KALAMU YA UZALENDO
Demokrasia Isigeuzwe Kuwa Biashara ya Chuki
"Taifa halifi kwa sababu ya tofauti za mawazo; taifa hufa pale tofauti hizo zinapogeuzwa kuwa chuki."
Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na mwenendo unaotia wasiwasi ambapo baadhi ya watu wanaonekana kuamini kwamba ili kupata uungwaji mkono wa wananchi ni lazima watengeneze hasira, chuki, matusi na migawanyiko. Kana kwamba kadiri unavyowagawa wananchi, ndivyo unavyokuwa shujaa wa demokrasia.
Lakini je, ndivyo demokrasia ilivyokusudiwa?
Demokrasia haikuzaliwa ili kuwafanya watu wachukiane. Haikuanzishwa ili kuhalalisha matusi, fitina na uchochezi. Kusudi lake ni kutoa nafasi kwa watu wenye mawazo tofauti kushindana kwa hoja, si kwa uhasama; kushindana kwa sera, si kwa matusi; kushindana kwa uzalendo, si kwa kuvunja mshikamano wa taifa.
Tanzania ni nchi yenye watu wa dini mbalimbali, makabila mbalimbali, vyama mbalimbali na mitazamo tofauti. Hiyo ndiyo sura ya taifa lolote lenye uhuru. Kwa sababu hiyo, hakuna mtu au kundi linaloweza kudai kuwa linazungumza kwa niaba ya Watanzania wote. Kauli sahihi ni kusema, "Huu ni msimamo wangu" au "Huu ni msimamo wa kundi letu." Taifa haliwezi kutekwa na sauti ya upande mmoja.
Ni kweli, bado tuna changamoto zinazohitaji kushughulikiwa kwa ujasiri. Zipo hoja kuhusu haki za binadamu, rushwa, ufisadi, matumizi mabaya ya rasilimali za umma, mapungufu katika utoaji wa haki na uwajibikaji. Hakuna anayepaswa kufumbia macho mambo haya.
Lakini tukubaliane jambo moja: kupinga maovu si ruhusa ya kuzalisha maovu mengine. Huwezi kupigania haki kwa kukanyaga haki za wengine. Huwezi kujenga amani kwa kupanda mbegu za chuki. Huwezi kutetea demokrasia kwa kuua utamaduni wa kuheshimiana.
Kuna hoja nyingine inayostahili kutafakariwa kwa kina. Katika mazingira ya kisiasa, wakati mwingine baadhi ya makundi au watu hutoa wito wa kuiwekea nchi shinikizo la kiuchumi au kidiplomasia ili kulazimisha mabadiliko ya kisiasa. Ni muhimu kujiuliza: ikiwa hatua hizo zitasababisha kupungua kwa misaada, uwekezaji, au huduma muhimu za kijamii, ni nani atakayebeba mzigo mkubwa wa athari zake?
Kwa kawaida, si viongozi wenye uwezo wa kujilinda kiuchumi wanaoumia kwanza, bali ni mwananchi wa kawaida anayehitaji dawa hospitalini, mtoto anayehitaji elimu bora, mkulima anayehitaji soko la mazao yake na mfanyakazi anayehitaji uchumi unaozalisha ajira. Wale wanaotegemea huduma za msingi ndio huwa waathirika wa kwanza.
Ndiyo maana kila anayependekeza hatua zinazoweza kudhoofisha uchumi wa taifa anapaswa pia kueleza namna wananchi wa kawaida watakavyolindwa dhidi ya madhara yanayoweza kutokea. Kupigania haki ni jambo jema, lakini mbinu zinazotumiwa lazima zipimwe pia kwa matokeo yake kwa wananchi. Hatupaswi kufika mahali ambapo kwa lengo la kurekebisha tatizo moja, tunazalisha matatizo mengine makubwa zaidi.
Historia inaonyesha kuwa pale uchumi unapodorora, mzigo mkubwa hubebwa na wananchi wa kipato cha chini. Wakati mwingine viongozi na wenye uwezo wa kiuchumi huendelea kujikimu kwa rasilimali zilizopo, lakini mwananchi wa kawaida hukosa dawa, huduma muhimu na fursa za kujikwamua kiuchumi. Hilo linapaswa kutukumbusha kwamba maslahi ya wananchi ndiyo yawe kipimo cha kwanza cha mbinu zozote za kisiasa.
Historia ya dunia ni mwalimu mzuri. Mataifa mengi hayakuanguka kwa sababu ya upungufu wa sheria, bali kwa sababu wananchi walifundishwa kuona wenzao kama maadui. Chuki ilipopewa nafasi, akili iliondoka; na akili ilipoondoka, damu ilianza kumwagika. Vita haina macho. Haichagui mwanasiasa wala mwananchi wa kawaida. Mwishowe, anayebeba mzigo mkubwa ni taifa zima.
Kila anayesema anawatetea wananchi anapaswa kupimwa kwa matendo yake. Je, lugha yake inaleta maridhiano au mgawanyiko? Je, ana uwezo wa kusikiliza mawazo tofauti? Je, anaonyesha kuheshimu sheria hata pale zinapomzuia? Je, anaweka mbele maslahi ya taifa au ya umaarufu wake binafsi?
Tumejifunza mara nyingi kwamba si kila anayejitangaza kuwa mwokozi ndiye mwenye suluhisho. Wapo tuliowaamini sana, lakini baadaye wakabadilisha misimamo kwa sababu za maslahi yao. Hilo linapaswa kutufundisha kumwamini zaidi mfumo unaowajibika kuliko mtu mmoja.
Tukumbuke pia kuwa viongozi huja na kuondoka. Serikali hubadilika. Vyama hubadilika. Lakini Tanzania itabaki. Hivyo, tusifanye siasa za leo ziwe sababu ya watoto wetu kurithi taifa lililogawanyika kesho.
Suluhisho la kudumu halipo kwenye matusi. Halipo kwenye fitina. Halipo kwenye propaganda. Suluhisho lipo katika kurejesha maadili ya jamii, kuimarisha taasisi za haki, kuwajibisha viongozi bila upendeleo, kupambana kwa dhati dhidi ya rushwa na ufisadi, na kuhakikisha sheria zinatumika kwa usawa kwa kila mtu.
Tunapaswa kujenga kizazi kinachojifunza kukubaliana kutokubaliana. Kizazi kinachoshinda hoja kwa hoja, si kwa vitisho. Kizazi kinachojua kuwa upinzani wa mawazo si uadui, na kukosoa si chuki.
Uzalendo wa kweli si kupiga kelele kuliko wengine. Uzalendo ni kulinda amani, kuheshimu sheria, kukubali ukweli hata unapoumiza, na kuweka maslahi ya Tanzania mbele ya maslahi ya mtu au kundi.
Leo tunaweza kutofautiana kisiasa, lakini kesho watoto wetu watasoma shule moja, watatibiwa hospitali moja, watatumia barabara zilezile na wataimba wimbo mmoja wa taifa. Tusiruhusu tofauti za leo ziwanyang'anye umoja wa kesho.
Tusijenge taifa la hasira; tujenge taifa la hoja. Tusijenge taifa la matusi; tujenge taifa la maadili. Tusijenge taifa la visasi; tujenge taifa la haki.
Kwa sababu mwisho wa yote, hakuna chama kitakachoirithi Tanzania. Tanzania ndiyo itakayoturithi sisi sote.
Demokrasia Isigeuzwe Kuwa Biashara ya Chuki
"Taifa halifi kwa sababu ya tofauti za mawazo; taifa hufa pale tofauti hizo zinapogeuzwa kuwa chuki."
Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na mwenendo unaotia wasiwasi ambapo baadhi ya watu wanaonekana kuamini kwamba ili kupata uungwaji mkono wa wananchi ni lazima watengeneze hasira, chuki, matusi na migawanyiko. Kana kwamba kadiri unavyowagawa wananchi, ndivyo unavyokuwa shujaa wa demokrasia.
Lakini je, ndivyo demokrasia ilivyokusudiwa?
Demokrasia haikuzaliwa ili kuwafanya watu wachukiane. Haikuanzishwa ili kuhalalisha matusi, fitina na uchochezi. Kusudi lake ni kutoa nafasi kwa watu wenye mawazo tofauti kushindana kwa hoja, si kwa uhasama; kushindana kwa sera, si kwa matusi; kushindana kwa uzalendo, si kwa kuvunja mshikamano wa taifa.
Tanzania ni nchi yenye watu wa dini mbalimbali, makabila mbalimbali, vyama mbalimbali na mitazamo tofauti. Hiyo ndiyo sura ya taifa lolote lenye uhuru. Kwa sababu hiyo, hakuna mtu au kundi linaloweza kudai kuwa linazungumza kwa niaba ya Watanzania wote. Kauli sahihi ni kusema, "Huu ni msimamo wangu" au "Huu ni msimamo wa kundi letu." Taifa haliwezi kutekwa na sauti ya upande mmoja.
Ni kweli, bado tuna changamoto zinazohitaji kushughulikiwa kwa ujasiri. Zipo hoja kuhusu haki za binadamu, rushwa, ufisadi, matumizi mabaya ya rasilimali za umma, mapungufu katika utoaji wa haki na uwajibikaji. Hakuna anayepaswa kufumbia macho mambo haya.
Lakini tukubaliane jambo moja: kupinga maovu si ruhusa ya kuzalisha maovu mengine. Huwezi kupigania haki kwa kukanyaga haki za wengine. Huwezi kujenga amani kwa kupanda mbegu za chuki. Huwezi kutetea demokrasia kwa kuua utamaduni wa kuheshimiana.
Kuna hoja nyingine inayostahili kutafakariwa kwa kina. Katika mazingira ya kisiasa, wakati mwingine baadhi ya makundi au watu hutoa wito wa kuiwekea nchi shinikizo la kiuchumi au kidiplomasia ili kulazimisha mabadiliko ya kisiasa. Ni muhimu kujiuliza: ikiwa hatua hizo zitasababisha kupungua kwa misaada, uwekezaji, au huduma muhimu za kijamii, ni nani atakayebeba mzigo mkubwa wa athari zake?
Kwa kawaida, si viongozi wenye uwezo wa kujilinda kiuchumi wanaoumia kwanza, bali ni mwananchi wa kawaida anayehitaji dawa hospitalini, mtoto anayehitaji elimu bora, mkulima anayehitaji soko la mazao yake na mfanyakazi anayehitaji uchumi unaozalisha ajira. Wale wanaotegemea huduma za msingi ndio huwa waathirika wa kwanza.
Ndiyo maana kila anayependekeza hatua zinazoweza kudhoofisha uchumi wa taifa anapaswa pia kueleza namna wananchi wa kawaida watakavyolindwa dhidi ya madhara yanayoweza kutokea. Kupigania haki ni jambo jema, lakini mbinu zinazotumiwa lazima zipimwe pia kwa matokeo yake kwa wananchi. Hatupaswi kufika mahali ambapo kwa lengo la kurekebisha tatizo moja, tunazalisha matatizo mengine makubwa zaidi.
Historia inaonyesha kuwa pale uchumi unapodorora, mzigo mkubwa hubebwa na wananchi wa kipato cha chini. Wakati mwingine viongozi na wenye uwezo wa kiuchumi huendelea kujikimu kwa rasilimali zilizopo, lakini mwananchi wa kawaida hukosa dawa, huduma muhimu na fursa za kujikwamua kiuchumi. Hilo linapaswa kutukumbusha kwamba maslahi ya wananchi ndiyo yawe kipimo cha kwanza cha mbinu zozote za kisiasa.
Historia ya dunia ni mwalimu mzuri. Mataifa mengi hayakuanguka kwa sababu ya upungufu wa sheria, bali kwa sababu wananchi walifundishwa kuona wenzao kama maadui. Chuki ilipopewa nafasi, akili iliondoka; na akili ilipoondoka, damu ilianza kumwagika. Vita haina macho. Haichagui mwanasiasa wala mwananchi wa kawaida. Mwishowe, anayebeba mzigo mkubwa ni taifa zima.
Kila anayesema anawatetea wananchi anapaswa kupimwa kwa matendo yake. Je, lugha yake inaleta maridhiano au mgawanyiko? Je, ana uwezo wa kusikiliza mawazo tofauti? Je, anaonyesha kuheshimu sheria hata pale zinapomzuia? Je, anaweka mbele maslahi ya taifa au ya umaarufu wake binafsi?
Tumejifunza mara nyingi kwamba si kila anayejitangaza kuwa mwokozi ndiye mwenye suluhisho. Wapo tuliowaamini sana, lakini baadaye wakabadilisha misimamo kwa sababu za maslahi yao. Hilo linapaswa kutufundisha kumwamini zaidi mfumo unaowajibika kuliko mtu mmoja.
Tukumbuke pia kuwa viongozi huja na kuondoka. Serikali hubadilika. Vyama hubadilika. Lakini Tanzania itabaki. Hivyo, tusifanye siasa za leo ziwe sababu ya watoto wetu kurithi taifa lililogawanyika kesho.
Suluhisho la kudumu halipo kwenye matusi. Halipo kwenye fitina. Halipo kwenye propaganda. Suluhisho lipo katika kurejesha maadili ya jamii, kuimarisha taasisi za haki, kuwajibisha viongozi bila upendeleo, kupambana kwa dhati dhidi ya rushwa na ufisadi, na kuhakikisha sheria zinatumika kwa usawa kwa kila mtu.
Tunapaswa kujenga kizazi kinachojifunza kukubaliana kutokubaliana. Kizazi kinachoshinda hoja kwa hoja, si kwa vitisho. Kizazi kinachojua kuwa upinzani wa mawazo si uadui, na kukosoa si chuki.
Uzalendo wa kweli si kupiga kelele kuliko wengine. Uzalendo ni kulinda amani, kuheshimu sheria, kukubali ukweli hata unapoumiza, na kuweka maslahi ya Tanzania mbele ya maslahi ya mtu au kundi.
Leo tunaweza kutofautiana kisiasa, lakini kesho watoto wetu watasoma shule moja, watatibiwa hospitali moja, watatumia barabara zilezile na wataimba wimbo mmoja wa taifa. Tusiruhusu tofauti za leo ziwanyang'anye umoja wa kesho.
Tusijenge taifa la hasira; tujenge taifa la hoja. Tusijenge taifa la matusi; tujenge taifa la maadili. Tusijenge taifa la visasi; tujenge taifa la haki.
Kwa sababu mwisho wa yote, hakuna chama kitakachoirithi Tanzania. Tanzania ndiyo itakayoturithi sisi sote.
