Antonio Conte
JF-Expert Member
- Dec 6, 2017
- 1,089
- 1,748
Sahivi mataifa karibu yote ikiwemo Tanzania macho yao yapo Yerusalemu hasa baada ya tamko la Trump kiongozi wa taifa kubwa duniani kuutambua mji wa Yerusalme kama mji mkuu wa Israeli, kwanini kunatahuruki hiyo? Fatana nami kwa uchambuzi wa kina dhidi ya mji huo wa kale.
Yerusalem ni mji mkongwe na wa kihistoria katika miji ya kimataifa. Hii dunia ina miji miwili ambayo ndio chimbuko la ustarabu, moja ni Babeli uliojengwa na Nimrod (Mwanzo 10:9), na wa pili ni mji wa Salemu au Yerusalem ambao inaaminika mhasisi wake alikuwa Melkizedeki, na ndivyo Wayahudi wanavyoamini, maana Melikizeki anatambulishwa katika kitabu cha Mwanzo 14:18 kama mfalme wa Salem aliyekuja kumlaki Ibrahimu baada ya kutoka vitani, na Salemu katika Zaburi 76:2 unatambulishwa kama mji wa Yerusalem. Na baade mji huo ulikaliwa na Wayebusi-wakaanani(Yoshua 15:63) chini ya mfalme Adonisedeki, Adonisedeki ni jina lingine la Melkizedeki kulingana na tamaduni za kiyahudi[Melk ni mfalme, na Adoni ni bwana au mfalme], wafalme wa Kiyebus walijiita kwa jina la mwanzilishi wa mji huo ambao baadae ulitekwa na Joshua na akawapa wana wa Yuda (Yoshua 15:8) ila hawakuwatoa Wayebusi mpaka zama za mfalme Daudi ndipo aliwafukuza kabisa na kuufanya Yerusalemu kuwa makao makuu ya Israeli (2 Samweli 5:6-9) yaliyodumu mpaka walivyopokonywa na Warumi mnamo mwaka 70 BK. Biblia inasema ‘’Basi ikawa hapo ADONI-SEDEKI, mfalme wa YERUSALEMU, aliposikia jinsi Yoshua alivyoushika mji wa Ai na kuuharibu kabisa…….’’ Mpaka hapo tumeona kwamba Yerusalem ni mji wa kitambo sana. Nimrod alikuwa kuhani wa Ibilisi, na Melkizedeki alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana, kwaiyo hiyo miji miwili ni kama visima ambavyo vinatoa maji ya ustarabu kuelekea mataifa yote. Ebu tuangalie mji wa Babeli na Yerusalem katika nyanja hizo mbili za ustarabu:-
BABELI: Neno Babeli lina maana ya lango la miungu, yaani Bab-lango, el miungu, na hapo ndipo Mungu alichafua lugha sababu ya uasi dhidi yake, na tangu hapo Babeli ikaitwa machafuko, (Mwanzo 11:9)., Biblia inasema hivi ‘’Babeli umekuwa kikombe cha dhahabu mkononi mwa Bwana; kilicholevya dunia yote; mataifa wamekunywa mvinyo wake; kwa sababu hiyo mataifa wameingiwa na wazimu. Yeremia 51:7. Babeli ambao ni mji wa kijiografia ulioko Iraq, sasa ni magofu, kama manabii walivyotabiri ‘’Na Babeli utakuwa magofu, makao ya mbwa-mwitu, ajabu, na mazomeo, pasipo mtu wa kukaa huko. (Yeremia 51:37). Lakini kiroho, Babeli ni mama mchafu anayelevya mataifa yote(Ufunuo 17:5), pia anawakilisha mji mkubwa katika falme za dunia unaobubujisha maji ya uasi katika mataifa yote kiasi cha mataifa kulewa. (Ufunuo 17:1-2). ‘’Na yule mwanamke uliyemwona, ni mji ule mkubwa, wenye ufalme juu ya wafalme wa nchi. Ufunuo 17:18
YERUSALEMU: Neno Yerusalemu lina maana ya mji wa amani, hapo ndipo Mungu alifanya amani na watu wake. Yerusalemu ni mji wa Mungu na patakatifu pake (Zaburi 46:4). Na Mungu anaupenda ‘’Bwana ayapenda malango ya Sayuni Kuliko maskani zote za Yakobo. Umetajwa kwa mambo matukufu, Ee Mji wa Mungu. Zaburi 87:2-3. Na ndio mji pekee duniani uliochaguliwa na Mungu, Biblia inasema hivi ‘’lakini nimeuchagua Yerusalemu, jina langu liwe humo; na Daudi nimemchagua awe juu ya watu wangu Israeli. ‘’( 2 Mambo ya Nyakati 6:6). Bwana Yesu alisema tusiape kwa mbingu wala kwa nchi wala kwa Yerusalemu ‘’kwa maana ndio mji wa Mfalme mkuu. (Mathayo 5:35).
Yerusalemu ni mji uliopata kibali cha Bwana, na Mungu aliuweka kati ya mataifa kwajili ya kuunganisha mataifa kiroho, na hata kijiografia. Yerusalemu umeunganisha mabara matatu, moja, Afrika, pili, Asia na tatu Ulaya, yaani ni kiungo cha mataifa. Biblia inasema hivi ‘’Bwana MUNGU asema hivi; Huu ndio Yerusalemu; nimeuweka kati ya mataifa, na nchi zauzunguka pande zote, (Ezekieli 5:5). Yerusalemu kiroho ni mama yetu anayetulea katika neema ya Kristo ‘’Bali Yerusalemu wa juu ni mwungwana, naye ndiye mama yetu sisi. Wagalatia 4:26.
Babeli ni mji ambao ulishambuliwa sana na mataifa, na kila taifa kubwa liliukalia, Nebukadreza mpagani aliujenga sana, na baada yake mji huo ulikaliwa na Waajemi(Irani) na wakaufanya makao makuu yao, na baada yao, mji huo ulikaliwa na Alexandra mkuu Mgiriki na akaufanya makao yake makuu, na baadae ulikaliwa na dola ya Seliucid, kisha ulikaliwa na Rumi, na baadae Sassanid. Mji huo baadae ulitelekezwa na kuachwa ukiwa na mpaka leo ni magofu, na sasa Iraq imekaliwa na Marekani. Lakini mji wa Yerusalemi ndio mji pekee unaongozwa kwa kuvamiwa na mataifa, tangu kuwepo kwake duniani. Tazama historia ya kuvamiwa kwake mpaka sasa:-
1. Mwaka 1550-1400 BC Yerusalemu ulitwaliwa na dola ya Misri chini ya mafarao
2. Mnamo karne ya 12 BC Yerusalemu ulikaliwa na Wayebusi-wakanani
3. Mnamo 1000 BC Yerusalemu ulitwaliwa na mfalme Daudi na tangu hapo ukawa makao makuu ya Israeli.
4. Mnamo mwaka 586 Nebukadreza aliipiga Yuda na akaubomoa mji wa Yerusalemu kama Isaya 39:1-8 na Yeremia 32:28-29 walivyotabiri. Na mwaka wa 539 Babeli ilishindwa na Waajemi, na Wayahudi wakawa huru kurudi kwao na kuujenga mji wao tena kama Daniel 9 ilivyotabiri. Lakini Wayahudi walijikuta tena wapo chini ya utawala wa kigiriki wa Ptolemic empire ambao makao makuu yao yalikuwa Elexandria-Misri.
5. Mnamo mwaka 198, Yerusalemu ilitwaliwa na Seleucid empire chini ya Antiocus III, utawala huu pia ulikuwa ni wakigiriki ambao makao yake yalikuwa Syria.
6. Mnamo mwaka 63 KK, Yerusalem ulitwaliwa na Warumi chini ya Pompei, na ulidumu chini yao kwa mamia ya miaka, na Yesu alizaliwa akawakuta Warumi wanatawala, hata Herode hakuwa Myahudi bali Muidumea(Edom) ambaye alikuwa mfalme kibaraka wa Warumi, aliwekwa hapo kuanzia mwaka wa 37KK hadi 4KK, na vizazi vyake vikaendelea baada yake, na huyo ndo aliboresha na kulipamba vizuri hekalu la pili(second temple) la Suleimani. Linaitwa Hekalu la pili kwasababu ya lile la kwanza lilibomolewa na Nebukadreza mfalme wa Babeli mnamo mwaka 586 BC, na kujengwa tena na Zerubabeli, na Kuhani Ezra na Nehemia baada ya uhamisho wa Babeli, na likanakishiwa vizuri na Herode mkuu. Ndo maana watu walilisifia hilo hekalu kwa jinsi ya uzuri wake, Bwana Yesu alimwambia litabomolewa ‘’Na watu kadha wa kadha walipokuwa wakiongea habari za hekalu, jinsi lilivyopambwa kwa mawe mazuri na sadaka za watu, alisema, Haya mnayoyatazama, siku zitakuja ambapo halitasalia jiwe juu ya jiwe ambalo halitabomoshwa. Luka 21:5-6
1. Mnamo mwaka 66-70 BK, Wayahudi waliasi ufalme wa Rumi, na kukaanza machafuko, maana Wayahudi walikataa kujisalimisha, na mwaka 70 BK, Warumi walikuja na kuuangamiza mji wote na hekalu likabomolewa kama Daniel 9:26 ilivyotabiri pamoja na Bwana Yesu, Luka 19:42-44; 21:6,24
2. Mnamo mwaka 135 BK, Wayahudi tena walijipanga kuuchukua Yerusalemu chini ya Bar-Koba, aliyejinadi kuwa masihi, ila Warumi walimuua na kuvunjanja uasi wote wa Wayahudi na kuwafukuza kabisa eneo hilo na tangu hapo taifa la Kiyahudi likasambaratika kabisa duniani, ikabakia historia tu. Na Yudea-Israeli ikabadilishwa jina na kuitwa ‘’Aelia Capitolina” ili kupoteza kumbukumbu la Wayahudi. Na Warumi wakawachukua mataifa mbalimbali na wafilisti toka magharibi ya Israeli na kuwaweka hapo, na kuupa mji huo jina la Syria-Palestina, Palestina ni wafilisti, kwa Kirumi ni Palestina, na hapo ndipo chimbuko la jina la Palestina kuwepo mpaka leo. Rumi iliukalia mji huo, na katika zama za mfalme Costantino mnamo karne ya 4 BK, ukawa mji wa kikristo, na Costantino alijenga Kanisa katika eneo ambalo lilijengwa hekalu la Sulemani. Na mji ukaendelea kuwa chini ya Warumi katika sura ya kikristo.
3. Mnamo mwaka 614 Bk, dola ya Sassanid(waajemi) walivamia Jerusalem na kuitwaa na kuua wakristo 1000.
4. Mnamo mwaka 629 BK, Byzentine empire (Warumi) waliwashinda Waajemi tena na kuurudisha Jerusalem mkononi mwao.
5. Mnamo mwaka 638 BK Yerusalem ilitwaliwa na majeshi ya kislam chini ya Umar Ibn Al-kattab, na Umar Ibn Kattab alikuwa hajui eneo lilolojengwa hekalu la Suleman, akaonyeshwa na Kaab myahudi aliyesilimu, ndipo Umar akajenga msikiti wa mbao hapo, na tangu hapo waarabu/waislam wakaanza kuukalia mji huo. Na mwaka 687 BK, kiongozi wa waislam wakati huo bwana Abd al Malik alijenga Qubbat Al-Sakhra yaani dome of the rock kwa kiingereza, pamoja na kujenga msikiti wa alaqsa pembezoni mwa dome of the rock, msikiti huo ulikamilika mwaka 705 BK. Dome of the rock na msikiti wa alaqsa zimejengwa katika eneo lililokuwepo hekalu la suleman lililobomolewa na Warumi mwaka 70BK. Waislam walibomoa kanisa la mtakatifu Maria katika eneo hilo ndipo wakajenga msikiti wao hapo. Waislam wasio na elimu wanadanganya kwamba msikiti huo ulikwepo tangu Suleiman, ni wazushi tu, lengo lao ni kujimilikisha eneo hilo. Lakini baadae msikiti huo ulipata zahama ya kubomoka mara mbili sababu ya tetemeko la ardhi, mara ya kwanza ulibomoka mwaka 746 na kujengwa tena mwaka 754 na kalipha al-Mansur wa dola ya kislam ya Abbasid. Na ulijengwa tena mwaka 780 na al-Mahdi mrithi wa Al-Mansur. Na mwaka 1033 msikiti wa al-Aqsa ulibomoka kabisa na kusambaratika kwa tetemeko kubwa, miaka miwili baadae ukajengwa tena na Kalipha Ali az-Zahir wa dola ya kislam ya Fatimid, umbo hilo limedumu mpaka leo ingawa ulishafanyiwa matengenezo mara kwa mara na dola za kislam zilizofata. Mwaka 1099 ulitekwa na jeshi la msalaba lililoongozwa na Papa Urban II, na kufanywa kanisa na ghala za silaha, ila baadae tena mnamo mwaka 1187 ukarudi mkononi mwa waislam, na mnamo mwaka 1967 Jerusalem ilitwaliwa na serikali ya Israeli lakini msikiti huo ukabakia mikononi mwa wapalestina chini ya uangalizi wa nchi ya Jordan, ingawa sasa huko chini ya ulinzi wa Israeli. Waisraeli wanaamini huo msikiti utabomoka tena kwa tetemeko kubwa la tatu kupisha ujenzi wa hekalu la tatu la Suleimani ama utabomolewa kwa mashambulizi ya kivita, tusubiri tuone hilo. Tuendelee na historia ya mji wa Yerusalemu.
6. Mnano mwaka 1073, Yerusalem ulitwaliwa na Seljukid chini ya kamanda Atsis
7. Mnamo mwaka 1099, Yerusalemu ulitwaliwa na majeshi ya msalaba(Cruseder-Katholiki) chini ya Papa Urban II. Hawa waliua Wayahudi mno na Wakristo wasio katholiki pamoja na Waislam katika eneo hilo. Na wakaubadilisha msikiti wa alqsa na dome of the rock kuwa kanisa na kuweka msalaba na sanamu za Yesu na Maria. Wayahudi 6000 walichinjwa na majeshi ya msalaba kwasababu ya kupigana na jeshi hilo ili kuulinda Yerusalem wakiwa pamoja na waislam. Zama hizo Wayahudi walikuwa wamerudi na kusambaa katika mji wa Yerusalemu, Tiberias, Ramleh, Ashkelon, Caesarea, and Gaza. Jeshi la msalaba liliwatesa Wayahudi na Waislam na kuwabagua na wengine kuuzwa kama watumwa. Ila Wayahudi waliendelea kupambana na jeshi vamizi la kikristo wakiwa upande wa waislam. Mwaka 1141 Yehuda Halevi, mkuu wa Wayahudi huko Spain alitoa tangazo kwa Wayahudi kurudi katika nchi ya Israeli akiwemo na yeye.
8. Mnamo mwaka 1187, Sultan Saladini aliutwaa Yerusalem mkononi mwaka makruseda(Wakatholiki) baada ya kuhuusuru kwa siku 21, aliondoa misalaba katika msikiti huo na kuweka alama ya mwezi na nyota. Huyu aliwapa Wayahudi na wakristo uhuru wa kuja kuhiji hapo hata wa kuishi kasoro katika msikiti huo, hawakuruhusiwa kuukaribia. Wayahudi walimpenda Saladini walimwona kama Koreshi, na zama hizo walizidi kuja katika nchi ya Israeli na kuishi na kujenga masinagogi na kuishi kijamii, ila walisikitika sana na kulia kuona mji wao unakaliwa na wageni na eneo takatifu limejengwa msikiti na kanisa.
9. Mnamo mwaka 1229, Yerusalem ulitwaliwa tena na wakatholiki chini ya dola ya holy Roman empire iliyokuwa inatawaliwa na Frederick II huko Ulaya magharibi. Wayahudi walitupiliwa mbali maana papa aliwatangaza kama wapinga kristo.
10. Mnamo mwaka 1244 , Yerusalem ilitwaliwa na Khwarezimian Tatars
11. Mnamo mwaka 1247, Yerusalem ilitwaliwa na dola ya kislam ya Ayyubin iliyokuwa na makao huko Misri, waliowaondoa Khwarezimian Tatars
12. Mnamo mwaka 1258-Jerusalem ilitwaliwa na Mongolia chini ya Hulagu Khan, na kabla ya kuitwaa walivunja dola la kislam la Abbasid huko Iraq na kumuua khalifa na kumchukua mtoto wake, na waarabu wengi na kuwapeleka China kama watumwa, waliiteka Syria na nchi zote zilizokuwa chini ya dola ya kislam ya Abbasia ambayo ilidhibiti pia mji wa Yerusalemu. Hulagu Khan alisaidiwa na wanajeshi wa kikristo wachache katika vita vyake na waislam, alimwandikia ujumbe mfalme Louis IX wa Ufaransa kwamba Jerusalem iko katika mikono yao, na anaitoa kwa Wakristo. Wamongolia waliendelea kupigana na waislam na kufanikiwa kuwashinda huko mashariki ya kati, wakakimbilia Misri na na kukusanyika huko na kujenga dola la kislam la Mamluk. Mwaka 1260 Mamluki waliwashinda wa Mongolia, lakini mwaka 1299-1300 Wamongolia waliwashinda tena wa Mamluk na kuidhibiti Palestina. Historia inasema walipanga kumpa papa mji wa Yerusalem na story hiyo ilivyofika Ulaya ilileta furaha, na mnamo April 1300, Papa Boniface VIII alitoa agizo la kipapa la kusherekea tukio hilo la Wamongolia la kuirudisha Jerusalem chini ya wakatholiki, na wakafanya uhusiano wa kibalozi. Lakini mwaka huo Wamongolia waliondoka Palestina na kufanya dola la kislam la Mamluki kudhibiti tena mji wa Yerusalem.
13. Mnamo mwaka 1517 , Yerusalem iliangukia mkononi mwa dola kuu la kislam la Othoman empire, na waliikalia mpaka mwaka 1917. Othoman iliweka uhuru wa pekee kwa Wayahudi, Wakristo, na Waislam hasa kipindi cha Sultan Suleiman the Magnificent. Kwa uhuru huo, Wayahudi walijiimarisha na kutaka kutengeneza senhedrin(baraza la kiyahudi) la kale, pamoja na kuunda nchi ya Israeli, lakini mtawala mpya wa Othoman alishtuka na kumfukuza Rabi Bareb aliyechaguliwa kuwa mkuu na marabi kwajili ya mkakati huo.
14. Mnamo Dec 17, 1917, British empire kwa kikosi kilichoongozwa na general Edmund Allenby wakaitwaa Yerusalem toka kwa Othoman Empire, tangu hapo Yerusalem ikawa huru bila kukaliwa na taifa lolote. Na Wayahudi walikuwepo wengi zama hizo maana walikuwa wameshaanza kurudi taratibu taratibu tangu kitambo, lakini utaifa wao haukutambulika kwa jina la nchi ya Israeli bali kwa jina la Palestina, na walianzisha gazeti la Palestina post, baaada ya uhuru likaitwa Israeli post.
Waisraeli waliishi katika maeneo yenye ukame na kuyabadilisha kuwa rubta, na wakazidi kununua maeneo ya rutuba toka kwa waarabu na wapalestina na kuanza harakati za kutafuta uhuru toka kwa Waingereza. Wayahudi walitumia akili zao kuimiliki nchi hiyo, kwasababu waliwekeza katika kilimo cha kisasa na ufugagi na viwanda, huku waarabu na wapalestina wakishika dini tu na kujikuta wamekuwa wafanya kazi wa Wayahudi, na kwa uzembe wao wakawauzia Wayahudi maeneo yao, na Wayahudi wakamiliki sehemu kubwa ya nchi hiyo. Leo Wapalestina wanalia na kutaka maeneo yao yarudishwe huku babu zao walishauza kwa mikataba ya bayana. Muyahudi hana hatia maana aliishi maeneo ya ukame na kuyafanya miji na mshamba ambayo waplestina walikuja kufanya kazi hapo kwa ujira, na maeneo ya rutuba yaliyokuwa yanakaliwa na wapelestina yakabaki kizembe tu, namwisho Wayahudi wakayanunua na kuendeleza kilimo na viwanda na kujenga miji mizuri. Watu wengi hawajui kwamba nchi yote ikiwemo Gaza inatawaliwa na Wayahudi kiuchumi, na wapalestina kwa asilimia kubwa ni watumishi wa Wayahudi, lakini wapalestina wa Gaza ndio wakora dhidi ya Israeli, na huko ndipo kuna kikosi cha Hammath kinachopigana na Wayahudi.
Na wapalestina wa Gaza hawapatani na wapalestina wa miji mingine hasa west bank, na wala hawaoleani na wa Gaza, maana wa Gaza ni wakorofi. Na si kwamba wapalestina wote ni waislam, kuna wakristo miongoni mwao. Na waarabu na waislam si kwamba wanawapenda wapalestina, la, wanawatetea wapalestina kwa lengo la kumiliki Jerusalem na si kwa mapenzi na wapalestina. Kwa kuhakiki hilo, Mwaka 1970/71 Wapalestina walipigana na serikali ya kiarabu ya Jordan ambayo ilikuwa inadhibiti msikiti wa Alqsa, zama hizo wapalestina wengi walikimbilia Jordan nakutaka kuunda serikali yao ndani ya nchi ya Jordan katika mji mkuu wa Amman, vilizuka vita vikali vilivyoua wanajeshi 15000 wa palestina waliokuwa wanajiita PLO wakiongozwa na Yesse Arafat. Mauaji hayo yaliwapa hasira wapalestina na kuanza kufanya ugaidi uliojulikana kama black September, walijitoa muhanga na mwisho walifanikiwa kumuua waziri mkuu wa Jordan Wasif al-Tel huko Cairo Misri, na kusabisha mgogoro mkubwa sana baina ya serikali ya Jordan. Ndipo serikali ya Jordan ikawafukuza wapalestina huko Jordan, na Yesse Arafat alitoroka huku amevaa nguo za kike, lakini ugaidi wa black September uliendelea zaidi hata umoja wa waarabu ulishindwa kuzuia, ni Serikali ya Israeli ndio iliingilia kati na kuanza kuwaua magaidi kupitia shirika lake la kijasusi la Mossad na kuwafutilia mbali. Kwaiyo vurugu zote hizi za Waislam ni kuutaka mji wa Yerusalem, Wayahudi wakimiliki nchi yote na kuwapa waislam Jerusalem utaona wanatulia tuli. Kwaiyo hizi kelele za kutetea wapalestina ni kasumba tu, lengo ni kutengeneza dola la kislam lenye makao matatu, Makka, Madina na Yerusalemu kama walivyofanya zamani.
Itaendelea......
Yerusalem ni mji mkongwe na wa kihistoria katika miji ya kimataifa. Hii dunia ina miji miwili ambayo ndio chimbuko la ustarabu, moja ni Babeli uliojengwa na Nimrod (Mwanzo 10:9), na wa pili ni mji wa Salemu au Yerusalem ambao inaaminika mhasisi wake alikuwa Melkizedeki, na ndivyo Wayahudi wanavyoamini, maana Melikizeki anatambulishwa katika kitabu cha Mwanzo 14:18 kama mfalme wa Salem aliyekuja kumlaki Ibrahimu baada ya kutoka vitani, na Salemu katika Zaburi 76:2 unatambulishwa kama mji wa Yerusalem. Na baade mji huo ulikaliwa na Wayebusi-wakaanani(Yoshua 15:63) chini ya mfalme Adonisedeki, Adonisedeki ni jina lingine la Melkizedeki kulingana na tamaduni za kiyahudi[Melk ni mfalme, na Adoni ni bwana au mfalme], wafalme wa Kiyebus walijiita kwa jina la mwanzilishi wa mji huo ambao baadae ulitekwa na Joshua na akawapa wana wa Yuda (Yoshua 15:8) ila hawakuwatoa Wayebusi mpaka zama za mfalme Daudi ndipo aliwafukuza kabisa na kuufanya Yerusalemu kuwa makao makuu ya Israeli (2 Samweli 5:6-9) yaliyodumu mpaka walivyopokonywa na Warumi mnamo mwaka 70 BK. Biblia inasema ‘’Basi ikawa hapo ADONI-SEDEKI, mfalme wa YERUSALEMU, aliposikia jinsi Yoshua alivyoushika mji wa Ai na kuuharibu kabisa…….’’ Mpaka hapo tumeona kwamba Yerusalem ni mji wa kitambo sana. Nimrod alikuwa kuhani wa Ibilisi, na Melkizedeki alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana, kwaiyo hiyo miji miwili ni kama visima ambavyo vinatoa maji ya ustarabu kuelekea mataifa yote. Ebu tuangalie mji wa Babeli na Yerusalem katika nyanja hizo mbili za ustarabu:-
BABELI: Neno Babeli lina maana ya lango la miungu, yaani Bab-lango, el miungu, na hapo ndipo Mungu alichafua lugha sababu ya uasi dhidi yake, na tangu hapo Babeli ikaitwa machafuko, (Mwanzo 11:9)., Biblia inasema hivi ‘’Babeli umekuwa kikombe cha dhahabu mkononi mwa Bwana; kilicholevya dunia yote; mataifa wamekunywa mvinyo wake; kwa sababu hiyo mataifa wameingiwa na wazimu. Yeremia 51:7. Babeli ambao ni mji wa kijiografia ulioko Iraq, sasa ni magofu, kama manabii walivyotabiri ‘’Na Babeli utakuwa magofu, makao ya mbwa-mwitu, ajabu, na mazomeo, pasipo mtu wa kukaa huko. (Yeremia 51:37). Lakini kiroho, Babeli ni mama mchafu anayelevya mataifa yote(Ufunuo 17:5), pia anawakilisha mji mkubwa katika falme za dunia unaobubujisha maji ya uasi katika mataifa yote kiasi cha mataifa kulewa. (Ufunuo 17:1-2). ‘’Na yule mwanamke uliyemwona, ni mji ule mkubwa, wenye ufalme juu ya wafalme wa nchi. Ufunuo 17:18
YERUSALEMU: Neno Yerusalemu lina maana ya mji wa amani, hapo ndipo Mungu alifanya amani na watu wake. Yerusalemu ni mji wa Mungu na patakatifu pake (Zaburi 46:4). Na Mungu anaupenda ‘’Bwana ayapenda malango ya Sayuni Kuliko maskani zote za Yakobo. Umetajwa kwa mambo matukufu, Ee Mji wa Mungu. Zaburi 87:2-3. Na ndio mji pekee duniani uliochaguliwa na Mungu, Biblia inasema hivi ‘’lakini nimeuchagua Yerusalemu, jina langu liwe humo; na Daudi nimemchagua awe juu ya watu wangu Israeli. ‘’( 2 Mambo ya Nyakati 6:6). Bwana Yesu alisema tusiape kwa mbingu wala kwa nchi wala kwa Yerusalemu ‘’kwa maana ndio mji wa Mfalme mkuu. (Mathayo 5:35).
Yerusalemu ni mji uliopata kibali cha Bwana, na Mungu aliuweka kati ya mataifa kwajili ya kuunganisha mataifa kiroho, na hata kijiografia. Yerusalemu umeunganisha mabara matatu, moja, Afrika, pili, Asia na tatu Ulaya, yaani ni kiungo cha mataifa. Biblia inasema hivi ‘’Bwana MUNGU asema hivi; Huu ndio Yerusalemu; nimeuweka kati ya mataifa, na nchi zauzunguka pande zote, (Ezekieli 5:5). Yerusalemu kiroho ni mama yetu anayetulea katika neema ya Kristo ‘’Bali Yerusalemu wa juu ni mwungwana, naye ndiye mama yetu sisi. Wagalatia 4:26.
Babeli ni mji ambao ulishambuliwa sana na mataifa, na kila taifa kubwa liliukalia, Nebukadreza mpagani aliujenga sana, na baada yake mji huo ulikaliwa na Waajemi(Irani) na wakaufanya makao makuu yao, na baada yao, mji huo ulikaliwa na Alexandra mkuu Mgiriki na akaufanya makao yake makuu, na baadae ulikaliwa na dola ya Seliucid, kisha ulikaliwa na Rumi, na baadae Sassanid. Mji huo baadae ulitelekezwa na kuachwa ukiwa na mpaka leo ni magofu, na sasa Iraq imekaliwa na Marekani. Lakini mji wa Yerusalemi ndio mji pekee unaongozwa kwa kuvamiwa na mataifa, tangu kuwepo kwake duniani. Tazama historia ya kuvamiwa kwake mpaka sasa:-
1. Mwaka 1550-1400 BC Yerusalemu ulitwaliwa na dola ya Misri chini ya mafarao
2. Mnamo karne ya 12 BC Yerusalemu ulikaliwa na Wayebusi-wakanani
3. Mnamo 1000 BC Yerusalemu ulitwaliwa na mfalme Daudi na tangu hapo ukawa makao makuu ya Israeli.
4. Mnamo mwaka 586 Nebukadreza aliipiga Yuda na akaubomoa mji wa Yerusalemu kama Isaya 39:1-8 na Yeremia 32:28-29 walivyotabiri. Na mwaka wa 539 Babeli ilishindwa na Waajemi, na Wayahudi wakawa huru kurudi kwao na kuujenga mji wao tena kama Daniel 9 ilivyotabiri. Lakini Wayahudi walijikuta tena wapo chini ya utawala wa kigiriki wa Ptolemic empire ambao makao makuu yao yalikuwa Elexandria-Misri.
5. Mnamo mwaka 198, Yerusalemu ilitwaliwa na Seleucid empire chini ya Antiocus III, utawala huu pia ulikuwa ni wakigiriki ambao makao yake yalikuwa Syria.
6. Mnamo mwaka 63 KK, Yerusalem ulitwaliwa na Warumi chini ya Pompei, na ulidumu chini yao kwa mamia ya miaka, na Yesu alizaliwa akawakuta Warumi wanatawala, hata Herode hakuwa Myahudi bali Muidumea(Edom) ambaye alikuwa mfalme kibaraka wa Warumi, aliwekwa hapo kuanzia mwaka wa 37KK hadi 4KK, na vizazi vyake vikaendelea baada yake, na huyo ndo aliboresha na kulipamba vizuri hekalu la pili(second temple) la Suleimani. Linaitwa Hekalu la pili kwasababu ya lile la kwanza lilibomolewa na Nebukadreza mfalme wa Babeli mnamo mwaka 586 BC, na kujengwa tena na Zerubabeli, na Kuhani Ezra na Nehemia baada ya uhamisho wa Babeli, na likanakishiwa vizuri na Herode mkuu. Ndo maana watu walilisifia hilo hekalu kwa jinsi ya uzuri wake, Bwana Yesu alimwambia litabomolewa ‘’Na watu kadha wa kadha walipokuwa wakiongea habari za hekalu, jinsi lilivyopambwa kwa mawe mazuri na sadaka za watu, alisema, Haya mnayoyatazama, siku zitakuja ambapo halitasalia jiwe juu ya jiwe ambalo halitabomoshwa. Luka 21:5-6
1. Mnamo mwaka 66-70 BK, Wayahudi waliasi ufalme wa Rumi, na kukaanza machafuko, maana Wayahudi walikataa kujisalimisha, na mwaka 70 BK, Warumi walikuja na kuuangamiza mji wote na hekalu likabomolewa kama Daniel 9:26 ilivyotabiri pamoja na Bwana Yesu, Luka 19:42-44; 21:6,24
2. Mnamo mwaka 135 BK, Wayahudi tena walijipanga kuuchukua Yerusalemu chini ya Bar-Koba, aliyejinadi kuwa masihi, ila Warumi walimuua na kuvunjanja uasi wote wa Wayahudi na kuwafukuza kabisa eneo hilo na tangu hapo taifa la Kiyahudi likasambaratika kabisa duniani, ikabakia historia tu. Na Yudea-Israeli ikabadilishwa jina na kuitwa ‘’Aelia Capitolina” ili kupoteza kumbukumbu la Wayahudi. Na Warumi wakawachukua mataifa mbalimbali na wafilisti toka magharibi ya Israeli na kuwaweka hapo, na kuupa mji huo jina la Syria-Palestina, Palestina ni wafilisti, kwa Kirumi ni Palestina, na hapo ndipo chimbuko la jina la Palestina kuwepo mpaka leo. Rumi iliukalia mji huo, na katika zama za mfalme Costantino mnamo karne ya 4 BK, ukawa mji wa kikristo, na Costantino alijenga Kanisa katika eneo ambalo lilijengwa hekalu la Sulemani. Na mji ukaendelea kuwa chini ya Warumi katika sura ya kikristo.
3. Mnamo mwaka 614 Bk, dola ya Sassanid(waajemi) walivamia Jerusalem na kuitwaa na kuua wakristo 1000.
4. Mnamo mwaka 629 BK, Byzentine empire (Warumi) waliwashinda Waajemi tena na kuurudisha Jerusalem mkononi mwao.
5. Mnamo mwaka 638 BK Yerusalem ilitwaliwa na majeshi ya kislam chini ya Umar Ibn Al-kattab, na Umar Ibn Kattab alikuwa hajui eneo lilolojengwa hekalu la Suleman, akaonyeshwa na Kaab myahudi aliyesilimu, ndipo Umar akajenga msikiti wa mbao hapo, na tangu hapo waarabu/waislam wakaanza kuukalia mji huo. Na mwaka 687 BK, kiongozi wa waislam wakati huo bwana Abd al Malik alijenga Qubbat Al-Sakhra yaani dome of the rock kwa kiingereza, pamoja na kujenga msikiti wa alaqsa pembezoni mwa dome of the rock, msikiti huo ulikamilika mwaka 705 BK. Dome of the rock na msikiti wa alaqsa zimejengwa katika eneo lililokuwepo hekalu la suleman lililobomolewa na Warumi mwaka 70BK. Waislam walibomoa kanisa la mtakatifu Maria katika eneo hilo ndipo wakajenga msikiti wao hapo. Waislam wasio na elimu wanadanganya kwamba msikiti huo ulikwepo tangu Suleiman, ni wazushi tu, lengo lao ni kujimilikisha eneo hilo. Lakini baadae msikiti huo ulipata zahama ya kubomoka mara mbili sababu ya tetemeko la ardhi, mara ya kwanza ulibomoka mwaka 746 na kujengwa tena mwaka 754 na kalipha al-Mansur wa dola ya kislam ya Abbasid. Na ulijengwa tena mwaka 780 na al-Mahdi mrithi wa Al-Mansur. Na mwaka 1033 msikiti wa al-Aqsa ulibomoka kabisa na kusambaratika kwa tetemeko kubwa, miaka miwili baadae ukajengwa tena na Kalipha Ali az-Zahir wa dola ya kislam ya Fatimid, umbo hilo limedumu mpaka leo ingawa ulishafanyiwa matengenezo mara kwa mara na dola za kislam zilizofata. Mwaka 1099 ulitekwa na jeshi la msalaba lililoongozwa na Papa Urban II, na kufanywa kanisa na ghala za silaha, ila baadae tena mnamo mwaka 1187 ukarudi mkononi mwa waislam, na mnamo mwaka 1967 Jerusalem ilitwaliwa na serikali ya Israeli lakini msikiti huo ukabakia mikononi mwa wapalestina chini ya uangalizi wa nchi ya Jordan, ingawa sasa huko chini ya ulinzi wa Israeli. Waisraeli wanaamini huo msikiti utabomoka tena kwa tetemeko kubwa la tatu kupisha ujenzi wa hekalu la tatu la Suleimani ama utabomolewa kwa mashambulizi ya kivita, tusubiri tuone hilo. Tuendelee na historia ya mji wa Yerusalemu.
6. Mnano mwaka 1073, Yerusalem ulitwaliwa na Seljukid chini ya kamanda Atsis
7. Mnamo mwaka 1099, Yerusalemu ulitwaliwa na majeshi ya msalaba(Cruseder-Katholiki) chini ya Papa Urban II. Hawa waliua Wayahudi mno na Wakristo wasio katholiki pamoja na Waislam katika eneo hilo. Na wakaubadilisha msikiti wa alqsa na dome of the rock kuwa kanisa na kuweka msalaba na sanamu za Yesu na Maria. Wayahudi 6000 walichinjwa na majeshi ya msalaba kwasababu ya kupigana na jeshi hilo ili kuulinda Yerusalem wakiwa pamoja na waislam. Zama hizo Wayahudi walikuwa wamerudi na kusambaa katika mji wa Yerusalemu, Tiberias, Ramleh, Ashkelon, Caesarea, and Gaza. Jeshi la msalaba liliwatesa Wayahudi na Waislam na kuwabagua na wengine kuuzwa kama watumwa. Ila Wayahudi waliendelea kupambana na jeshi vamizi la kikristo wakiwa upande wa waislam. Mwaka 1141 Yehuda Halevi, mkuu wa Wayahudi huko Spain alitoa tangazo kwa Wayahudi kurudi katika nchi ya Israeli akiwemo na yeye.
8. Mnamo mwaka 1187, Sultan Saladini aliutwaa Yerusalem mkononi mwaka makruseda(Wakatholiki) baada ya kuhuusuru kwa siku 21, aliondoa misalaba katika msikiti huo na kuweka alama ya mwezi na nyota. Huyu aliwapa Wayahudi na wakristo uhuru wa kuja kuhiji hapo hata wa kuishi kasoro katika msikiti huo, hawakuruhusiwa kuukaribia. Wayahudi walimpenda Saladini walimwona kama Koreshi, na zama hizo walizidi kuja katika nchi ya Israeli na kuishi na kujenga masinagogi na kuishi kijamii, ila walisikitika sana na kulia kuona mji wao unakaliwa na wageni na eneo takatifu limejengwa msikiti na kanisa.
9. Mnamo mwaka 1229, Yerusalem ulitwaliwa tena na wakatholiki chini ya dola ya holy Roman empire iliyokuwa inatawaliwa na Frederick II huko Ulaya magharibi. Wayahudi walitupiliwa mbali maana papa aliwatangaza kama wapinga kristo.
10. Mnamo mwaka 1244 , Yerusalem ilitwaliwa na Khwarezimian Tatars
11. Mnamo mwaka 1247, Yerusalem ilitwaliwa na dola ya kislam ya Ayyubin iliyokuwa na makao huko Misri, waliowaondoa Khwarezimian Tatars
12. Mnamo mwaka 1258-Jerusalem ilitwaliwa na Mongolia chini ya Hulagu Khan, na kabla ya kuitwaa walivunja dola la kislam la Abbasid huko Iraq na kumuua khalifa na kumchukua mtoto wake, na waarabu wengi na kuwapeleka China kama watumwa, waliiteka Syria na nchi zote zilizokuwa chini ya dola ya kislam ya Abbasia ambayo ilidhibiti pia mji wa Yerusalemu. Hulagu Khan alisaidiwa na wanajeshi wa kikristo wachache katika vita vyake na waislam, alimwandikia ujumbe mfalme Louis IX wa Ufaransa kwamba Jerusalem iko katika mikono yao, na anaitoa kwa Wakristo. Wamongolia waliendelea kupigana na waislam na kufanikiwa kuwashinda huko mashariki ya kati, wakakimbilia Misri na na kukusanyika huko na kujenga dola la kislam la Mamluk. Mwaka 1260 Mamluki waliwashinda wa Mongolia, lakini mwaka 1299-1300 Wamongolia waliwashinda tena wa Mamluk na kuidhibiti Palestina. Historia inasema walipanga kumpa papa mji wa Yerusalem na story hiyo ilivyofika Ulaya ilileta furaha, na mnamo April 1300, Papa Boniface VIII alitoa agizo la kipapa la kusherekea tukio hilo la Wamongolia la kuirudisha Jerusalem chini ya wakatholiki, na wakafanya uhusiano wa kibalozi. Lakini mwaka huo Wamongolia waliondoka Palestina na kufanya dola la kislam la Mamluki kudhibiti tena mji wa Yerusalem.
13. Mnamo mwaka 1517 , Yerusalem iliangukia mkononi mwa dola kuu la kislam la Othoman empire, na waliikalia mpaka mwaka 1917. Othoman iliweka uhuru wa pekee kwa Wayahudi, Wakristo, na Waislam hasa kipindi cha Sultan Suleiman the Magnificent. Kwa uhuru huo, Wayahudi walijiimarisha na kutaka kutengeneza senhedrin(baraza la kiyahudi) la kale, pamoja na kuunda nchi ya Israeli, lakini mtawala mpya wa Othoman alishtuka na kumfukuza Rabi Bareb aliyechaguliwa kuwa mkuu na marabi kwajili ya mkakati huo.
14. Mnamo Dec 17, 1917, British empire kwa kikosi kilichoongozwa na general Edmund Allenby wakaitwaa Yerusalem toka kwa Othoman Empire, tangu hapo Yerusalem ikawa huru bila kukaliwa na taifa lolote. Na Wayahudi walikuwepo wengi zama hizo maana walikuwa wameshaanza kurudi taratibu taratibu tangu kitambo, lakini utaifa wao haukutambulika kwa jina la nchi ya Israeli bali kwa jina la Palestina, na walianzisha gazeti la Palestina post, baaada ya uhuru likaitwa Israeli post.
Waisraeli waliishi katika maeneo yenye ukame na kuyabadilisha kuwa rubta, na wakazidi kununua maeneo ya rutuba toka kwa waarabu na wapalestina na kuanza harakati za kutafuta uhuru toka kwa Waingereza. Wayahudi walitumia akili zao kuimiliki nchi hiyo, kwasababu waliwekeza katika kilimo cha kisasa na ufugagi na viwanda, huku waarabu na wapalestina wakishika dini tu na kujikuta wamekuwa wafanya kazi wa Wayahudi, na kwa uzembe wao wakawauzia Wayahudi maeneo yao, na Wayahudi wakamiliki sehemu kubwa ya nchi hiyo. Leo Wapalestina wanalia na kutaka maeneo yao yarudishwe huku babu zao walishauza kwa mikataba ya bayana. Muyahudi hana hatia maana aliishi maeneo ya ukame na kuyafanya miji na mshamba ambayo waplestina walikuja kufanya kazi hapo kwa ujira, na maeneo ya rutuba yaliyokuwa yanakaliwa na wapelestina yakabaki kizembe tu, namwisho Wayahudi wakayanunua na kuendeleza kilimo na viwanda na kujenga miji mizuri. Watu wengi hawajui kwamba nchi yote ikiwemo Gaza inatawaliwa na Wayahudi kiuchumi, na wapalestina kwa asilimia kubwa ni watumishi wa Wayahudi, lakini wapalestina wa Gaza ndio wakora dhidi ya Israeli, na huko ndipo kuna kikosi cha Hammath kinachopigana na Wayahudi.
Na wapalestina wa Gaza hawapatani na wapalestina wa miji mingine hasa west bank, na wala hawaoleani na wa Gaza, maana wa Gaza ni wakorofi. Na si kwamba wapalestina wote ni waislam, kuna wakristo miongoni mwao. Na waarabu na waislam si kwamba wanawapenda wapalestina, la, wanawatetea wapalestina kwa lengo la kumiliki Jerusalem na si kwa mapenzi na wapalestina. Kwa kuhakiki hilo, Mwaka 1970/71 Wapalestina walipigana na serikali ya kiarabu ya Jordan ambayo ilikuwa inadhibiti msikiti wa Alqsa, zama hizo wapalestina wengi walikimbilia Jordan nakutaka kuunda serikali yao ndani ya nchi ya Jordan katika mji mkuu wa Amman, vilizuka vita vikali vilivyoua wanajeshi 15000 wa palestina waliokuwa wanajiita PLO wakiongozwa na Yesse Arafat. Mauaji hayo yaliwapa hasira wapalestina na kuanza kufanya ugaidi uliojulikana kama black September, walijitoa muhanga na mwisho walifanikiwa kumuua waziri mkuu wa Jordan Wasif al-Tel huko Cairo Misri, na kusabisha mgogoro mkubwa sana baina ya serikali ya Jordan. Ndipo serikali ya Jordan ikawafukuza wapalestina huko Jordan, na Yesse Arafat alitoroka huku amevaa nguo za kike, lakini ugaidi wa black September uliendelea zaidi hata umoja wa waarabu ulishindwa kuzuia, ni Serikali ya Israeli ndio iliingilia kati na kuanza kuwaua magaidi kupitia shirika lake la kijasusi la Mossad na kuwafutilia mbali. Kwaiyo vurugu zote hizi za Waislam ni kuutaka mji wa Yerusalem, Wayahudi wakimiliki nchi yote na kuwapa waislam Jerusalem utaona wanatulia tuli. Kwaiyo hizi kelele za kutetea wapalestina ni kasumba tu, lengo ni kutengeneza dola la kislam lenye makao matatu, Makka, Madina na Yerusalemu kama walivyofanya zamani.
Itaendelea......
