vita hivyo vilihusisha mataifa mengi na vilienea hadi Afrika, Asia na Mashariki ya Kati. Wanajeshi walikufa katika mapigano ya ardhini, mashambulizi ya silaha nzito, gesi za sumu na magonjwa. Raia pia waliathirika kwa njaa na uharibifu wa makazi. Takribani watu milioni 15 hadi 20 walikufa kutokana na vita hivyo na madhara yake.
45. VITA KUU YA PILI YA DUNIA (1939–1945) – DUNIA NZIMA
Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilianza tarehe 1 Septemba 1939 baada ya Ujerumani kuivamia Poland, na baadaye mataifa mengi duniani yakajiunga katika mapigano hayo. Vita vilihusisha mashambulizi ya anga, mabomu ya nyuklia, mauaji ya kimbari, njaa na uharibifu mkubwa wa miji. Mamilioni ya raia na wanajeshi waliuawa katika Ulaya, Asia, Afrika na maeneo mengine. Takribani watu milioni 70 hadi 85 walikufa, na kufanya vita hivyo kuwa mojawapo ya matukio yenye vifo vingi zaidi katika historia ya binadamu.
46. JANGA LA UKUNGU WENYE SUMU LONDON (5–9 DESEMBA 1952) – UINGEREZA
Kuanzia tarehe 5 hadi 9 Desemba 1952, mji wa London nchini Uingereza ulifunikwa na ukungu mzito uliochanganyika na moshi wa viwanda, makaa ya mawe na magari. Hali ya hewa ilizuia hewa chafu kusambaa, hivyo watu wakaanza kuvuta hewa iliyokuwa na kiasi kikubwa cha uchafuzi. Uwezo wa kuona ulipungua, usafiri ukasimama na hospitali zikajaa wagonjwa wenye matatizo ya kupumua. Takribani watu 4,000 walikufa katika kipindi cha awali, huku tafiti za baadaye zikikadiria vifo vya ziada kufikia takribani 12,000.
47. MLIPUKO WA VOLCANO YA MOUNT PELÉE (8 MEI 1902) – MARTINIQUE
Tarehe 8 Mei 1902, volcano ya Mount Pelée ililipuka katika kisiwa cha Martinique kilichopo Karibiani. Mlipuko huo ulizalisha wingu kubwa la gesi, majivu na miamba yenye joto kali lililoshuka kwa kasi kuelekea mji wa Saint-Pierre. Mji huo uliharibiwa ndani ya muda mfupi na wakazi wengi hawakupata nafasi ya kukimbia. Takribani watu 28,000 hadi 30,000 walikufa, huku manusura wachache tu wakinusurika.
48. MAFURIKO YA JOHNSTOWN (31 MEI 1889) – MAREKANI
Tarehe 31 Mei 1889, bwawa la South Fork lilipasuka baada ya mvua kubwa kunyesha katika eneo la Pennsylvania nchini Marekani. Maji mengi yaliteremka kwa kasi kuelekea mji wa Johnstown, yakibeba miti, vifusi na majengo yaliyosombwa njiani. Mafuriko hayo yaliharibu nyumba na miundombinu, huku watu wengi wakinaswa na maji na vifusi. Takribani watu 2,209 walikufa.
49. AJALI YA ZIWA PEIGNEUR (20 NOVEMBA 1980) – MAREKANI
Tarehe 20 Novemba 1980, uchimbaji wa mafuta katika Ziwa Peigneur, jimbo la Louisiana nchini Marekani, ulisababisha kuchimbwa kwa bahati mbaya kwenye mgodi wa chumvi uliokuwa chini ya ziwa. Maji yalianza kuingia mgodini na kusababisha ziwa kupoteza maji yake kwa kasi, huku eneo hilo likigeuka kuwa shimo kubwa la maji. Meli na mitambo ilimezwa na maji, na mfereji wa maji ukabadilisha mwelekeo. Kwa bahati nzuri, wafanyakazi wote waliokuwa katika eneo la mgodi waliokolewa na hakuna kifo kilichoripotiwa.
50. MAFURIKO YA MOLASSES (15 JANUARI 1919) – MAREKANI
Tarehe 15 Januari 1919, tanki kubwa lililokuwa limehifadhi molasses, kimiminika kizito kinachotokana na miwa au sukari, lilipasuka katika mji wa Boston, jimbo la Massachusetts nchini Marekani. Wimbi kubwa la molasses lilitoka ndani ya tanki na kuvamia mitaa kwa kasi, likiharibu majengo, kubomoa miundombinu na kufunika watu pamoja na magari. Wakazi walinaswa ndani ya kimiminika hicho kizito na wengine kushindwa kujiokoa. Takribani watu 21 walikufa na zaidi ya 150 walijeruhiwa.
