Je, Zanzibar ni Nchi (State) au siyo? Hebu Tuache Hisia, Tuzungumze kwa Sheria.
Kila mara mjadala huu unajirudia.
"Zanzibar ni nchi?"
"Au ni sehemu tu ya Tanzania?"
Badala ya kubishana kwa hisia, tuangalie sheria.
Moja ya vigezo vinavyotumika duniani kutathmini kama eneo ni State ni Montevideo Convention ya mwaka 1933. Mkataba huu unaeleza kuwa State inapaswa kuwa na:
✅ Watu wa kudumu (Permanent Population)
✅ Eneo lenye mipaka inayotambulika (Defined Territory)
✅ Serikali (Government)
✅ Uwezo wa kuingia katika mahusiano ya kimataifa kwa kujitegemea (Capacity to Enter Relations with Other States)
Sasa tuiangalie Zanzibar.
Ina wananchi wa kudumu.
Ina eneo lake linalojulikana.
Ina Rais, Baraza la Wawakilishi, Mahakama na Serikali yake.
Kwa hiyo, kwa vigezo vitatu vya kwanza, Zanzibar inaonekana kuvitimiza.
Lakini hoja kubwa ipo kwenye kigezo cha nne.
Je, Zanzibar inaweza kuanzisha ubalozi wake nchini Marekani? Je, inaweza kujiunga na Umoja wa Mataifa kwa jina lake? Je, inaweza kusaini mikataba ya kimataifa bila kupitia Serikali ya Muungano?
Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, masuala kama mambo ya nje, ulinzi, uraia, uhamiaji na mikataba ya kimataifa ni mambo ya Muungano. Hivyo, Zanzibar haina mamlaka kamili ya kuendesha mahusiano ya kimataifa kama nchi huru.
Hata hivyo, wapo wanaosema kuwa kupitia Hati za Muungano za mwaka 1964, Tanganyika na Zanzibar zilikuwa State mbili zilizoungana kuunda Jamhuri ya Muungano. Kwa mtazamo huo, Zanzibar haikupoteza utambulisho wake wote bali ilikabidhi mamlaka fulani ya Muungano huku ikiendelea kujitawala katika mambo yasiyo ya Muungano.
Kwa upande mwingine, sheria za kimataifa zinaangalia pia sovereignty na recognition. Zanzibar si mwanachama wa Umoja wa Mataifa, haitumi mabalozi wake kama taifa huru, na inawakilishwa kimataifa na Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hiyo ndiyo sababu nchi nyingi duniani huitambua Tanzania kama dola moja yenye mamlaka ya kimataifa.
Kwa hiyo swali halisi si kama Zanzibar ina Serikali.
Swali ni:
Je, kuwa na Serikali kunatosha kukufanya uwe State chini ya sheria za kimataifa? Au lazima pia uwe na mamlaka kamili ya kujisimamia kimataifa?
Ndiyo maana mjadala huu bado unaendelea miongoni mwa wanasheria wa katiba, wataalamu wa sheria za kimataifa na wanasiasa.
Sheria si hisia. Hoja hupimwa kwa Katiba, Hati za Muungano, kanuni za sheria za kimataifa na namna dunia inavyotambua mamlaka ya dola.
Wewe unasemaje?
Je, Zanzibar ni State ndani ya Muungano, ni taifa huru, au ni sehemu yenye mamlaka ya kujitawala ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania?
Toa hoja zako kwa sheria na ushahidi, si kwa mihemko.
Kila mara mjadala huu unajirudia.
"Zanzibar ni nchi?"
"Au ni sehemu tu ya Tanzania?"
Badala ya kubishana kwa hisia, tuangalie sheria.
Moja ya vigezo vinavyotumika duniani kutathmini kama eneo ni State ni Montevideo Convention ya mwaka 1933. Mkataba huu unaeleza kuwa State inapaswa kuwa na:
✅ Watu wa kudumu (Permanent Population)
✅ Eneo lenye mipaka inayotambulika (Defined Territory)
✅ Serikali (Government)
✅ Uwezo wa kuingia katika mahusiano ya kimataifa kwa kujitegemea (Capacity to Enter Relations with Other States)
Sasa tuiangalie Zanzibar.
Ina wananchi wa kudumu.
Ina eneo lake linalojulikana.
Ina Rais, Baraza la Wawakilishi, Mahakama na Serikali yake.
Kwa hiyo, kwa vigezo vitatu vya kwanza, Zanzibar inaonekana kuvitimiza.
Lakini hoja kubwa ipo kwenye kigezo cha nne.
Je, Zanzibar inaweza kuanzisha ubalozi wake nchini Marekani? Je, inaweza kujiunga na Umoja wa Mataifa kwa jina lake? Je, inaweza kusaini mikataba ya kimataifa bila kupitia Serikali ya Muungano?
Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, masuala kama mambo ya nje, ulinzi, uraia, uhamiaji na mikataba ya kimataifa ni mambo ya Muungano. Hivyo, Zanzibar haina mamlaka kamili ya kuendesha mahusiano ya kimataifa kama nchi huru.
Hata hivyo, wapo wanaosema kuwa kupitia Hati za Muungano za mwaka 1964, Tanganyika na Zanzibar zilikuwa State mbili zilizoungana kuunda Jamhuri ya Muungano. Kwa mtazamo huo, Zanzibar haikupoteza utambulisho wake wote bali ilikabidhi mamlaka fulani ya Muungano huku ikiendelea kujitawala katika mambo yasiyo ya Muungano.
Kwa upande mwingine, sheria za kimataifa zinaangalia pia sovereignty na recognition. Zanzibar si mwanachama wa Umoja wa Mataifa, haitumi mabalozi wake kama taifa huru, na inawakilishwa kimataifa na Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hiyo ndiyo sababu nchi nyingi duniani huitambua Tanzania kama dola moja yenye mamlaka ya kimataifa.
Kwa hiyo swali halisi si kama Zanzibar ina Serikali.
Swali ni:
Je, kuwa na Serikali kunatosha kukufanya uwe State chini ya sheria za kimataifa? Au lazima pia uwe na mamlaka kamili ya kujisimamia kimataifa?
Ndiyo maana mjadala huu bado unaendelea miongoni mwa wanasheria wa katiba, wataalamu wa sheria za kimataifa na wanasiasa.
Sheria si hisia. Hoja hupimwa kwa Katiba, Hati za Muungano, kanuni za sheria za kimataifa na namna dunia inavyotambua mamlaka ya dola.
Wewe unasemaje?
Je, Zanzibar ni State ndani ya Muungano, ni taifa huru, au ni sehemu yenye mamlaka ya kujitawala ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania?
Toa hoja zako kwa sheria na ushahidi, si kwa mihemko.
