Le Padrino
JF-Expert Member
- Nov 13, 2016
- 513
- 997
Hofu ya Ijumaa tarehe 13
Hofu ya Ijumaa tarehe 13 huitwa paraskevidekatriaphobia (kutoka kwa maneno ya Kigiriki yanayomaanisha “Ijumaa” na “kumi na tatu”).
Inaunganisha imani mbili za zamani:
Asili ya Imani
Hakuna chanzo kimoja kilichothibitishwa, lakini kuna mambo kadhaa ya kitamaduni yaliyichangia:
Hadithi za Wanorse (Norse Mythology)
Katika simulizi maarufu, mungu Loki alifika bila mwaliko kama mgeni wa 13 kwenye karamu huko Valhalla, jambo lililosababisha vurugu na kifo cha mungu Balder. Hadithi hii ilisaidia kuhusisha namba 13 na mkosi.
Karamu ya Mwisho - the Last Supper (Mapokeo ya Kikristo)
Katika Karamu ya Mwisho kulikuwa na watu 13 mezani — Yesu na wanafunzi wake 12. Jesus Christ alisulubiwa siku ya Ijumaa, jambo lililoimarisha uhusiano kati ya Ijumaa na mkosi.
Knights Templar (1307)
Siku ya Ijumaa, Oktoba 13, 1307, Mfalme Philip IV of France aliamuru kukamatwa kwa wanachama wa Knights Templar. Wengi walifungwa, waliteswa au kuuawa. Tukio hili mara nyingi hutajwa kama msingi wa kihistoria wa imani hiyo, ingawa wanahistoria wanabishana kama kweli ndilo lililoanzisha imani hiyo.
Umaarufu kupitia Fasihi
Imani hii iliimarishwa katika utamaduni wa kisasa kupitia riwaya ya mwaka 1907, Friday, the Thirteenth, iliyosimulia hadithi ya taharuki ya kifedha iliyotokea tarehe hiyo.
Matukio Mabaya Yaliyotokea Ijumaa tarehe 13
Ingawa takwimu hazithibitishi kuwa siku hii ni hatari zaidi, baadhi ya matukio makubwa yalitokea Ijumaa tarehe 13:
• 1972 – Ajali ya Ndege ya Andes
Ndege ya Jeshi la Anga la Uruguay (Flight 571) ilianguka katika Milima ya Andes Ijumaa, Oktoba 13, 1972.
• 1989 – Anguko la Soko la Hisa (“Black Friday”)
Soko la hisa liliporomoka sana Ijumaa, Oktoba 13, 1989.
• 2012 – Ajali ya Costa Concordia
Meli ya kitalii Costa Concordia ilikwama kwenye mwamba Ijumaa, Januari 13, 2012, karibu na pwani ya Italia.
Mtazamo wa Kisaikolojia
Wataalamu wa saikolojia wanasema imani hii hudumu kwa sababu ya:
• Upendeleo wa uthibitisho (confirmation bias) watu hukumbuka mabaya yanayotokea Ijumaa tarehe 13 na kusahau siku za kawaida.
• Hofu inayojitimiza (self-fulfilling prophecy) wasiwasi unaweza kusababisha makosa au ajali yanayotokana na msongo wa mawazo.
• Ushawishi wa kitamaduni , cultural reinforcement (sinema kama Friday the 13th zimeimarisha taswira hiyo).
Hakuna ushahidi wa kisayansi unaoonyesha kwamba Ijumaa tarehe 13 ni hatari zaidi kuliko siku nyingine. Hofu hii inatokana na utamaduni, historia na saikolojia si takwimu.
Kwa kushangaza, namba 13 inachukuliwa kuwa ya bahati katika tamaduni na mifumo kadhaa ya imani.
Italia – 13 kama Namba ya Bahati
Nchini Italia, 13 kwa jadi huonekana kuwa ya bahati, hasa ikilinganishwa na 17 (ambayo huonekana kuwa ya mkosi).
• Katika bahati nasibu za Kiitaliano, 13 huhusishwa na mafanikio na ustawi.
• Kauli “fare tredici” (“kutimiza kumi na tatu”) humaanisha kushinda zawadi kubwa kabisa (jackpot).
Ingawa ushawishi wa kisasa kutoka tamaduni za Kiingereza ulileta hofu ya Ijumaa tarehe 13, kihistoria namba 13 ilikuwa na maana chanya nchini Italia.
Uyahudi
Katika mapokeo ya Kiyahudi, 13 ina maana chanya sana:
• Kijana wa Kiyahudi hufikia umri wa kuwajibika kidini (Bar Mitzvah) akiwa na miaka 13.
• Kuna Sifa 13 za Rehema katika Torati.
• Kulingana na mapokeo, Moses anataja sifa 13 za rehema za Mungu.
Hivyo, 13 inaashiria ukomavu, uwajibikaji, na huruma ya Mungu.
Misri ya Kale
Baadhi ya watafiti wanaeleza kuwa katika imani za Misri ya kale, maisha yalionekana kama safari ya hatua 12, ambapo hatua ya 13 iliwakilisha uzima wa milele na hivyo kuifanya 13 kuwa ishara ya mabadiliko na kutokufa.
Hata hivyo, ushahidi hapa unategemea tafsiri zaidi kuliko uthibitisho wa moja kwa moja.
Alama za Marekani
Katika alama za awali za Marekani, 13 haikuchukuliwa kuwa ya mkosi hata kidogo:
• Makoloni 13 ya mwanzo
• Mistari 13 kwenye bendera ya Marekani
• Mishale 13 katika makucha ya tai kwenye Muhuri Mkuu wa taifa
Namba hii iliwakilisha umoja na nguvu.
Numerology
Katika numerolojy
• 13 hupunguzwa kuwa 4 (1 + 3 = 4).
• 4 huwakilisha uthabiti, msingi, na muundo.
Baadhi ya tafsiri za kisasa za kiroho huiona 13 kama namba ya mabadiliko na kuzaliwa upya badala ya mkosi.
Kwa Nini Kuna Tofauti?
Namba hazina bahati au mkosi wa asili. Maana yake hujengwa na tamaduni.
• Katika baadhi ya mapokeo ya Magharibi 13 = kuvuruga mpangilio (kuvunja ukamilifu wa 12).
• Katika mapokeo mengine 13 = ukuaji, mpito, au baraka.
Kwa hiyo, kama 13 ni ya bahati au ya mkosi inategemea kabisa mtazamo wa kitamaduni unaoutumia.
Kwa Nini Baadhi ya Tamaduni Huogopa Jumanne Tarehe 13?
Katika tamaduni nyingi za Kihispania na Kigiriki, Jumanne tarehe 13 (badala ya Ijumaa tarehe 13) huonekana kuwa siku ya mkosi.
Mapokeo ya Kihispania
Kuna msemo usemao:
“En martes, ni te cases ni te embarques.”
(“Siku ya Jumanne, usioe wala usisafiri kwa meli.”)
Sababu:
• Jumanne huhusishwa na sayari ya Mirihi (Mars) na mungu wa Kirumi Mars (anayejulikana kama Ares katika mitholojia ya Kigiriki), anayehusishwa na vita na uharibifu.
• Majanga makubwa katika historia ya Hispania yalitokea siku ya Jumanne (kwa mfano, Kuanguka kwa Constantinople mwaka 1453 kulitokea Jumanne).
Mapokeo ya Kigiriki
Katika utamaduni wa Kigiriki, Jumanne huhusishwa na mkosi kwa sababu Constantinople, Istanbul ya sasa ilianguka siku ya Jumanne, Mei 29, 1453 — tukio la kihistoria lililoleta majonzi makubwa.
Kwa hiyo:
• Tamaduni za Anglo , Ijumaa tarehe 13
• Tamaduni za Kigiriki/Kihispania , Jumanne tarehe 13
Mitazamo tofauti ya kihistoria, lakini hofu ile ile ya namba.
Kwa Nini Baadhi ya Majengo Huruka Ghorofa ya 13
Hoteli nyingi, majengo ya ofisi, na hospitali huandika ghorofa kama:
12 → 14 (wakiruka 13)
Hii inatokana na triskaidekaphobia (hofu ya namba 13).
Sababu:
• Waendelezaji wa majengo huepuka kuwafanya wapangaji wajisikie vibaya.
• Wageni wanaweza kukataa vyumba vilivyoandikwa “13.”
• Ni uamuzi wa kibiashara/kimarketing, si wa kimuundo.
Ghorofa ipo kimwili imebadilishwa tu jina (mara nyingi kuwa 14 au 12A).
Kwa Nini Baadhi ya Ndege Huruka Mstari wa 13
Baadhi ya mashirika ya ndege huepuka Mstari wa 13 kwa sababu sawa:
• Wasiwasi wa abiria
• Kuheshimu tamaduni mbalimbali
• Kuepuka malalamiko yasiyo ya lazima
Kwa mfano, mashirika kama Lufthansa na Air France kihistoria yameacha Mstari wa 13 katika baadhi ya mipangilio ya ndege zao.
Cha kuvutia:
• Baadhi ya mashirika huruka Mstari wa 13 na pia 17 (kwa kuwa 17 ni ya mkosi nchini Italia).
• Mengine huweka Mstari wa 13 bila tatizo (hasa nchini Marekani).
Saikolojia Iliyopo Nyuma Yake
Hili linahusu mtazamo wa hatari, si hatari halisi.
Hata watu wanaodai hawana imani za kishirikina wanaweza kuhisi wasiwasi kidogo. Biashara huondoa namba hiyo kwa sababu:
• Haina gharama yoyote.
• Huepusha athari hasi kutoka kwa wateja.
• Saikolojia ya binadamu huathiriwa sana na alama na maana za kiishara.
Hakuna ushahidi kwamba namba 13 inaleta mkosi. Kuepukwa kwa namba 13 katika majengo na ndege kunasababishwa na utamaduni, masoko, na saikolojia si takwimu za usalama.
Hofu ya Ijumaa tarehe 13 huitwa paraskevidekatriaphobia (kutoka kwa maneno ya Kigiriki yanayomaanisha “Ijumaa” na “kumi na tatu”).
Inaunganisha imani mbili za zamani:
- Hofu ya namba 13 (triskaidekaphobia)
- Imani kwamba Ijumaa ni siku ya mkosi
Asili ya Imani
Hakuna chanzo kimoja kilichothibitishwa, lakini kuna mambo kadhaa ya kitamaduni yaliyichangia:
Hadithi za Wanorse (Norse Mythology)
Katika simulizi maarufu, mungu Loki alifika bila mwaliko kama mgeni wa 13 kwenye karamu huko Valhalla, jambo lililosababisha vurugu na kifo cha mungu Balder. Hadithi hii ilisaidia kuhusisha namba 13 na mkosi.
Karamu ya Mwisho - the Last Supper (Mapokeo ya Kikristo)
Katika Karamu ya Mwisho kulikuwa na watu 13 mezani — Yesu na wanafunzi wake 12. Jesus Christ alisulubiwa siku ya Ijumaa, jambo lililoimarisha uhusiano kati ya Ijumaa na mkosi.
Knights Templar (1307)
Siku ya Ijumaa, Oktoba 13, 1307, Mfalme Philip IV of France aliamuru kukamatwa kwa wanachama wa Knights Templar. Wengi walifungwa, waliteswa au kuuawa. Tukio hili mara nyingi hutajwa kama msingi wa kihistoria wa imani hiyo, ingawa wanahistoria wanabishana kama kweli ndilo lililoanzisha imani hiyo.
Umaarufu kupitia Fasihi
Imani hii iliimarishwa katika utamaduni wa kisasa kupitia riwaya ya mwaka 1907, Friday, the Thirteenth, iliyosimulia hadithi ya taharuki ya kifedha iliyotokea tarehe hiyo.
Matukio Mabaya Yaliyotokea Ijumaa tarehe 13
Ingawa takwimu hazithibitishi kuwa siku hii ni hatari zaidi, baadhi ya matukio makubwa yalitokea Ijumaa tarehe 13:
• 1972 – Ajali ya Ndege ya Andes
Ndege ya Jeshi la Anga la Uruguay (Flight 571) ilianguka katika Milima ya Andes Ijumaa, Oktoba 13, 1972.
• 1989 – Anguko la Soko la Hisa (“Black Friday”)
Soko la hisa liliporomoka sana Ijumaa, Oktoba 13, 1989.
• 2012 – Ajali ya Costa Concordia
Meli ya kitalii Costa Concordia ilikwama kwenye mwamba Ijumaa, Januari 13, 2012, karibu na pwani ya Italia.
Mtazamo wa Kisaikolojia
Wataalamu wa saikolojia wanasema imani hii hudumu kwa sababu ya:
• Upendeleo wa uthibitisho (confirmation bias) watu hukumbuka mabaya yanayotokea Ijumaa tarehe 13 na kusahau siku za kawaida.
• Hofu inayojitimiza (self-fulfilling prophecy) wasiwasi unaweza kusababisha makosa au ajali yanayotokana na msongo wa mawazo.
• Ushawishi wa kitamaduni , cultural reinforcement (sinema kama Friday the 13th zimeimarisha taswira hiyo).
Hakuna ushahidi wa kisayansi unaoonyesha kwamba Ijumaa tarehe 13 ni hatari zaidi kuliko siku nyingine. Hofu hii inatokana na utamaduni, historia na saikolojia si takwimu.
Kwa kushangaza, namba 13 inachukuliwa kuwa ya bahati katika tamaduni na mifumo kadhaa ya imani.
Italia – 13 kama Namba ya Bahati
Nchini Italia, 13 kwa jadi huonekana kuwa ya bahati, hasa ikilinganishwa na 17 (ambayo huonekana kuwa ya mkosi).
• Katika bahati nasibu za Kiitaliano, 13 huhusishwa na mafanikio na ustawi.
• Kauli “fare tredici” (“kutimiza kumi na tatu”) humaanisha kushinda zawadi kubwa kabisa (jackpot).
Ingawa ushawishi wa kisasa kutoka tamaduni za Kiingereza ulileta hofu ya Ijumaa tarehe 13, kihistoria namba 13 ilikuwa na maana chanya nchini Italia.
Uyahudi
Katika mapokeo ya Kiyahudi, 13 ina maana chanya sana:
• Kijana wa Kiyahudi hufikia umri wa kuwajibika kidini (Bar Mitzvah) akiwa na miaka 13.
• Kuna Sifa 13 za Rehema katika Torati.
• Kulingana na mapokeo, Moses anataja sifa 13 za rehema za Mungu.
Hivyo, 13 inaashiria ukomavu, uwajibikaji, na huruma ya Mungu.
Misri ya Kale
Baadhi ya watafiti wanaeleza kuwa katika imani za Misri ya kale, maisha yalionekana kama safari ya hatua 12, ambapo hatua ya 13 iliwakilisha uzima wa milele na hivyo kuifanya 13 kuwa ishara ya mabadiliko na kutokufa.
Hata hivyo, ushahidi hapa unategemea tafsiri zaidi kuliko uthibitisho wa moja kwa moja.
Alama za Marekani
Katika alama za awali za Marekani, 13 haikuchukuliwa kuwa ya mkosi hata kidogo:
• Makoloni 13 ya mwanzo
• Mistari 13 kwenye bendera ya Marekani
• Mishale 13 katika makucha ya tai kwenye Muhuri Mkuu wa taifa
Namba hii iliwakilisha umoja na nguvu.
Numerology
Katika numerolojy
• 13 hupunguzwa kuwa 4 (1 + 3 = 4).
• 4 huwakilisha uthabiti, msingi, na muundo.
Baadhi ya tafsiri za kisasa za kiroho huiona 13 kama namba ya mabadiliko na kuzaliwa upya badala ya mkosi.
Kwa Nini Kuna Tofauti?
Namba hazina bahati au mkosi wa asili. Maana yake hujengwa na tamaduni.
• Katika baadhi ya mapokeo ya Magharibi 13 = kuvuruga mpangilio (kuvunja ukamilifu wa 12).
• Katika mapokeo mengine 13 = ukuaji, mpito, au baraka.
Kwa hiyo, kama 13 ni ya bahati au ya mkosi inategemea kabisa mtazamo wa kitamaduni unaoutumia.
Kwa Nini Baadhi ya Tamaduni Huogopa Jumanne Tarehe 13?
Katika tamaduni nyingi za Kihispania na Kigiriki, Jumanne tarehe 13 (badala ya Ijumaa tarehe 13) huonekana kuwa siku ya mkosi.
Mapokeo ya Kihispania
Kuna msemo usemao:
“En martes, ni te cases ni te embarques.”
(“Siku ya Jumanne, usioe wala usisafiri kwa meli.”)
Sababu:
• Jumanne huhusishwa na sayari ya Mirihi (Mars) na mungu wa Kirumi Mars (anayejulikana kama Ares katika mitholojia ya Kigiriki), anayehusishwa na vita na uharibifu.
• Majanga makubwa katika historia ya Hispania yalitokea siku ya Jumanne (kwa mfano, Kuanguka kwa Constantinople mwaka 1453 kulitokea Jumanne).
Mapokeo ya Kigiriki
Katika utamaduni wa Kigiriki, Jumanne huhusishwa na mkosi kwa sababu Constantinople, Istanbul ya sasa ilianguka siku ya Jumanne, Mei 29, 1453 — tukio la kihistoria lililoleta majonzi makubwa.
Kwa hiyo:
• Tamaduni za Anglo , Ijumaa tarehe 13
• Tamaduni za Kigiriki/Kihispania , Jumanne tarehe 13
Mitazamo tofauti ya kihistoria, lakini hofu ile ile ya namba.
Kwa Nini Baadhi ya Majengo Huruka Ghorofa ya 13
Hoteli nyingi, majengo ya ofisi, na hospitali huandika ghorofa kama:
12 → 14 (wakiruka 13)
Hii inatokana na triskaidekaphobia (hofu ya namba 13).
Sababu:
• Waendelezaji wa majengo huepuka kuwafanya wapangaji wajisikie vibaya.
• Wageni wanaweza kukataa vyumba vilivyoandikwa “13.”
• Ni uamuzi wa kibiashara/kimarketing, si wa kimuundo.
Ghorofa ipo kimwili imebadilishwa tu jina (mara nyingi kuwa 14 au 12A).
Kwa Nini Baadhi ya Ndege Huruka Mstari wa 13
Baadhi ya mashirika ya ndege huepuka Mstari wa 13 kwa sababu sawa:
• Wasiwasi wa abiria
• Kuheshimu tamaduni mbalimbali
• Kuepuka malalamiko yasiyo ya lazima
Kwa mfano, mashirika kama Lufthansa na Air France kihistoria yameacha Mstari wa 13 katika baadhi ya mipangilio ya ndege zao.
Cha kuvutia:
• Baadhi ya mashirika huruka Mstari wa 13 na pia 17 (kwa kuwa 17 ni ya mkosi nchini Italia).
• Mengine huweka Mstari wa 13 bila tatizo (hasa nchini Marekani).
Saikolojia Iliyopo Nyuma Yake
Hili linahusu mtazamo wa hatari, si hatari halisi.
Hata watu wanaodai hawana imani za kishirikina wanaweza kuhisi wasiwasi kidogo. Biashara huondoa namba hiyo kwa sababu:
• Haina gharama yoyote.
• Huepusha athari hasi kutoka kwa wateja.
• Saikolojia ya binadamu huathiriwa sana na alama na maana za kiishara.
Hakuna ushahidi kwamba namba 13 inaleta mkosi. Kuepukwa kwa namba 13 katika majengo na ndege kunasababishwa na utamaduni, masoko, na saikolojia si takwimu za usalama.
