Ugiriki ni moja ya nchi zilizoendelea duniani ikikisiwa kuwa ni 27th in the world kwa ukubwa wa kiuchumi duniani (World Bank, 2009). Kwa kipindi cha miaka 10 iliyopita Ugiriki ilikuwa ni moja ya nchi zilizoendelea ikiwa na kiwango cha juu kulinganisha na baadhi ya nchi nyengine za Ulaya ikikisiwa ni ya 22 duniani kwa kuwa na ubora wa maisha. Uchumi wa Ugiriki umetawaliwa zaidi na sekta ya serikali inayokisiwa kuwa na asilimia 40 ya total GDP, 78% inashikiliwa na sekta ya huduma, 17 sekta ya viwanda na 4% sekta ya kilimo (Wikipedia).
Kwa kipindi cha miaka 10 iliyopita kabla ya kuanza kwa mtikisiko wa sekta ya benki duniani mwaka 2008 Ugiriki ilikuwa ikikopa kwa kiwango kikubwa sana kuendesha serikali hasa kwenye budget na shughuli zenginezo za kiserikali. Hilo lilitokana na kushuka kwa mapato ya ugiriki na kuporomoka kwa mauzo ya nje ya nchi (IMF World Economic Outlook Report, 2009). Kutokana na hayo serikali ilijikuta ikipungukiwa na mapato na kulazimika kukopa kwa kiwango kikubwa kufidia mapungufu ya mapato. Inakisiwa baina ya mwaka 2001 hadi 2008 Ugiriki walikuwa na budget deficit of 5% (punguzo la mapato) kila mwaka (IMF World Economic Outlook Report, 2009).
Punguzo la mauzo ya nje lilikuwa 9% kila mwaka ukilinganisha na uagizaji wa bidhaa kutoka nje ya nchi (current account deficit) (IMF World Economic Outlook, 2009). Ilipofika mwaka 2009 ufinyu wa bajeti ulifikia kiwango cha zaidi ya asilimia 14 ya GDP (Nielsen et.al., 2010). Sababu kubwa za kukua kwa ufinyu wa bajeti kulitokana na kuongezeka kwa matumizi makubwa ya serikali (Economist, Feb 4 2010).
Ili kufidia ufinyu wa bajeti na kuwezesha uendeshaji wa serikali, Ugiriki walianza kuazima pesa katika masoko huria ya pesa na mitaji kimataifa (International capital Market). Hadi kufikia mwaka 2009 Ugiriki ilikupa kufikia 115% ya uchumi wa nchi (GDP) (Economics Intelligent Unit, 2010). Mwaka 2008 Ugiriki ilikumbwa na mtikisiko wa kiuchumi ambapo ilichangia kushuka kwa pato la nchi kwa kiwango kikubwa. Makusanyo ya kodi, kushuka kwa biashara ya utalii na huduma zenginezo vilichangia kwa kiwango kikubwa kuiweka ugiriki katika hali mbaya ya kiuchumi (Jackson J., Congress Report).Vile vile Uchumi wa Ugiriki uligemea zaidi mikopo katika masoko ya nje. Serikali ya kisoschalisti ya ugiriki ilikosa mawazo ya jinsi ya kujikwamua kutokana na uchumi tegemezi wa kukopa.
Kwa kukumalizia yepi yalikuwa matatizo makuu ya ugiriki kufikia hapa walipo nitayaelezea kwa ufupi:-
a. Matumizi makubwa ya Serikali:
Inasemekana kati ya mwaka 2001 hadi 2007 uchumi wa Ugiriki ulikuwa kati ya asilimia 4 mpaka 4.5 (World Economic Outlook, 2009). Hata hivyo matumizi ya serikali yaliongezeka kwa asilimia 87 kulinganisha na mapato yaliyokuwa kwa 31% tu (Greece Minister of Finance, January 2010). Hili lilisababishwa na sababu mbali mbali kama usimamizi mbovu wa mapato na matumizi ya pesa za umma, gharama kubwa za huduma ya afya, na ukwepaji kodi (Greece Ministry of Finance, 2010).
b. Ukuaji wa ushindani wa kimataifa.
Sekta ya uzalishaji imeporomoka kwa kiwango kikubwa kutokana na kuongezeka kwa ushindani wa kimataifa. Hilo lilichangia kukua kwa mishahara ya wafanyakazi na kuporomoka kwa uzalishaji wa ndani ya nchi (OECD Survey, 2009). Ugiriki ilifanya hilo ili ikubalike katika jumuiya ya kimataifa na hivyo kuathiri viwanda vya ndani ya nchi. Utafiti unaonyesha biashara ya nje ya nchi ilikuwa nusu ya biashara zinazotoka nje ya nchi kwenda Ugiriki (OECD Survey, 2009).
c. Urahisi wa upatikanaji wa mikopo na Sarafu yenye nguvu:
Utafiti unaonyesha kuwa kujiunga kwa Nchi za umoja wa ulaya kulichangiwa kwa kiwango kikubwa kuongezeka kwa ufinyu wa bajeti (OECD Survey, 2009). Kujiunga kwa Umoja wa nchi za Ulaya (EU) kulidumaza mauzo ya nje (export) na kuongeza mauzo ya ndani kwakuwa sarafu ya ugiriki ilipanda thamani na kufanya mauzo ya nje kuwa bei ya juu. Hilo lilichangiwa kwakuwa Umoja wa nchi za Ulaya ulijumuisha nchi zenye uchumi mkubwa kama Ujerumani, na Ufaransa (Nielsen et.al.,Congress Report 2010). Urahisi wa kupata mikopo nao ulichangiwa na kukuwa kwa kasi na utegemezi wa mikopo kuendesha serikali ya ugiriki.
d. Sheria za Umoja wa Ulaya:
Hili nalo linasemekana kuwa na mchango mkubwa kukua kwa ufinyu wa bajeti ya nchi.
Mtazamo wa Tanzania:
Kuna masuala ya kujifunza kwa nchi yetu inayoanza kuendelea na ni vema yatiliwe maanani. Hii ni kwasababu serikali yetu imeanza mchakato wa kukopa katika masoko ya pesa na inasemekana mwaka huu inataka kutangaza Eurobond of 500 Bn katika soko la fedha la kimataifa (East Africa, June 2011). Fedha hizo zinasemekana ni kusaidia kunyanyua uchumi na shughuli za maendeleo. Hata hivyo according to Zitto Kabwe speech, 15th June, 2011 hesabu zinaonyesha deni la taifa kukuwa kwa 38%, deni la taifa limefikia $11.5 Billion hadi kufikia December , 2010. Pia matumizi mabaya ya fedha za serikali yanaonyesha yanakisiwa kuwa ni 25% ya bajeti yote ya serikali (CAG Report, 2010). Hili linakisiwa kuwa ni sawa na Shs Trilioni 9.5. Hivyo wakati tunazidi kukopa pia tunaongeza ukubwa wa matumizi ya serikali na vile vile tunashindwa kusimamia vizuri pesa za umma. Hizo ni sababu sawia na sababu walizokumbana nazo Ugiriki.
EAC Community, Hali ya uchumi wetu zinaonyesha Tanzania uchumi wake unakuwa kwa kiwango cha asilimia 6.5 , Kenya ni 4.98 % na Uganda ni 5.18%, Rwanda 6.5% (IMF, 2010). Pia sarafu na cost of living inaonyesha kuwa Kenya sarafu yao ni yenye nguvu kuliko sarafu nyengine ya Africa Mashariki. Muungano wa Africa Mashariki unaweza kuleta matatizo yafuatayo kwa Tanzania kwanza ni kukua kwa gharama za maisha nchini na pili kushuka kwa mauzo ya nje ya nchi. Hivyo hilo nalo linaweza kuwa na uwiano na tatizo la ugiriki kwani litachangia kupungua kwa mapato ya nchi na kuongeza tatizo la deni la nchi.
Kwa kumalizia kufilisika kwa nchi huanzia na matatizo madogo madogo ambayo baadae yanasababisha nchi kuwa kwenye matatizo makubwa.
Kwa kipindi cha miaka 10 iliyopita kabla ya kuanza kwa mtikisiko wa sekta ya benki duniani mwaka 2008 Ugiriki ilikuwa ikikopa kwa kiwango kikubwa sana kuendesha serikali hasa kwenye budget na shughuli zenginezo za kiserikali. Hilo lilitokana na kushuka kwa mapato ya ugiriki na kuporomoka kwa mauzo ya nje ya nchi (IMF World Economic Outlook Report, 2009). Kutokana na hayo serikali ilijikuta ikipungukiwa na mapato na kulazimika kukopa kwa kiwango kikubwa kufidia mapungufu ya mapato. Inakisiwa baina ya mwaka 2001 hadi 2008 Ugiriki walikuwa na budget deficit of 5% (punguzo la mapato) kila mwaka (IMF World Economic Outlook Report, 2009).
Punguzo la mauzo ya nje lilikuwa 9% kila mwaka ukilinganisha na uagizaji wa bidhaa kutoka nje ya nchi (current account deficit) (IMF World Economic Outlook, 2009). Ilipofika mwaka 2009 ufinyu wa bajeti ulifikia kiwango cha zaidi ya asilimia 14 ya GDP (Nielsen et.al., 2010). Sababu kubwa za kukua kwa ufinyu wa bajeti kulitokana na kuongezeka kwa matumizi makubwa ya serikali (Economist, Feb 4 2010).
Ili kufidia ufinyu wa bajeti na kuwezesha uendeshaji wa serikali, Ugiriki walianza kuazima pesa katika masoko huria ya pesa na mitaji kimataifa (International capital Market). Hadi kufikia mwaka 2009 Ugiriki ilikupa kufikia 115% ya uchumi wa nchi (GDP) (Economics Intelligent Unit, 2010). Mwaka 2008 Ugiriki ilikumbwa na mtikisiko wa kiuchumi ambapo ilichangia kushuka kwa pato la nchi kwa kiwango kikubwa. Makusanyo ya kodi, kushuka kwa biashara ya utalii na huduma zenginezo vilichangia kwa kiwango kikubwa kuiweka ugiriki katika hali mbaya ya kiuchumi (Jackson J., Congress Report).Vile vile Uchumi wa Ugiriki uligemea zaidi mikopo katika masoko ya nje. Serikali ya kisoschalisti ya ugiriki ilikosa mawazo ya jinsi ya kujikwamua kutokana na uchumi tegemezi wa kukopa.
Kwa kukumalizia yepi yalikuwa matatizo makuu ya ugiriki kufikia hapa walipo nitayaelezea kwa ufupi:-
a. Matumizi makubwa ya Serikali:
Inasemekana kati ya mwaka 2001 hadi 2007 uchumi wa Ugiriki ulikuwa kati ya asilimia 4 mpaka 4.5 (World Economic Outlook, 2009). Hata hivyo matumizi ya serikali yaliongezeka kwa asilimia 87 kulinganisha na mapato yaliyokuwa kwa 31% tu (Greece Minister of Finance, January 2010). Hili lilisababishwa na sababu mbali mbali kama usimamizi mbovu wa mapato na matumizi ya pesa za umma, gharama kubwa za huduma ya afya, na ukwepaji kodi (Greece Ministry of Finance, 2010).
b. Ukuaji wa ushindani wa kimataifa.
Sekta ya uzalishaji imeporomoka kwa kiwango kikubwa kutokana na kuongezeka kwa ushindani wa kimataifa. Hilo lilichangia kukua kwa mishahara ya wafanyakazi na kuporomoka kwa uzalishaji wa ndani ya nchi (OECD Survey, 2009). Ugiriki ilifanya hilo ili ikubalike katika jumuiya ya kimataifa na hivyo kuathiri viwanda vya ndani ya nchi. Utafiti unaonyesha biashara ya nje ya nchi ilikuwa nusu ya biashara zinazotoka nje ya nchi kwenda Ugiriki (OECD Survey, 2009).
c. Urahisi wa upatikanaji wa mikopo na Sarafu yenye nguvu:
Utafiti unaonyesha kuwa kujiunga kwa Nchi za umoja wa ulaya kulichangiwa kwa kiwango kikubwa kuongezeka kwa ufinyu wa bajeti (OECD Survey, 2009). Kujiunga kwa Umoja wa nchi za Ulaya (EU) kulidumaza mauzo ya nje (export) na kuongeza mauzo ya ndani kwakuwa sarafu ya ugiriki ilipanda thamani na kufanya mauzo ya nje kuwa bei ya juu. Hilo lilichangiwa kwakuwa Umoja wa nchi za Ulaya ulijumuisha nchi zenye uchumi mkubwa kama Ujerumani, na Ufaransa (Nielsen et.al.,Congress Report 2010). Urahisi wa kupata mikopo nao ulichangiwa na kukuwa kwa kasi na utegemezi wa mikopo kuendesha serikali ya ugiriki.
d. Sheria za Umoja wa Ulaya:
Hili nalo linasemekana kuwa na mchango mkubwa kukua kwa ufinyu wa bajeti ya nchi.
Mtazamo wa Tanzania:
Kuna masuala ya kujifunza kwa nchi yetu inayoanza kuendelea na ni vema yatiliwe maanani. Hii ni kwasababu serikali yetu imeanza mchakato wa kukopa katika masoko ya pesa na inasemekana mwaka huu inataka kutangaza Eurobond of 500 Bn katika soko la fedha la kimataifa (East Africa, June 2011). Fedha hizo zinasemekana ni kusaidia kunyanyua uchumi na shughuli za maendeleo. Hata hivyo according to Zitto Kabwe speech, 15th June, 2011 hesabu zinaonyesha deni la taifa kukuwa kwa 38%, deni la taifa limefikia $11.5 Billion hadi kufikia December , 2010. Pia matumizi mabaya ya fedha za serikali yanaonyesha yanakisiwa kuwa ni 25% ya bajeti yote ya serikali (CAG Report, 2010). Hili linakisiwa kuwa ni sawa na Shs Trilioni 9.5. Hivyo wakati tunazidi kukopa pia tunaongeza ukubwa wa matumizi ya serikali na vile vile tunashindwa kusimamia vizuri pesa za umma. Hizo ni sababu sawia na sababu walizokumbana nazo Ugiriki.
EAC Community, Hali ya uchumi wetu zinaonyesha Tanzania uchumi wake unakuwa kwa kiwango cha asilimia 6.5 , Kenya ni 4.98 % na Uganda ni 5.18%, Rwanda 6.5% (IMF, 2010). Pia sarafu na cost of living inaonyesha kuwa Kenya sarafu yao ni yenye nguvu kuliko sarafu nyengine ya Africa Mashariki. Muungano wa Africa Mashariki unaweza kuleta matatizo yafuatayo kwa Tanzania kwanza ni kukua kwa gharama za maisha nchini na pili kushuka kwa mauzo ya nje ya nchi. Hivyo hilo nalo linaweza kuwa na uwiano na tatizo la ugiriki kwani litachangia kupungua kwa mapato ya nchi na kuongeza tatizo la deni la nchi.
Kwa kumalizia kufilisika kwa nchi huanzia na matatizo madogo madogo ambayo baadae yanasababisha nchi kuwa kwenye matatizo makubwa.
