“BASI LA KARNE YA 21” NA WATAWALA WA TANZANIA
Mwl Julius Kambarage Nyerere, Waziri Mkuu wa kwanza wa Tanganyika na Rais wa Kwanza wa Tanzania, aliacha si urithi wa taasisi peke yake bali urithi wa maono. Kauli zake—nyepesi kusikika lakini nzito katika tafakuri—zimeendelea kuliamsha taifa kila zinapotazamwa upya katika muktadha wa kisasa. Miongoni mwa kauli zake za "kinabii" ni ile iliyolenga mioyo ya watawala wa Afrika Mashariki na Kusini mwa Jangwa la Sahara:
"Karne ya ishirini na moja unapanda basi la ukabila?"
Ni swali lisilohusu tu ukabila, bali kuhusu namna viongozi wanavyokataa kusoma alama za nyakati.
1. Maono ya Mwalimu na Onyo kwa Viongozi wa Leo
Nyerere alielewa mapema kuwa uongozi ni kama bahari—mabadiliko ya upepo na mawimbi hukulazimisha kubadili mkondo na mbinu za kusafiri. Mwalimu hakutupa falsafa ya kudumu bali alitupa kanuni ya kudumu:
Viongozi lazima waishi nyakati zao.
Kizazi cha sasa kilichojaa Gen-Z, millenials na vijana wanaochochewa na teknolojia, hakiongozwi kwa hofu wala propaganda rahisi. Dunia ni kijiji, taarifa ni maji, na fikra zinatembea kwa kasi kuliko misafara ya kisiasa. Katika ulimwengu huu, chama chochote kinachodhani kinaweza kuendesha siasa kwa mbinu za miaka ya 1970 na 1980 kimepanda basi lisilokubaliana na karne ya 21.
2. Watawala, CCM na Ulimbukeni wa Siasa za Mazoea
Kwa miaka mingi, Chama Cha Mapinduzi kimejenga utawala wake katika misingi ya mtandao wa mamlaka, urithi wa kihistoria na taswira ya “Simba wa Afrika”. Lakini kadiri miaka inavyosogea, dhana hii imeanza kupasuka kama gunia lililogota.
Watawala wa sasa, waliozaliwa na kukulia ndani ya mfumo wa chama kimoja, wanaonekana kukwama kuelewa kuwa nyakati zimebadilika. Wanapambana kudhibiti makundi ya vijana wenye mawazo huru kwa kutumia:
Propaganda zilizochoka,
Udhibiti wa taarifa,
Lugha za vitisho,
Na udhalilishaji wa hoja za kizazi kinachodai uwajibikaji.
Hatua hizi ni sawa na “mfa maji kutapatapa”.
Ni jaribio la kuzuia bahari kwa mikono mitupu.
3. Gen-Z: Kizazi Kisichotii Mamlaka Bila Mantiki
Gen-Z hawajui hofu ile ya mabomu ya machozi ya miaka ya 1990. Hawajui ukimya ule wa mamlaka uliotamalaki katika enzi za chama kimoja. Wanachojua ni:
Uhuru wa kujieleza,
Uwanja wa kidigitali usiotambua cheo wala chama,
Ukomavu wa hoja,
Na uwezo wa kuunganisha hisia za umma ndani ya dakika tano kupitia video moja ya sekunde 30.
Kizazi hiki kinawasukuma watawala kukiri:
Enzi ya kuongoza kimazoea imekwisha.
4. “Kupanda Basi Lisilofaa” – Makosa ya Kisiasa ya Watawala
Katika kujihami, watawala wameanza kupanda mabasi mawili ambayo Nyerere angesema hayafai kwa karne hii:
a) Basi la Ukabila na Udini
Wanajaribu kuchochea misimamo ya makundi kwa kisingizio cha “usalama wa taifa” au “uhifadhi wa utamaduni”. Lakini majaribio haya yanaporomoka kwa sababu Watanzania wa leo wanaona mbali kuliko mipaka ya makabila na madhehebu.
b) Basi la Uzalendo Bandia
Wanataka kizazi cha sasa kiamini kwamba kukosoa CCM ni usaliti, kana kwamba chama ni taifa. Wanasahau kuwa kizazi hiki kinatofautisha wazi kati ya serikali, chama, na taifa.
c) Basi la Uongozi wa Kiaina ya “Sisi Tunajua”
Wanashindwa kukiri kuwa wana makosa. Hawaoni umuhimu wa kuwajibika. Wanadhani kukubali kosa ni udhaifu, kumbe ndicho kiini cha uongozi wa kisasa.
5. Ole Wao – Onyo la Nyakati
Kama alivyoonya Mwalimu, watawala wanaopanda mabasi haya wanapelekwa kusiko.
Na safari hii sio wananchi watakaoteseka tu—bali mfumo mzima wa chama na uhalali wake.
Nyakati zitaendelea kubadilika bila kuwauliza, na wakati utafika ambapo watajua hawajui… lakini watakuwa wamechelewa. Umaarufu wa chama hautategemea tena historia yake, bali uwezo wake wa kuelewa:
Saikolojia ya kizazi kipya,
Mabadiliko ya dunia,
Nafasi ya teknolojia,
Na mizania mpya ya madaraka kati ya wananchi na watawala.
6. Ni Wakati wa Kusoma Alama za Nyakati
CCM iko kwenye njia panda. Inaweza kuendelea kuwa chama tawala kwa kuendelea kupanda mabasi yasiyofaa, au ikabadilika kwa dhati na kuzingatia:
Uwajibikaji wa kweli,
Misingi ya demokrasia,
Uwazi wa uongozi,
Na kuheshimu mamlaka ya wananchi.
Ulimwengu wa leo sio ule wa 1964.
Vijana wa leo sio wale wa 1977.
Na Tanzania ya leo sio ile ya miaka ya 1980.
Kama Mwalimu angekuwa hai leo, pengine angeuliza:
“Katika karne ya ishirini na moja, bado mnadhani taifa linaongozwa kama kijiji?”
✍️ Peter Ng'wandu
#Ndoto za Muota Ndoto
Mwl Julius Kambarage Nyerere, Waziri Mkuu wa kwanza wa Tanganyika na Rais wa Kwanza wa Tanzania, aliacha si urithi wa taasisi peke yake bali urithi wa maono. Kauli zake—nyepesi kusikika lakini nzito katika tafakuri—zimeendelea kuliamsha taifa kila zinapotazamwa upya katika muktadha wa kisasa. Miongoni mwa kauli zake za "kinabii" ni ile iliyolenga mioyo ya watawala wa Afrika Mashariki na Kusini mwa Jangwa la Sahara:
"Karne ya ishirini na moja unapanda basi la ukabila?"
Ni swali lisilohusu tu ukabila, bali kuhusu namna viongozi wanavyokataa kusoma alama za nyakati.
1. Maono ya Mwalimu na Onyo kwa Viongozi wa Leo
Nyerere alielewa mapema kuwa uongozi ni kama bahari—mabadiliko ya upepo na mawimbi hukulazimisha kubadili mkondo na mbinu za kusafiri. Mwalimu hakutupa falsafa ya kudumu bali alitupa kanuni ya kudumu:
Viongozi lazima waishi nyakati zao.
Kizazi cha sasa kilichojaa Gen-Z, millenials na vijana wanaochochewa na teknolojia, hakiongozwi kwa hofu wala propaganda rahisi. Dunia ni kijiji, taarifa ni maji, na fikra zinatembea kwa kasi kuliko misafara ya kisiasa. Katika ulimwengu huu, chama chochote kinachodhani kinaweza kuendesha siasa kwa mbinu za miaka ya 1970 na 1980 kimepanda basi lisilokubaliana na karne ya 21.
2. Watawala, CCM na Ulimbukeni wa Siasa za Mazoea
Kwa miaka mingi, Chama Cha Mapinduzi kimejenga utawala wake katika misingi ya mtandao wa mamlaka, urithi wa kihistoria na taswira ya “Simba wa Afrika”. Lakini kadiri miaka inavyosogea, dhana hii imeanza kupasuka kama gunia lililogota.
Watawala wa sasa, waliozaliwa na kukulia ndani ya mfumo wa chama kimoja, wanaonekana kukwama kuelewa kuwa nyakati zimebadilika. Wanapambana kudhibiti makundi ya vijana wenye mawazo huru kwa kutumia:
Propaganda zilizochoka,
Udhibiti wa taarifa,
Lugha za vitisho,
Na udhalilishaji wa hoja za kizazi kinachodai uwajibikaji.
Hatua hizi ni sawa na “mfa maji kutapatapa”.
Ni jaribio la kuzuia bahari kwa mikono mitupu.
3. Gen-Z: Kizazi Kisichotii Mamlaka Bila Mantiki
Gen-Z hawajui hofu ile ya mabomu ya machozi ya miaka ya 1990. Hawajui ukimya ule wa mamlaka uliotamalaki katika enzi za chama kimoja. Wanachojua ni:
Uhuru wa kujieleza,
Uwanja wa kidigitali usiotambua cheo wala chama,
Ukomavu wa hoja,
Na uwezo wa kuunganisha hisia za umma ndani ya dakika tano kupitia video moja ya sekunde 30.
Kizazi hiki kinawasukuma watawala kukiri:
Enzi ya kuongoza kimazoea imekwisha.
4. “Kupanda Basi Lisilofaa” – Makosa ya Kisiasa ya Watawala
Katika kujihami, watawala wameanza kupanda mabasi mawili ambayo Nyerere angesema hayafai kwa karne hii:
a) Basi la Ukabila na Udini
Wanajaribu kuchochea misimamo ya makundi kwa kisingizio cha “usalama wa taifa” au “uhifadhi wa utamaduni”. Lakini majaribio haya yanaporomoka kwa sababu Watanzania wa leo wanaona mbali kuliko mipaka ya makabila na madhehebu.
b) Basi la Uzalendo Bandia
Wanataka kizazi cha sasa kiamini kwamba kukosoa CCM ni usaliti, kana kwamba chama ni taifa. Wanasahau kuwa kizazi hiki kinatofautisha wazi kati ya serikali, chama, na taifa.
c) Basi la Uongozi wa Kiaina ya “Sisi Tunajua”
Wanashindwa kukiri kuwa wana makosa. Hawaoni umuhimu wa kuwajibika. Wanadhani kukubali kosa ni udhaifu, kumbe ndicho kiini cha uongozi wa kisasa.
5. Ole Wao – Onyo la Nyakati
Kama alivyoonya Mwalimu, watawala wanaopanda mabasi haya wanapelekwa kusiko.
Na safari hii sio wananchi watakaoteseka tu—bali mfumo mzima wa chama na uhalali wake.
Nyakati zitaendelea kubadilika bila kuwauliza, na wakati utafika ambapo watajua hawajui… lakini watakuwa wamechelewa. Umaarufu wa chama hautategemea tena historia yake, bali uwezo wake wa kuelewa:
Saikolojia ya kizazi kipya,
Mabadiliko ya dunia,
Nafasi ya teknolojia,
Na mizania mpya ya madaraka kati ya wananchi na watawala.
6. Ni Wakati wa Kusoma Alama za Nyakati
CCM iko kwenye njia panda. Inaweza kuendelea kuwa chama tawala kwa kuendelea kupanda mabasi yasiyofaa, au ikabadilika kwa dhati na kuzingatia:
Uwajibikaji wa kweli,
Misingi ya demokrasia,
Uwazi wa uongozi,
Na kuheshimu mamlaka ya wananchi.
Ulimwengu wa leo sio ule wa 1964.
Vijana wa leo sio wale wa 1977.
Na Tanzania ya leo sio ile ya miaka ya 1980.
Kama Mwalimu angekuwa hai leo, pengine angeuliza:
“Katika karne ya ishirini na moja, bado mnadhani taifa linaongozwa kama kijiji?”
✍️ Peter Ng'wandu
#Ndoto za Muota Ndoto
