bless on
JF-Expert Member
- May 22, 2026
- 736
- 1,715
Mara nyingi unapoibuka mjadala kuhusu umaskini na udorora wa maendeleo katika nchi za Afrika, jibu la haraka la wengi huwa ni kulaumu ukoloni, mataifa ya Magharibi, au historia.
Lakini je, huo ndio ukweli wote leo hii?
Tukizungumza ukweli bila kupepesa macho, tunapoweka macho yote kwa waliotutawala zamani, tunasahau adui mkuu aliye ndani yetu kwa sasa:
UBINAFSI. Ubinafsi ndio mzizi mkuu unaolisha na kuzalisha matatizo mengine yote yanayorudisha bara letu nyuma.
Tafakari mambo haya matatu:
1. Rushwa haianzi tu kama mfumo wa kiutawala; inaanza kama tabia ya mtu binafsi kuweka maslahi yake mbele kuliko ya jamii:
Viongozi na watendaji wanapochukua fedha za miradi ya maji, barabara, au hospitali, haifanyiki kwa sababu ya ukoloni—inafanyika kwa sababu ya ubinafsi wa kutaka kujilimbikizia mali wao na familia zao pekee.
Mtu anapokea rushwa au anapandisha gharama za mradi (inflated costs) kwa sababu hajali athari ambazo wananchi wa kawaida watapata pindi mradi huo unapofeli.
2. Unapoweka ubinafsi mbele, uzalendo na uwezo wa mtu vinatupwa pembeni:
Kazi, tenda, na fursa za umma zinatolewa sio kwa sababu mtu ana sifa au uwezo, bali kwa sababu ni ndugu, rafiki, au anatoka eneo moja na mtoa fursa.
Matokeo yake, nafasi muhimu za maamuzi zinarundikwa kwa watu wasio na sifa, huku vijana wenye elimu, vipaji, na uwezo wakibaki mtaani bila fursa. Hili si tendo la mgeni kutoka nje; ni maamuzi yetu ya kila siku yanayoongozwa na ubinafsi.
3. Kukimbilia kulaumu "mabeberu" au historia imekuwa kichaka rahisi sana kinachotumiwa na waliopo kwenye mamlaka au watendaji wasio na uaminifu:
Ni rahisi kutoa hotuba ndefu kuhusu madhara ya ukoloni kuliko kujibu swali jepesi: “Ziko wapi fedha zilizotengwa kwa ajili ya mradi wa maji kijijini?”
Hadi pale tutakapokiri kuwa ubinafsi wetu wa ndani ndio unaoangamiza bara letu, hatutoweza kupiga hatua za kweli za maendeleo.
Historia haiwezi kubadilishwa, lakini tabia na maamuzi yetu ya leo vinaweza kubadilishwa. Maendeleo ya Afrika hayatakuja kwa kulia na yaliyopita, bali kwa kuvunja utamaduni wa ubinafsi na kujenga utamaduni wa uzalendo, uwazi, na kuweka maslahi ya wengi mbele.
Lakini je, huo ndio ukweli wote leo hii?
Tukizungumza ukweli bila kupepesa macho, tunapoweka macho yote kwa waliotutawala zamani, tunasahau adui mkuu aliye ndani yetu kwa sasa:
UBINAFSI. Ubinafsi ndio mzizi mkuu unaolisha na kuzalisha matatizo mengine yote yanayorudisha bara letu nyuma.
Tafakari mambo haya matatu:
1. Rushwa haianzi tu kama mfumo wa kiutawala; inaanza kama tabia ya mtu binafsi kuweka maslahi yake mbele kuliko ya jamii:
Viongozi na watendaji wanapochukua fedha za miradi ya maji, barabara, au hospitali, haifanyiki kwa sababu ya ukoloni—inafanyika kwa sababu ya ubinafsi wa kutaka kujilimbikizia mali wao na familia zao pekee.
Mtu anapokea rushwa au anapandisha gharama za mradi (inflated costs) kwa sababu hajali athari ambazo wananchi wa kawaida watapata pindi mradi huo unapofeli.
2. Unapoweka ubinafsi mbele, uzalendo na uwezo wa mtu vinatupwa pembeni:
Kazi, tenda, na fursa za umma zinatolewa sio kwa sababu mtu ana sifa au uwezo, bali kwa sababu ni ndugu, rafiki, au anatoka eneo moja na mtoa fursa.
Matokeo yake, nafasi muhimu za maamuzi zinarundikwa kwa watu wasio na sifa, huku vijana wenye elimu, vipaji, na uwezo wakibaki mtaani bila fursa. Hili si tendo la mgeni kutoka nje; ni maamuzi yetu ya kila siku yanayoongozwa na ubinafsi.
3. Kukimbilia kulaumu "mabeberu" au historia imekuwa kichaka rahisi sana kinachotumiwa na waliopo kwenye mamlaka au watendaji wasio na uaminifu:
Ni rahisi kutoa hotuba ndefu kuhusu madhara ya ukoloni kuliko kujibu swali jepesi: “Ziko wapi fedha zilizotengwa kwa ajili ya mradi wa maji kijijini?”
Hadi pale tutakapokiri kuwa ubinafsi wetu wa ndani ndio unaoangamiza bara letu, hatutoweza kupiga hatua za kweli za maendeleo.
Historia haiwezi kubadilishwa, lakini tabia na maamuzi yetu ya leo vinaweza kubadilishwa. Maendeleo ya Afrika hayatakuja kwa kulia na yaliyopita, bali kwa kuvunja utamaduni wa ubinafsi na kujenga utamaduni wa uzalendo, uwazi, na kuweka maslahi ya wengi mbele.
