ufalmedigital
Member
- Apr 24, 2025
- 29
- 37
KITABU: UNAWEZA KUNISIKIA HUMU NDANI
---
SURA YA KWANZA: MLIO USIOSIKIKA
Nilianza kusikia sauti kabla sijazaliwa. Ililia kama upepo unaopita katikati ya milima isiyo na majina. Ilikuwa ni sauti ya kitu kilichokatwa — si mti, bali historia. Sauti ya mwangwi wa jina lililofutwa kwenye ramani. Sauti ya ardhi iliyoitwa "mali" kabla haijaitwa "nchi."
Niliuliza mama: “Kwa nini tuliamka?” Alinyamaza. Akaangalia dari. Nikajua majibu mengine hayaishi midomoni mwa mama. Yanaishi ndani ya mapigo ya moyo wake — palipo na siri za kizazi kilichonyamazishwa kwa hofu.
Niliota ndoto. Ndoto ya mtu mweusi aliyevaa suti ya chuma, akiwa amefungwa kwa minyororo ya karatasi. Alikuwa akisukumwa na watu waliovaa ngozi zetu, lakini macho yao hayakuwa ya kwetu. Macho yao yalikuwa meupe mno — hayakuona sisi, ila rasilimali zetu.
Kisha nilisikia mlio. Mlio usiosikika. Mlio wa uhai unaokandamizwa kwa jina la msaada. Mlio wa bara linapigwa picha na kisha kusahauliwa.
Mlio huo ulisema: “Unaweza kunisikia humu ndani?” Na ndipo nikajua: hiki si kilio cha mtu mmoja. Ni kilio cha bara zima lililofungwa ndani ya mapafu ya ukimya.
---
SURA YA PILI: RAMANI ZILIZOTUPWA
Walikuja na ramani mikononi. Ramani zenye mistari, rangi, na majina ambayo hatukuyatoa sisi. Wakagawa mito kama mkate, milima kama mali, na walipochora mstari, familia zilitenganishwa, lugha zikapasuliwa.
Kila mstari ulikuwa ni jeraha. Lakini tulifundishwa kuupenda. Tukaufanya wimbo wa taifa. Tukaimba: "Nchi yangu, ramani yao."
Kuna kijiji kilikataa kuchora mstari. Kikachomwa moto. Moto huo uliota mizizi katika mioyo ya watoto wake. Wale watoto wakakua, wakawa viongozi, lakini walivaa magwanda ya wale waliowachoma. Walifundishwa kuwa utii ni usalama.
Niliuliza: “Kwa nini hatuwezi kuondoa mistari hiyo?” Nikaambiwa: “Ramani hii ni urithi. Usiihoji.”
Lakini sauti ilisema: “Urithi wa nani? Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TATU: FEDHA ILIYO NA HARUFU
Kuna pesa iliyoandikwa kwa lugha isiyozungumzwa na wakulima. Pesa hiyo inajua kwenda Ulaya, lakini haijui kununua mbegu kijijini. Wakati mwingine nilihisi kama hela inatucheka.
Nilimwona baba akiuza mahindi yake kwa bei ya hasara. Alipokea noti zilizoandikwa kwa jina la benki isiyokuwepo mtaani. Aliniambia, “Hii ndiyo maendeleo.” Lakini macho yake yalikuwa na swali lisilotamkwa.
Tulijengwa tukiambiwa maendeleo ni maduka makubwa. Lakini hatukuambiwa kuwa hiyo mikataba iliandikwa usiku mmoja katika hoteli yenye taa za vigae. Wenye nchi walikuwapo, lakini walikuwa wamevaa suti za kuazima.
Sauti ikasema: “Fedha haisemi. Lakini harufu yake hupenya hadi kwenye uti wa mgongo. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA NNE: NYIMBO TULIZOIMBA TUKILIA
Tulijifunza kuimba kabla ya kuandika. Nyimbo zilikuwa lugha ya uchungu. Tulikuwa tunaimba kwa nguvu kwenye mikutano, kwenye misiba, kwenye gwaride. Tuliamini wimbo unaweza kufuta mateso. Lakini tulisahau, hata watumwa waliimba.
Kuna kwaya moja iliimba wimbo wa uhuru kwa miaka kumi. Siku walipopewa uhuru, walinyamazishwa. Vinywa vyao vikageuka ofisi za utulivu. Simu zao zikapewa simu za kimataifa. Wimbo ukakufa kwa tahadhari.
Sauti ikasema: “Si kila anayepiga makofi anakusikiliza. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TANO: WANUNUZI WA MWANGA
Usiku mmoja, walikuja na taa. Taa nyingi, nyeupe, zinazowaka kama ahadi. Wakatuambia: "Huu ni mwanga wa maendeleo." Lakini walipowasha taa, tuliwaona wakichimba chini ya ardhi yetu.
Tulivyouliza, walitabasamu. Wakatuambia: "Mnachangia dunia." Dunia hiyo haijawahi kuuliza kama sisi tunahitaji kuchangia. Ilituchukua bila ridhaa.
Siku moja kijana mmoja alivunja taa. Akasema, “Giza ni bora kuliko mwanga wa unyonyaji.” Alikamatwa. Taa ziliongezwa. Giza likazidi kuwa fumbo.
Sauti ikasema: “Mwanga si kila mara huonyesha ukweli. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA SITA: MAJINA TULIYOPEWA
Tulipozaliwa, walitupa majina mapya. Majina yenye herufi za kigeni. Walitufundisha kusema kwa lafudhi ambayo mama zetu hawaiwezi. Wakati tulipojaribu kusema kwa lugha yetu, walituita washamba.
Tulikua tukijiita Simba, lakini sasa tunaitwa 'client'. Tulikuwa watoto wa ardhi, sasa tumekuwa data kwenye mfumo. Tumepoteza jina la kwanza, tumebakiza 'username'.
Kuna mtoto aliuliza, "Jina langu la asili ni lipi?" Mwalimu alikataa kujibu. Kumbukumbu ilishaharibiwa.
Sauti ikasema: "Jina ni silaha. Majina yao yanatufunga. Unaweza kunisikia humu ndani?"
---
SURA YA SABA: WAZO LILILOIBWA
Tulifikiria teknolojia kama mwokozi. Tukajifunza kood, tukatengeneza programu. Lakini mfumo uliiba mawazo yetu kabla hatujayapata kabisa. Tulipewa 'terms and conditions' za kukubali utumwa wa kifikra.
Wengine waliandika tafiti, wakatengeneza mashine, lakini sifa zilikwenda kwa wageni. Tukaambiwa: "Mnaweza kuwa Google ya Afrika." Lakini hakukuwa na mtaji wa kutosha. Tulipewa 'exposure', si fedha.
Sauti ikasema: “Mawazo yenu yanauzwa kwenye soko la kimataifa. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA NANE: VITI VISIVYO NA MSAADA
Katika ukumbi mkubwa, viongozi walikaa kwenye viti vya ngozi. Walizungumza kwa lugha za kigeni, huku wakitafsiriwa kwa watu waliokosa mkate. Wengine walipewa chai, wengine walinywa machozi.
Tulitazama televisheni. Tukaambiwa: "Hawa ndio wawakilishi wenu." Lakini hatukuwahi kuwasikia barabarani. Tulikuwa nao wakati wa kampeni, lakini si wakati wa mgawo wa maji.
Sauti ikasema: “Walioko juu wamesahau mlango waliopita. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TISA: MACHO YASIYO LIA
Kuna macho yanayotazama kamera kila siku. Macho ya watoto kwenye barabara za jiji, wakiuza karanga huku wakitabasamu kwa wageni. Macho hayo hayajui likizo, hayajui misaada ya kimataifa.
Mara moja msichana alilia hadharani. Alilia si kwa maumivu, bali kwa kutotambuliwa. Kilio chake kilipigwa picha na kuwekewa filter. Likawa sanaa. Likawa 'content'.
Sauti ikasema: "Macho haya ni maktaba. Lakini nani atasoma? Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI: UONGO ULIOPAMBWA
Waliunda historia ya bara letu kama hadithi ya mapambano. Wakaitengeneza katika filamu, vitabu, na maonyesho. Wakawa mashujaa wetu bila kuwa kwenye vita vyetu.
Tulisoma vitabu vyao tukiwa shule. Vitabu hivyo vilisema tulihitaji kuokolewa. Kwamba tulikuwa gizani. Kwamba bila wao, hatungejua kutumia kisu wala saa.
Sauti ikasema: "Ukweli hauhitaji mapambo. Uongo ndio hupakwa rangi. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI NA MOJA: ARDHI INAYOLIA
Ardhi yetu imechoka. Imetapakaa damu ya wapigania uhuru na mavi ya wawekezaji. Kila shimo ni kumbukumbu, kila mgodi ni kidonda.
Wakulima walinyang'anywa ardhi kwa jina la uwekezaji. Wakapewa semina. Wakakosa chakula. Mashamba yakageuka viwanja vya ndege, lakini ndege hazijawahi kwenda kijijini.
Sauti ikasema: "Ardhi huchukua muda kuomboleza. Msikie vilio vyake. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI NA MBILI: TAARIFA ISIYOTAFSIRIWA
Tuna taarifa nyingi kuliko wakati wowote. Lakini hatuna uelewa. Habari zimekuwa kama maji ya bahari — nyingi, lakini si ya kunywa.
Kila mtu ni mtaalam. Kila sauti inataka kusikika. Lakini ukweli umezama ndani ya makelele. Ukweli haupigi kelele. Ukweli hausambazwi kama tetesi.
Sauti ikasema: “Elimu bila maadili ni hatari. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
(Sura ya 13 hadi 20 zitaendelea...)
---
SURA YA KWANZA: MLIO USIOSIKIKA
Nilianza kusikia sauti kabla sijazaliwa. Ililia kama upepo unaopita katikati ya milima isiyo na majina. Ilikuwa ni sauti ya kitu kilichokatwa — si mti, bali historia. Sauti ya mwangwi wa jina lililofutwa kwenye ramani. Sauti ya ardhi iliyoitwa "mali" kabla haijaitwa "nchi."
Niliuliza mama: “Kwa nini tuliamka?” Alinyamaza. Akaangalia dari. Nikajua majibu mengine hayaishi midomoni mwa mama. Yanaishi ndani ya mapigo ya moyo wake — palipo na siri za kizazi kilichonyamazishwa kwa hofu.
Niliota ndoto. Ndoto ya mtu mweusi aliyevaa suti ya chuma, akiwa amefungwa kwa minyororo ya karatasi. Alikuwa akisukumwa na watu waliovaa ngozi zetu, lakini macho yao hayakuwa ya kwetu. Macho yao yalikuwa meupe mno — hayakuona sisi, ila rasilimali zetu.
Kisha nilisikia mlio. Mlio usiosikika. Mlio wa uhai unaokandamizwa kwa jina la msaada. Mlio wa bara linapigwa picha na kisha kusahauliwa.
Mlio huo ulisema: “Unaweza kunisikia humu ndani?” Na ndipo nikajua: hiki si kilio cha mtu mmoja. Ni kilio cha bara zima lililofungwa ndani ya mapafu ya ukimya.
---
SURA YA PILI: RAMANI ZILIZOTUPWA
Walikuja na ramani mikononi. Ramani zenye mistari, rangi, na majina ambayo hatukuyatoa sisi. Wakagawa mito kama mkate, milima kama mali, na walipochora mstari, familia zilitenganishwa, lugha zikapasuliwa.
Kila mstari ulikuwa ni jeraha. Lakini tulifundishwa kuupenda. Tukaufanya wimbo wa taifa. Tukaimba: "Nchi yangu, ramani yao."
Kuna kijiji kilikataa kuchora mstari. Kikachomwa moto. Moto huo uliota mizizi katika mioyo ya watoto wake. Wale watoto wakakua, wakawa viongozi, lakini walivaa magwanda ya wale waliowachoma. Walifundishwa kuwa utii ni usalama.
Niliuliza: “Kwa nini hatuwezi kuondoa mistari hiyo?” Nikaambiwa: “Ramani hii ni urithi. Usiihoji.”
Lakini sauti ilisema: “Urithi wa nani? Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TATU: FEDHA ILIYO NA HARUFU
Kuna pesa iliyoandikwa kwa lugha isiyozungumzwa na wakulima. Pesa hiyo inajua kwenda Ulaya, lakini haijui kununua mbegu kijijini. Wakati mwingine nilihisi kama hela inatucheka.
Nilimwona baba akiuza mahindi yake kwa bei ya hasara. Alipokea noti zilizoandikwa kwa jina la benki isiyokuwepo mtaani. Aliniambia, “Hii ndiyo maendeleo.” Lakini macho yake yalikuwa na swali lisilotamkwa.
Tulijengwa tukiambiwa maendeleo ni maduka makubwa. Lakini hatukuambiwa kuwa hiyo mikataba iliandikwa usiku mmoja katika hoteli yenye taa za vigae. Wenye nchi walikuwapo, lakini walikuwa wamevaa suti za kuazima.
Sauti ikasema: “Fedha haisemi. Lakini harufu yake hupenya hadi kwenye uti wa mgongo. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA NNE: NYIMBO TULIZOIMBA TUKILIA
Tulijifunza kuimba kabla ya kuandika. Nyimbo zilikuwa lugha ya uchungu. Tulikuwa tunaimba kwa nguvu kwenye mikutano, kwenye misiba, kwenye gwaride. Tuliamini wimbo unaweza kufuta mateso. Lakini tulisahau, hata watumwa waliimba.
Kuna kwaya moja iliimba wimbo wa uhuru kwa miaka kumi. Siku walipopewa uhuru, walinyamazishwa. Vinywa vyao vikageuka ofisi za utulivu. Simu zao zikapewa simu za kimataifa. Wimbo ukakufa kwa tahadhari.
Sauti ikasema: “Si kila anayepiga makofi anakusikiliza. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TANO: WANUNUZI WA MWANGA
Usiku mmoja, walikuja na taa. Taa nyingi, nyeupe, zinazowaka kama ahadi. Wakatuambia: "Huu ni mwanga wa maendeleo." Lakini walipowasha taa, tuliwaona wakichimba chini ya ardhi yetu.
Tulivyouliza, walitabasamu. Wakatuambia: "Mnachangia dunia." Dunia hiyo haijawahi kuuliza kama sisi tunahitaji kuchangia. Ilituchukua bila ridhaa.
Siku moja kijana mmoja alivunja taa. Akasema, “Giza ni bora kuliko mwanga wa unyonyaji.” Alikamatwa. Taa ziliongezwa. Giza likazidi kuwa fumbo.
Sauti ikasema: “Mwanga si kila mara huonyesha ukweli. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA SITA: MAJINA TULIYOPEWA
Tulipozaliwa, walitupa majina mapya. Majina yenye herufi za kigeni. Walitufundisha kusema kwa lafudhi ambayo mama zetu hawaiwezi. Wakati tulipojaribu kusema kwa lugha yetu, walituita washamba.
Tulikua tukijiita Simba, lakini sasa tunaitwa 'client'. Tulikuwa watoto wa ardhi, sasa tumekuwa data kwenye mfumo. Tumepoteza jina la kwanza, tumebakiza 'username'.
Kuna mtoto aliuliza, "Jina langu la asili ni lipi?" Mwalimu alikataa kujibu. Kumbukumbu ilishaharibiwa.
Sauti ikasema: "Jina ni silaha. Majina yao yanatufunga. Unaweza kunisikia humu ndani?"
---
SURA YA SABA: WAZO LILILOIBWA
Tulifikiria teknolojia kama mwokozi. Tukajifunza kood, tukatengeneza programu. Lakini mfumo uliiba mawazo yetu kabla hatujayapata kabisa. Tulipewa 'terms and conditions' za kukubali utumwa wa kifikra.
Wengine waliandika tafiti, wakatengeneza mashine, lakini sifa zilikwenda kwa wageni. Tukaambiwa: "Mnaweza kuwa Google ya Afrika." Lakini hakukuwa na mtaji wa kutosha. Tulipewa 'exposure', si fedha.
Sauti ikasema: “Mawazo yenu yanauzwa kwenye soko la kimataifa. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA NANE: VITI VISIVYO NA MSAADA
Katika ukumbi mkubwa, viongozi walikaa kwenye viti vya ngozi. Walizungumza kwa lugha za kigeni, huku wakitafsiriwa kwa watu waliokosa mkate. Wengine walipewa chai, wengine walinywa machozi.
Tulitazama televisheni. Tukaambiwa: "Hawa ndio wawakilishi wenu." Lakini hatukuwahi kuwasikia barabarani. Tulikuwa nao wakati wa kampeni, lakini si wakati wa mgawo wa maji.
Sauti ikasema: “Walioko juu wamesahau mlango waliopita. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA TISA: MACHO YASIYO LIA
Kuna macho yanayotazama kamera kila siku. Macho ya watoto kwenye barabara za jiji, wakiuza karanga huku wakitabasamu kwa wageni. Macho hayo hayajui likizo, hayajui misaada ya kimataifa.
Mara moja msichana alilia hadharani. Alilia si kwa maumivu, bali kwa kutotambuliwa. Kilio chake kilipigwa picha na kuwekewa filter. Likawa sanaa. Likawa 'content'.
Sauti ikasema: "Macho haya ni maktaba. Lakini nani atasoma? Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI: UONGO ULIOPAMBWA
Waliunda historia ya bara letu kama hadithi ya mapambano. Wakaitengeneza katika filamu, vitabu, na maonyesho. Wakawa mashujaa wetu bila kuwa kwenye vita vyetu.
Tulisoma vitabu vyao tukiwa shule. Vitabu hivyo vilisema tulihitaji kuokolewa. Kwamba tulikuwa gizani. Kwamba bila wao, hatungejua kutumia kisu wala saa.
Sauti ikasema: "Ukweli hauhitaji mapambo. Uongo ndio hupakwa rangi. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI NA MOJA: ARDHI INAYOLIA
Ardhi yetu imechoka. Imetapakaa damu ya wapigania uhuru na mavi ya wawekezaji. Kila shimo ni kumbukumbu, kila mgodi ni kidonda.
Wakulima walinyang'anywa ardhi kwa jina la uwekezaji. Wakapewa semina. Wakakosa chakula. Mashamba yakageuka viwanja vya ndege, lakini ndege hazijawahi kwenda kijijini.
Sauti ikasema: "Ardhi huchukua muda kuomboleza. Msikie vilio vyake. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
SURA YA KUMI NA MBILI: TAARIFA ISIYOTAFSIRIWA
Tuna taarifa nyingi kuliko wakati wowote. Lakini hatuna uelewa. Habari zimekuwa kama maji ya bahari — nyingi, lakini si ya kunywa.
Kila mtu ni mtaalam. Kila sauti inataka kusikika. Lakini ukweli umezama ndani ya makelele. Ukweli haupigi kelele. Ukweli hausambazwi kama tetesi.
Sauti ikasema: “Elimu bila maadili ni hatari. Unaweza kunisikia humu ndani?”
---
(Sura ya 13 hadi 20 zitaendelea...)
