Je, Tatizo ni Rasilimali au Mfumo?

[Kaka yake shetani]

Afrika ina madini, ardhi kubwa, gesi, mafuta, misitu, vijana wengi na soko linalokua kwa kasi. Lakini swali linalozidi kuulizwa ni hili:

Kwa nini wananchi wa baadhi ya mataifa makubwa hunufaika moja kwa moja na ukuaji wa kampuni zao kupitia hisa, huku wananchi wengi wa Afrika wakibaki watazamaji wa uchumi unaokua mbele yao?

Katika nchi nyingi zilizoendelea, mfanyakazi wa kawaida anaweza kumiliki sehemu ya kampuni kubwa kupitia hisa. Anaponunua hisa, anakuwa sehemu ya wamiliki. Kampuni ikikua, thamani ya hisa inaweza kuongezeka na wakati mwingine hupata gawio.

Lakini katika sehemu nyingi za Afrika, wananchi wengi hawashiriki moja kwa moja katika umiliki wa biashara kubwa. Kampuni zinakua, miradi inazinduliwa, uchumi unatajwa kuongezeka, lakini wananchi wengi hujiuliza:

"Ukuaji huu unafika mpaka wapi?"

Hisa ni Nini Kwenye Maisha Halisi?

Fikiria kuna kampuni yenye thamani ya bilioni moja.

Kama wananchi elfu moja wanamiliki sehemu ya kampuni hiyo kupitia hisa, mafanikio ya kampuni yanaweza kuwagusa moja kwa moja.

Lakini kama umiliki umejikita kwa kundi dogo la watu au taasisi chache, faida nyingi zinaweza kubaki kwa wachache.

Ndiyo maana baadhi ya wachambuzi wa uchumi huona soko la hisa kama njia mojawapo ya kusambaza umiliki wa uchumi kwa wananchi wengi zaidi.

Nini Kinachoweza Kuchangia Changamoto Afrika?

Wataalamu wa uchumi mara nyingi hutaja mambo kadhaa:

• Elimu ndogo kuhusu uwekezaji na hisa.
• Idadi ndogo ya wananchi wanaoshiriki katika masoko ya mitaji.
• Upatikanaji mdogo wa mitaji kwa wawekezaji wadogo.
• Kampuni chache kuorodheshwa kwenye masoko ya hisa.
• Viwango vya umaskini vinavyopunguza uwezo wa kuweka akiba na kuwekeza.
• Changamoto za uwazi, usimamizi na uaminifu wa taasisi katika baadhi ya maeneo.

Hata hivyo, hali si sawa kila nchi. Baadhi ya mataifa ya Afrika yanaendelea kupanua masoko ya hisa na kuongeza ushiriki wa wananchi.

Tofauti Kati ya Mshahara na Umiliki

Mshahara hulipa muda wako.

Hisa zinaweza kukupa sehemu ya ukuaji wa biashara.

Nchi nyingi zilizoendelea zimejenga tabaka kubwa la watu wanaopata mapato kutokana na umiliki wa mali mbalimbali kama hisa, mifuko ya uwekezaji na pensheni zinazowekeza kwenye kampuni.

Swali la msingi ni:

Je, wananchi wengi wa Afrika wamepewa nafasi, elimu na mazingira ya kutosha kushiriki katika umiliki wa uchumi wao?

Maswali Yanayostahili Kujadiliwa

• Kwa nini vijana wengi wanafundishwa kutafuta ajira kuliko kumiliki sehemu ya biashara?
• Kwa nini elimu ya hisa na uwekezaji haijafika kwa wananchi wengi?
• Je, kampuni kubwa za ndani zinaweza kuongeza ushiriki wa wananchi katika umiliki?
• Je, mifuko ya pensheni na uwekezaji inaweza kuwafikia wananchi wengi zaidi?
• Je, ukuaji wa uchumi unapaswa kupimwa kwa takwimu pekee au kwa kiwango ambacho wananchi wanashiriki katika umiliki wa mali za taifa?

Labda swali kubwa kuliko yote ni hili:

Kama taifa lina rasilimali nyingi na uchumi unaokua, ni njia zipi zinaweza kuwafanya wananchi wengi zaidi washiriki katika umiliki wa mafanikio hayo?

Hilo ni swali ambalo kila mwananchi, mwekezaji, kiongozi na kijana anapaswa kujiuliza.