Wont be the same
JF-Expert Member
- Aug 15, 2024
- 1,564
- 2,483
24 Mei, 2025. Arusha, Tanzania
Taarifa kutoka Jumuiya ya Wanasheria Afrika Mashariki kuhusu Kukamatwa, Kuteswa na Kuachiliwa kwa Bw. Boniface Mwangi na Bi. Agather Atuhaire, na Wito wa Kuwajibika
Jumuiya ya Wanasheria Afrika Mashariki (EALS) inalaani vikali kukamatwa kiholela, kuzuiliwa bila mawasiliano, kuteswa, na kufukuzwa kwa njia isiyo halali kwa watetezi wa haki za binadamu Bw. Boniface Mwangi, mwanahabari na mwanaharakati kutoka Kenya, na Bi. Agather Atuhaire, mwanaharakati kutoka Uganda, na mamlaka za Tanzania. Wawili hao walikamatwa Jumatatu, Mei 19, 2025, jijini Dar es Salaam walipokuwa wakihudhuria kesi ya kiongozi wa upinzani nchini Tanzania, Tundu Lissu, kesi ambayo ni ya maslahi makubwa kwa umma ndani ya Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC).
Tunafuatilia kwa wasiwasi mkubwa kwamba mnamo Mei 22, 2025, Bw. Boniface Mwangi aliachiliwa na kutelekezwa karibu na mpaka wa Kenya na Tanzania akiwa na majeraha ya dhahiri ya mateso makali, hakuweza kutembea bila msaada, na alihitaji matibabu ya haraka. Mnamo Mei 23, 2025, Bi. Agather Atuhaire aliachiliwa katika kituo cha mpaka cha Mutukula nchini Uganda. Alikuwa dhaifu, akionesha dalili za kuteswa, na alihitaji matibabu ya haraka. Kuzuia mawasiliano, kutesa, na baadaye kuwarudisha kwa njia ya aibu watetezi hawa wa haki ni ukiukwaji mkubwa wa haki zao na unadhoofisha misingi ya haki na mshikamano wa kikanda.
Licha ya mamlaka za Tanzania kuwahakikishia mawakili kutoka EALS, TLS, THRDC, ULS na wadau wengine tarehe 20 Mei, 2025, kwamba Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire wangerudishwa kwa nchi zao husika, Kenya na Uganda, namna walivyoachiwa—kutupwa mipakani wakiwa katika hali dhaifu na majeraha ya wazi ya mateso—inaibua wasiwasi mkubwa kuhusu namna walivyotendewa. Kuzuia mawasiliano bila kuwapa fursa ya kuwasiliana na familia au mawakili wao ni ukiukwaji wa haki za msingi zilizowekwa katika sheria za Tanzania, Mkataba wa Uanzishaji wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, na viwango vya kimataifa vya haki za binadamu.
Ukiukwaji wa Viwango vya Kisheria
1. Sheria za Tanzania
Kifungu cha 53 cha Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai ya Tanzania (Criminal Procedure Act) kinasema kuwa mtu yeyote anayekamatwa anatakiwa kufikishwa mahakamani ndani ya saa 24, isipokuwa kama kuna kibali cha kuendelea kumshikilia kutoka kwa afisa mwandamizi wa polisi au mahakama. Kuzuia kwa muda mrefu kwa Bi. Agather Atuhaire na Bw. Boniface Mwangi bila kufunguliwa mashitaka au kufikishwa mahakamani ni ukiukwaji wa wazi wa sheria hiyo.
Ibara ya 13(6)(b) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inahakikisha haki ya kusikilizwa kwa haki, ikiwa ni pamoja na kupewa taarifa mapema juu ya sababu za kukamatwa na kupata msaada wa kisheria. Kuwazuia Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi bila mawasiliano ni ukiukwaji wa haki hii ya kikatiba.
Kifungu cha 54 cha Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai kinawapa watu walioko kizuizini haki ya kuwasiliana na wakili wao au familia, isipokuwa pale ambapo mahakama imezuia. Kwa kuwa hakuna agizo lolote la mahakama lililoripotiwa, kutengwa kwao kunakuwa ni kinyume cha sheria.
2. Wajibu wa Mkataba wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC)
Kwa mujibu wa Ibara ya 6(d) na 7(2) za Mkataba wa Kuanzisha Jumuiya ya Afrika Mashariki, nchi wanachama wa EAC zinawajibika kuheshimu utawala bora, haki za binadamu, na utawala wa sheria, ikiwa ni pamoja na uhuru wa watu kusafiri. Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, kama raia wa EAC, walikuwepo kihalali nchini Tanzania kuhudhuria kesi ya wazi ya umma — shughuli inayolindwa chini ya misingi ya uwazi na ushiriki wa kiraia katika EAC.
Kuwakamata kwa madai ya kutoa "taarifa za uongo" kwa ajili ya kuingia nchini, bila uwazi wowote, kunaashiria juhudi za kukandamiza mshikamano wa kikanda na kuzuia ufuatiliaji wa mchakato wa mahakama.
3. Viwango vya Kimataifa vya Haki za Binadamu
Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu na Watu (African Charter on Human and Peoples' Rights), chini ya Ibara ya 6, unakataza kukamatwa na kuzuiliwa kiholela. Kuwazuia Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi bila mawasiliano na kuwatendea ukatili ni ukiukwaji wa wazi wa ibara hiyo.
Ibara ya 9 ya Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kiraia na Kisiasa (ICCPR) inahitaji watu waliokamatwa kupewa taarifa kuhusu sababu za kukamatwa kwao na kufikishwa haraka mbele ya mamlaka ya kimahakama. Kushindwa kwa Tanzania kutekeleza matakwa haya kunakiuka wajibu wake wa kimataifa.
Kanuni za Msingi za Umoja wa Mataifa kuhusu Wajibu wa Mawakili (1990) zinasisitiza umuhimu wa upatikanaji wa haraka wa msaada wa kisheria. Kumzuia Bi. Atuhaire kuonana na mawakili wake ni ukiukwaji wa viwango hivyo vya kimataifa.
Mtindo wa Kusikitisha Unaotokea
Kukamatwa, kuteswa, na kufukuzwa kwa Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, pamoja na kufukuzwa kwa waangalizi wa kikanda waliowahi kufika nchini awali — akiwemo Jaji Mkuu Mstaafu wa Kenya, Willy Mutunga, na kiongozi wa upinzani Martha Karua SC — kunaonyesha mtindo wa kusikitisha wa kupunguza nafasi ya kiraia nchini Tanzania.
Madai kwamba wanaharakati wa kigeni wangeingilia mambo ya ndani ya Tanzania hayawezi kuhalalisha hatua hizo, kwani kuhudhuria kesi ya wazi ni utekelezaji halali wa haki ndani ya mifumo ya sheria ya Tanzania na EAC.
Taarifa za ukatili wa mateso waliopitia wawili hao zinahitaji uchunguzi wa haraka ili kuwajibisha wahusika na kuzuia ukiukwaji zaidi wa haki.
Uonevu huu ni wa kushtua hasa ikizingatiwa historia ya Tanzania ya kusaidia harakati za ukombozi. Katika utawala wa Idi Amin, kwa mfano, Tanzania iliwapa hifadhi maelfu ya wakimbizi wa Uganda, akiwemo Rais wa sasa Yoweri Museveni na familia yake, iliratibu Mkutano wa Moshi wa mwaka 1979, na kuunga mkono Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) katika kumuondoa dikteta huyo.
Kukamatwa kiholela, kuteswa, na kufukuzwa kwa Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi ni hatua ya kusikitisha inayokwenda kinyume na historia ya mshikamano wa kikanda na utetezi wa haki za binadamu ambayo Tanzania ilijijengea.
Matakwa kwa Serikali ya Tanzania
Sisi, Mabaraza ya Wanasheria wa Afrika Mashariki, tunaitaka Serikali ya Tanzania kutekeleza yafuatayo:
Tunazihimiza asasi za kiraia kote katika Jumuiya ya Afrika Mashariki kushirikiana nasi katika kuwawajibisha nchi wanachama wa EAC ili kuhakikisha wanaheshimu haki za binadamu na misingi ya demokrasia. Unyanyasaji waliopitia Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire unaakisi changamoto kubwa zaidi ya kupungua kwa nafasi ya kiraia katika kanda yetu. Tunatoa wito kwa asasi za kiraia kuchukua hatua, kuhamasisha, na kudai uwajibikaji ili kuzuia ukiukwaji kama huu kujirudia.
Mshikamano na Hatua Zijazo
EALS inatoa faraja juu ya kuachiliwa kwa Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi lakini inaendelea kuwa na wasiwasi mkubwa kuhusu mateso na unyanyasaji waliopitia. Tunasimama pamoja na wanaharakati hawa na watetezi wote wa haki za binadamu wanaokabiliwa na ukandamizaji.
Tunatoa wito kwa jamii ya kimataifa, ikiwemo Umoja wa Afrika na Umoja wa Mataifa, kufuatilia kwa karibu hali hii na kuishinikiza Serikali ya Tanzania kutimiza wajibu wake wa kisheria na wa maadili.
Tutaendelea kutumia njia zote za kisheria na kidiplomasia kuhakikisha haki inapatikana kwa Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, na kuhakikisha kuwa ukiukwaji kama huu haujirudii. Tunaitaka Serikali ya Tanzania kuchukua hatua za haraka kurejesha imani ya wananchi katika utawala wa sheria na kuheshimu misingi ya kidemokrasia ya Jumuiya ya Afrika Mashariki.
Soma pia
Taarifa kutoka Jumuiya ya Wanasheria Afrika Mashariki kuhusu Kukamatwa, Kuteswa na Kuachiliwa kwa Bw. Boniface Mwangi na Bi. Agather Atuhaire, na Wito wa Kuwajibika
Jumuiya ya Wanasheria Afrika Mashariki (EALS) inalaani vikali kukamatwa kiholela, kuzuiliwa bila mawasiliano, kuteswa, na kufukuzwa kwa njia isiyo halali kwa watetezi wa haki za binadamu Bw. Boniface Mwangi, mwanahabari na mwanaharakati kutoka Kenya, na Bi. Agather Atuhaire, mwanaharakati kutoka Uganda, na mamlaka za Tanzania. Wawili hao walikamatwa Jumatatu, Mei 19, 2025, jijini Dar es Salaam walipokuwa wakihudhuria kesi ya kiongozi wa upinzani nchini Tanzania, Tundu Lissu, kesi ambayo ni ya maslahi makubwa kwa umma ndani ya Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC).
Tunafuatilia kwa wasiwasi mkubwa kwamba mnamo Mei 22, 2025, Bw. Boniface Mwangi aliachiliwa na kutelekezwa karibu na mpaka wa Kenya na Tanzania akiwa na majeraha ya dhahiri ya mateso makali, hakuweza kutembea bila msaada, na alihitaji matibabu ya haraka. Mnamo Mei 23, 2025, Bi. Agather Atuhaire aliachiliwa katika kituo cha mpaka cha Mutukula nchini Uganda. Alikuwa dhaifu, akionesha dalili za kuteswa, na alihitaji matibabu ya haraka. Kuzuia mawasiliano, kutesa, na baadaye kuwarudisha kwa njia ya aibu watetezi hawa wa haki ni ukiukwaji mkubwa wa haki zao na unadhoofisha misingi ya haki na mshikamano wa kikanda.
Licha ya mamlaka za Tanzania kuwahakikishia mawakili kutoka EALS, TLS, THRDC, ULS na wadau wengine tarehe 20 Mei, 2025, kwamba Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire wangerudishwa kwa nchi zao husika, Kenya na Uganda, namna walivyoachiwa—kutupwa mipakani wakiwa katika hali dhaifu na majeraha ya wazi ya mateso—inaibua wasiwasi mkubwa kuhusu namna walivyotendewa. Kuzuia mawasiliano bila kuwapa fursa ya kuwasiliana na familia au mawakili wao ni ukiukwaji wa haki za msingi zilizowekwa katika sheria za Tanzania, Mkataba wa Uanzishaji wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, na viwango vya kimataifa vya haki za binadamu.
Ukiukwaji wa Viwango vya Kisheria
1. Sheria za Tanzania
Kifungu cha 53 cha Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai ya Tanzania (Criminal Procedure Act) kinasema kuwa mtu yeyote anayekamatwa anatakiwa kufikishwa mahakamani ndani ya saa 24, isipokuwa kama kuna kibali cha kuendelea kumshikilia kutoka kwa afisa mwandamizi wa polisi au mahakama. Kuzuia kwa muda mrefu kwa Bi. Agather Atuhaire na Bw. Boniface Mwangi bila kufunguliwa mashitaka au kufikishwa mahakamani ni ukiukwaji wa wazi wa sheria hiyo.
Ibara ya 13(6)(b) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inahakikisha haki ya kusikilizwa kwa haki, ikiwa ni pamoja na kupewa taarifa mapema juu ya sababu za kukamatwa na kupata msaada wa kisheria. Kuwazuia Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi bila mawasiliano ni ukiukwaji wa haki hii ya kikatiba.
Kifungu cha 54 cha Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai kinawapa watu walioko kizuizini haki ya kuwasiliana na wakili wao au familia, isipokuwa pale ambapo mahakama imezuia. Kwa kuwa hakuna agizo lolote la mahakama lililoripotiwa, kutengwa kwao kunakuwa ni kinyume cha sheria.
2. Wajibu wa Mkataba wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC)
Kwa mujibu wa Ibara ya 6(d) na 7(2) za Mkataba wa Kuanzisha Jumuiya ya Afrika Mashariki, nchi wanachama wa EAC zinawajibika kuheshimu utawala bora, haki za binadamu, na utawala wa sheria, ikiwa ni pamoja na uhuru wa watu kusafiri. Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, kama raia wa EAC, walikuwepo kihalali nchini Tanzania kuhudhuria kesi ya wazi ya umma — shughuli inayolindwa chini ya misingi ya uwazi na ushiriki wa kiraia katika EAC.
Kuwakamata kwa madai ya kutoa "taarifa za uongo" kwa ajili ya kuingia nchini, bila uwazi wowote, kunaashiria juhudi za kukandamiza mshikamano wa kikanda na kuzuia ufuatiliaji wa mchakato wa mahakama.
3. Viwango vya Kimataifa vya Haki za Binadamu
Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu na Watu (African Charter on Human and Peoples' Rights), chini ya Ibara ya 6, unakataza kukamatwa na kuzuiliwa kiholela. Kuwazuia Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi bila mawasiliano na kuwatendea ukatili ni ukiukwaji wa wazi wa ibara hiyo.
Ibara ya 9 ya Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kiraia na Kisiasa (ICCPR) inahitaji watu waliokamatwa kupewa taarifa kuhusu sababu za kukamatwa kwao na kufikishwa haraka mbele ya mamlaka ya kimahakama. Kushindwa kwa Tanzania kutekeleza matakwa haya kunakiuka wajibu wake wa kimataifa.
Kanuni za Msingi za Umoja wa Mataifa kuhusu Wajibu wa Mawakili (1990) zinasisitiza umuhimu wa upatikanaji wa haraka wa msaada wa kisheria. Kumzuia Bi. Atuhaire kuonana na mawakili wake ni ukiukwaji wa viwango hivyo vya kimataifa.
Mtindo wa Kusikitisha Unaotokea
Kukamatwa, kuteswa, na kufukuzwa kwa Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, pamoja na kufukuzwa kwa waangalizi wa kikanda waliowahi kufika nchini awali — akiwemo Jaji Mkuu Mstaafu wa Kenya, Willy Mutunga, na kiongozi wa upinzani Martha Karua SC — kunaonyesha mtindo wa kusikitisha wa kupunguza nafasi ya kiraia nchini Tanzania.
Madai kwamba wanaharakati wa kigeni wangeingilia mambo ya ndani ya Tanzania hayawezi kuhalalisha hatua hizo, kwani kuhudhuria kesi ya wazi ni utekelezaji halali wa haki ndani ya mifumo ya sheria ya Tanzania na EAC.
Taarifa za ukatili wa mateso waliopitia wawili hao zinahitaji uchunguzi wa haraka ili kuwajibisha wahusika na kuzuia ukiukwaji zaidi wa haki.
Uonevu huu ni wa kushtua hasa ikizingatiwa historia ya Tanzania ya kusaidia harakati za ukombozi. Katika utawala wa Idi Amin, kwa mfano, Tanzania iliwapa hifadhi maelfu ya wakimbizi wa Uganda, akiwemo Rais wa sasa Yoweri Museveni na familia yake, iliratibu Mkutano wa Moshi wa mwaka 1979, na kuunga mkono Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) katika kumuondoa dikteta huyo.
Kukamatwa kiholela, kuteswa, na kufukuzwa kwa Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi ni hatua ya kusikitisha inayokwenda kinyume na historia ya mshikamano wa kikanda na utetezi wa haki za binadamu ambayo Tanzania ilijijengea.
Matakwa kwa Serikali ya Tanzania
Sisi, Mabaraza ya Wanasheria wa Afrika Mashariki, tunaitaka Serikali ya Tanzania kutekeleza yafuatayo:
- Uwajibikaji kwa Mateso: Kufanya uchunguzi wa haraka na wa uwazi kuhusu mateso waliyopitia Bw. Boniface Mwangi na Bi. Agather Atuhaire, na kuwawajibisha wote waliohusika ili kuzuia ukiukwaji zaidi wa haki za binadamu.
- Matibabu na Msaada wa Kusaidia Kupona: Kuhakikisha kuwa wanaharakati hawa wanapata matibabu ya haraka na msaada wa kimwili na kisaikolojia baada ya madhila waliyopitia.
- Uwazi Kuhusu Mazingira ya Kuzuiliwa: Kutolea maelezo kamili juu ya mazingira na sababu za kuwazuia bila mawasiliano na kisha kuwarudisha kwa njia isiyo ya kawaida, ikiwemo sababu za kuwanyima haki ya kuwasiliana na familia au mawakili wao.
- Kuheshimu Mikataba ya EAC na Majukumu ya Kimataifa: Kuheshimu misingi ya uhuru wa kusafiri, ushiriki wa kiraia, na haki za binadamu chini ya Mkataba wa EAC, Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu, na Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kiraia na Kisiasa (ICCPR).
- Kukomesha Kukandamiza Nafasi ya Kiraia: Kusitisha mara moja mtindo wa kuwalenga watetezi wa haki za binadamu na waangalizi wa kikanda, na kuhakikisha nafasi ya kiraia inalindwa nchini Tanzania.
- Kujibu Madai ya Kikanda na Kimataifa: Kujibu wito wa uwajibikaji na uwazi unaotolewa na jamii ya kimataifa na ya kikanda ili kurejesha imani ya umma katika utawala wa sheria.
Tunazihimiza asasi za kiraia kote katika Jumuiya ya Afrika Mashariki kushirikiana nasi katika kuwawajibisha nchi wanachama wa EAC ili kuhakikisha wanaheshimu haki za binadamu na misingi ya demokrasia. Unyanyasaji waliopitia Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire unaakisi changamoto kubwa zaidi ya kupungua kwa nafasi ya kiraia katika kanda yetu. Tunatoa wito kwa asasi za kiraia kuchukua hatua, kuhamasisha, na kudai uwajibikaji ili kuzuia ukiukwaji kama huu kujirudia.
Mshikamano na Hatua Zijazo
EALS inatoa faraja juu ya kuachiliwa kwa Bi. Atuhaire na Bw. Mwangi lakini inaendelea kuwa na wasiwasi mkubwa kuhusu mateso na unyanyasaji waliopitia. Tunasimama pamoja na wanaharakati hawa na watetezi wote wa haki za binadamu wanaokabiliwa na ukandamizaji.
Tunatoa wito kwa jamii ya kimataifa, ikiwemo Umoja wa Afrika na Umoja wa Mataifa, kufuatilia kwa karibu hali hii na kuishinikiza Serikali ya Tanzania kutimiza wajibu wake wa kisheria na wa maadili.
Tutaendelea kutumia njia zote za kisheria na kidiplomasia kuhakikisha haki inapatikana kwa Bw. Mwangi na Bi. Atuhaire, na kuhakikisha kuwa ukiukwaji kama huu haujirudii. Tunaitaka Serikali ya Tanzania kuchukua hatua za haraka kurejesha imani ya wananchi katika utawala wa sheria na kuheshimu misingi ya kidemokrasia ya Jumuiya ya Afrika Mashariki.
Soma pia
- Pre GE2025 - DSM - THRDC: Mwanaharakati Boniface Mwangi wa Kenya na Mwanasheria Agather Atuhaire wa Uganda wanashikiliwa na Jeshi La Polisi
- Pre GE2025 - Mwanaharakati wa haki za Binadamu Agather Atuhaire, apatikana baada ya kutupwa mpaka wa Tanzania-Uganda, Mtukula
- Pre GE2025 - Ubalozi wa Uganda nchini Tanzania umeomba kujua sababu za kukamatwa na kushikiliwa kwa raia wake, Agather Atuhaire
