Rorscharch
JF-Expert Member
- Jul 22, 2013
- 1,431
- 3,068
Kuna hali ya kusikitisha inayoendelea kukomaa katika jamii ya Kitanzania, hali ambayo si rahisi kuitambua kwa haraka kwa sababu ina sura ya “uwezo mdogo wa kiuchumi” lakini chanzo chake kiko ndani zaidi: mtazamo wa kiakili wa kutegemea. Mtazamo huu umejengeka polepole kupitia historia, mfumo wa elimu, siasa, na vionjo vya jamii vinavyowalea raia si kama washiriki wa maendeleo, bali kama waombaji wa neema kutoka juu.
Ukitaka kugundua ukubwa wa tatizo hili, jaribu kutoa pendekezo rahisi mtaani:
“Jamani, sisi wenyewe tunaweza kuchimba kisima tukachangia kila mmoja kiasi kidogo tupate maji ya uhakika.”
Usishangae ukichekwa, ukaambiwa "Wewe ni mnafiki," au “Hiyo kazi ya serikali.” Watu hawatajiuliza kwamba maji hayo wanayoyahitaji sasa yamekuwa shida sugu kwa miaka kumi. Badala yake, wataendelea kusubiri “baraka kutoka juu,” ambazo mara nyingi haziwafikii.
Tunaishi kwenye taifa la watu wazima, lakini lenye fikra za watoto wachanga.
Uhalisia wa Mtazamo wa Nanny State
Katika falsafa za kisiasa, hasa katika nchi kama Uingereza na Marekani, dhana ya nanny state hutumika kueleza hali ambapo serikali huingilia maisha ya wananchi wake kwa kiwango kikubwa mno—ikijaribu kuwalinda dhidi ya kila hatari, kuamua kwa niaba yao, na wakati mwingine hata kuwadhibiti kwa "nia njema". Lakini jambo hilo linapofanywa kwa muda mrefu, huzalisha wananchi waliokosa kujiamini na wasiotaka kujitegemea.
Lakini hapa kwetu, hali imejigeuza:
Sio kwamba serikali imechukua nafasi zote kwa lazima, bali ni raia waliotoa kila nafasi ya kuamua na kutenda.
Tumekuwa jamii inayojichagulia kuishi kama watoto wanaomlilia mama mzazi kila siku. Tofauti ni kwamba mama huyu—serikali—ana mzigo mkubwa, hana uwezo wa kukidhi kila kilio, na bado anahitaji muda wake pia kwa shughuli nyingine muhimu kwa taifa.
Mfano: maeneo mengi nchini ambapo shule zipo kwenye hali mbaya sana, lakini wananchi hawajawahi kuchangia hata tofali moja—ingawa shule hiyo inasomesha watoto wao.
“Lakini Serikali Haifanyi Kazi Yake!”
Swali hili linasikika sana. Ndiyo, zipo changamoto. Ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) imeshawahi kubainisha mabilioni yaliyotumika vibaya au kupotea.
Lakini tujiulize:
Hilo ndilo linatuzuia kuchangia hata Sh 5,000 kwa ajili ya kisima?
Tunaweza kutumia hoja ya “ufisadi uko juu” kama kinga ya kutokujitokeza kufanya wajibu wetu wa kiraia?
Kuna nchi zilizokumbwa na matatizo makubwa zaidi ya haya, kama Rwanda na Costa Rica. Lakini raia wao waliamua kuwa sehemu ya suluhisho—si sehemu ya lawama. Mfano, Rwanda kupitia utaratibu wa Umuganda, raia hushiriki moja kwa moja kwenye shughuli za maendeleo ya jamii kila mwezi.
Tanzania: Taifa Linalodai Maji, Lakini Linakataa Kuchimba Kisima
Maji yamepotea kwa miaka. Darasa la shule halijakamilika tangu mwaka 2017. Umeme hukatika kila wiki. Lakini wananchi—wakiwa na uwezo mdogo au mkubwa—hawataki hata kuchangia juhudi za mabadiliko.
Ukijitokeza na kusema, “Jamani tufanye,” basi utaitwa “mtumwa wa system” au “unataka umaarufu.”
Hii ni kisaikolojia ya kujinyima mabadiliko kwa makusudi.
Umaskini Si Sababu ya Kukata Tamaa
Wapo walio maskini wa kipato lakini si wa fikra. Tuna vijiji hapa Tanzania vilivyojenga shule, zahanati na kununua magari ya wagonjwa kwa nguvu za wananchi—bila kusubiri serikali.
Lakini wengi wetu, tungependa zaidi kulalamika kwenye WhatsApp kuliko kutoa mchango wa tofali moja.
Hitimisho: Kama Huwezi Kuikosoa Serikali, Basi Isaidie Kimya Kimya
Katika mazingira ambayo uhuru wa kukosoa unahitaji tahadhari, basi tuwajibike kwa vitendo.
Tuache kulia. Tuache kusingizia kila kitu kwa wengine.
Serikali ina wajibu wake, lakini maendeleo hayawezi kusubiri kila bajeti ipite, kila tenda ikamilike, au kila agizo litolewe. Tunaweza kuanza sisi.
Ukitaka kugundua ukubwa wa tatizo hili, jaribu kutoa pendekezo rahisi mtaani:
“Jamani, sisi wenyewe tunaweza kuchimba kisima tukachangia kila mmoja kiasi kidogo tupate maji ya uhakika.”
Usishangae ukichekwa, ukaambiwa "Wewe ni mnafiki," au “Hiyo kazi ya serikali.” Watu hawatajiuliza kwamba maji hayo wanayoyahitaji sasa yamekuwa shida sugu kwa miaka kumi. Badala yake, wataendelea kusubiri “baraka kutoka juu,” ambazo mara nyingi haziwafikii.
Tunaishi kwenye taifa la watu wazima, lakini lenye fikra za watoto wachanga.
Uhalisia wa Mtazamo wa Nanny State
Katika falsafa za kisiasa, hasa katika nchi kama Uingereza na Marekani, dhana ya nanny state hutumika kueleza hali ambapo serikali huingilia maisha ya wananchi wake kwa kiwango kikubwa mno—ikijaribu kuwalinda dhidi ya kila hatari, kuamua kwa niaba yao, na wakati mwingine hata kuwadhibiti kwa "nia njema". Lakini jambo hilo linapofanywa kwa muda mrefu, huzalisha wananchi waliokosa kujiamini na wasiotaka kujitegemea.
Lakini hapa kwetu, hali imejigeuza:
Sio kwamba serikali imechukua nafasi zote kwa lazima, bali ni raia waliotoa kila nafasi ya kuamua na kutenda.
Tumekuwa jamii inayojichagulia kuishi kama watoto wanaomlilia mama mzazi kila siku. Tofauti ni kwamba mama huyu—serikali—ana mzigo mkubwa, hana uwezo wa kukidhi kila kilio, na bado anahitaji muda wake pia kwa shughuli nyingine muhimu kwa taifa.
Mfano: maeneo mengi nchini ambapo shule zipo kwenye hali mbaya sana, lakini wananchi hawajawahi kuchangia hata tofali moja—ingawa shule hiyo inasomesha watoto wao.
“Lakini Serikali Haifanyi Kazi Yake!”
Swali hili linasikika sana. Ndiyo, zipo changamoto. Ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) imeshawahi kubainisha mabilioni yaliyotumika vibaya au kupotea.
Lakini tujiulize:
Hilo ndilo linatuzuia kuchangia hata Sh 5,000 kwa ajili ya kisima?
Tunaweza kutumia hoja ya “ufisadi uko juu” kama kinga ya kutokujitokeza kufanya wajibu wetu wa kiraia?
Kuna nchi zilizokumbwa na matatizo makubwa zaidi ya haya, kama Rwanda na Costa Rica. Lakini raia wao waliamua kuwa sehemu ya suluhisho—si sehemu ya lawama. Mfano, Rwanda kupitia utaratibu wa Umuganda, raia hushiriki moja kwa moja kwenye shughuli za maendeleo ya jamii kila mwezi.
Tanzania: Taifa Linalodai Maji, Lakini Linakataa Kuchimba Kisima
Maji yamepotea kwa miaka. Darasa la shule halijakamilika tangu mwaka 2017. Umeme hukatika kila wiki. Lakini wananchi—wakiwa na uwezo mdogo au mkubwa—hawataki hata kuchangia juhudi za mabadiliko.
Ukijitokeza na kusema, “Jamani tufanye,” basi utaitwa “mtumwa wa system” au “unataka umaarufu.”
Hii ni kisaikolojia ya kujinyima mabadiliko kwa makusudi.
Umaskini Si Sababu ya Kukata Tamaa
Wapo walio maskini wa kipato lakini si wa fikra. Tuna vijiji hapa Tanzania vilivyojenga shule, zahanati na kununua magari ya wagonjwa kwa nguvu za wananchi—bila kusubiri serikali.
Lakini wengi wetu, tungependa zaidi kulalamika kwenye WhatsApp kuliko kutoa mchango wa tofali moja.
Hitimisho: Kama Huwezi Kuikosoa Serikali, Basi Isaidie Kimya Kimya
Katika mazingira ambayo uhuru wa kukosoa unahitaji tahadhari, basi tuwajibike kwa vitendo.
Tuache kulia. Tuache kusingizia kila kitu kwa wengine.
Serikali ina wajibu wake, lakini maendeleo hayawezi kusubiri kila bajeti ipite, kila tenda ikamilike, au kila agizo litolewe. Tunaweza kuanza sisi.
