Ni kweli. Mimi ni mkereketwa sana wa maendeleo ya watu wa kawaida. Nasikitika sana kwamba tunaadhimisha miaka 50 ya uhuru huku hatuna hata uwezo wa kujilisha wenyewe, kusimamia elimu, wala matibabu. Nilipokuwa shuleni, nililishwa hii nadharia ya ubepari na nikaipokea kweli kweli. Kwa kweli enzi za Mwalimu Nyerere mtu yeyote timamu hakuwa na sababu ya kutoamini maneno yake kwa sababu alisimamia maneno yake kivitendo. Alikuwa amejitoa kweli kweli kwa ajili ya uzalendo wa nchi. Ni wazi kwamba kuna mambo mengi yalimshinda (hasa uchumi), lakini itoshe tu kumshukuru kwa ajili ya uzalendo wake na jitihada alizoonyesha. Hata huko kushindwa kwake hakukuja hivi hivi. Kilichotumaliza moja kwa moja ni Vita ya Kagera na ukame wa miaka ya '80 mwanzoni. Pamoja na hayo, alijitahidi kwa uwezo wake wote, na alituachia mashirika ya umma na vitu vingine vingi vya kukumbuka. Kikubwa kuliko vyote alichotuachia ni amani, uzalendo, na mshikamano wa kitaifa. Ni vema pia tukajikumbusha kwamba mafanikio haya hayakuja hivi hivi, bali yalitokana na utawala wa sheria, kusimamia haki, na kusimamia tabaka la wanyonge.
Leo hii haya mambo yote hakuna. Huwezi kutofautisha kati ya bepari wa Ulaya na fisadi wa Tz. Bepari anaiba anapeleka kwao, mafisadi nao wanaiba wanatia mfukoni. Mimi nina imani kwamba hata kile kidogo tunachoachiwa na mabepari tungekisimamia vizuri, nchi yetu bado ingeonekana ni tajiri tu. Nchi kama Ghana wamepitia sera hizo hizo za SAP, lakini leo hatufanani nao. Hata hapa jirani yetu, nchi ya Rwanda ambayo imetoka vitani hivi karibuni tu, tayari wameanza kutupita kwa kasi. Siri kubwa ni kwamba Kagame hataki mchezo. Halafu, mpaka miaka ya '60 na '70, hatukuwa na tofauti kubwa sana na nchi kama China, Singapore, na Brazil. Lakini leo ona walipo. Pamoja na uchapakazi, China hawacheki na mafisadi. Anayebainika anafungwa, hata kunyongwa. Kwa kuwa sisi hapa tumeamua kuwekeza katika manenomaneno, ujanjaujanja, na ubabaishaji, hatuwezi hata siku moja kutegemea kutoka kwenye lindi la ufukara. Kwa kuwa hao WB na IMF wameshatugundua kwamba hatuna akili, hawataisha kubuni majina, mara SAP, mara MKUKUTA, mara PSI, n.k.
Ukitaka kuona uwezekano kwamba nchi yetu inaweza kabisa kupiga hatua fulani hata katikati ya hayo masharti ya WB na IMF, kumbuka enzi za Mkapa. Kuna mambo kadhaa huwa sikubaliani na Mkapa (hasa kuwatupa wanyonge), lakini huwa namkubali kwenye uchapakazi na usimamizi makini. Kikwete angeanzia pale alipoachia Mkapa na akaongeza kasi kidogo, leo tusingekuwa tunazodoleana kama tunavyofanya sasa hivi. Mkapa alijenga mazingira ya uwekezaji, akapunguza deni la taifa, na kukuza akiba ya nchi. Zipo tuhuma kwamba yeye na watu wake wa karibu walifanya ufisadi kupitia mageuzi hayo, lakini nisingependa kuelekea huko kwa sasa. Kihistoria, mageuzi yote makubwa kama hayo lazima huwa yanakuja na mapungufu na changamoto fulani. Upungufu mkubwa wa Mkapa, kwa mtazamo wangu, ulikuwa ni ukosefu wa trickle-down effect ya uchumi kwa wananchi wa kawaida. Rasilimali zote kubwa za kitaifa (hasa fedha) zililimbikizwa mikononi mwa serikali kuu na mashirika yake, huku wananchi wa kawaida wakibaki watazamaji tu. Hivyo, jukumu namba moja la Kikwete lilikuwa ni kuhakikisha kwamba pato la taifa linashushwa chini ili lisaidie kunyanyua maisha ya wanyonge. Wazo lake la "mabilioni" lilikuwa ni zuri sana, isipokuwa lilikosa usimamizi na hivyo kuishia kuneemesha mabenki na wajanja wachache. Wazo kama lile lingesimamiwa vizuri (yaani kuwawezesha wanyonge kimitaji), nchi yetu isingekuwa hapa tulipo leo. Muda ulivyozidi kwenda, Kikwete akaanza kutapanya mali badala ya kuzalisha, watendaji wake nao wakamsoma na kuungana naye kufilisi nchi. Mwisho wa yote, nchi imefilisika, deni la taifa limekuwa kubwa, ufisadi umetapakaa kila kona, maisha yamekuwa magumu, na wananchi wamekata tamaa na kuanza kuichukia serikali (angalia maandamano).
Nimefurahia hitimisho lako kwamba ubepari wa kimataifa na uongozi mbaya vyote vinahusika kudidimiza nchi yetu. Miaka ya nyuma nilidhani ubepari unachangia kwa 70% na uongozi mbaya kwa 30%, lakini leo maoni yangu ni kwamba uongozi mbaya ndio wenye 70% na ubepari wa kimataifa 30%. Uchambuzi ninaopata shida kidogo kukubaliana nao ni ule wa miaka iliyopita kwamba mfumo wa kimataifa ndio unahusika na ufukara wetu. Hapana. Hiyo framework nadhani ilifaa kuelezea hali ya mambo miaka ya '60 na '70 kwa sababu tulikuwa ndo tumetoka kwenye ukoloni, hivyo nchi ilikuwa changa, haikuwa na wasomi, na mfumo wa utawala ulikuwa bado ni dhaifu. Lakini leo hii, baada ya miaka 50, na hasa hasa tukizingatia kwamba misingi ya utaifa tayari tunayo, na wasomi wapo wa kila aina, sababu kubwa inayobaki kuelezea ufukara wetu ni kwamba tuna viongozi walafi, wasio na upeo wa kiuongozi, na wasiozingatia maslahi ya nchi.
Asante.
