Ndoto ya Kambarage iliyo puuzwa

Enzi za Mwalimu Nyerere (1961-1985) serikali ilisimamia, ilimiliki na kuendesha viwanda mbalimbali vipatavyo 400.
*Orodha ifuatayo ni sehemu ya viwanda hivyo vilivyokuwa vikitekeleza jukumu la uzalishaji ili kujenga taifa lenye uchumi imara.


1. TANGANYIKA PACKERS-kusindikaji wa nyama ya ng'ombe. Kiwanda hiki kilikuwa Kawe jijini DSM. kiwanda kilianzishwa na watawala wa kikoloni mwaka 1947 na kutaifishwa na serikali ya Tanzania 1974 kilikuwa na uwezo wa kuajiri wafanyakazi hadi 1200 kilifilisika na kufungwa mwaka 1993.


2. URAFIKI TEXTILES:(Tanzania-China Friendship Textile Mill Limited),• kilikuwa ndicho kiwanda kikubwa zaidi cha nguo nchini kikiwa kimeunganishwa kikamilifu (fully integrated mill), yaani kikichukua pamba ghafi ya Tanzania, kuisokota kuwa nyuzi, kufuma vitambaa, na hatimaye kuchapa rangi ili kuzalisha khanga, vitenge, na mashuka bora.


3. MOROGORO CANVAS MILL LTD: Moja ya viwanda vikubwa vilivyoanzishwa ili kuzalisha maturubai


4. MOROGORO SHOE COMPANY LTD: kiwanda cha Viatu.Kiwanda hiki kiliwekwa mkoani Morogoro ili kufanya kazi kwa karibu na kiwanda cha kuchakata ngozi cha Morogoro Tanneries kilichoanzishwa kikilenga kutumia ngozi zilizosafishwa hapo kutengenezea viatu, mikoba, na koti za ngozi.


5. MOROGORO TANNERIES LTD- Kusindika ngozi za ng'ombe kwa ajili ya kutengeneza bidhaa zitokanazo na ngozi kama viatu nk.


6. MWANZA TANNERIES- Ngozi


7. BORA SHOES FACTORY- utengenezaji wa viatu


8. KIBO MATCH LIMITED- Viberiti


9. MATSUSHITA ELECTRIC(National): kiwanda hiki kilikuwa Vingunguti, hiki kilikuwa ni kiwanda maarufu sana enzi hizo. Kilitoa redio za chapa ya "National", betri (Seli Kavu),. Takriban kila kaya nchini Tanzania katika miaka ya 70 na 80 ilimiliki redio iliyotengenezwa hapa.


10. PHILIPS TANZANIA LIMITED: Ingawa ni chapa ya kimataifa, ilifanya kazi chini ya makubaliano ya viwanda yaliyounganishwa na serikali ili kuunganisha redio-chombo muhimu kwa elimu ya umma na matangazo enzi za Ujamaa.


11. PAMBA ENGINEERING: Uchongaji wa vipuri vya mashine za uchambuaji pamba.Kilianzishwa mkoani Mwanza (Kanda ya Ziwa) kikiwa mradi wa kimkakati ambapo Vyama vikuu vya Ushirika vinavyolima pamba (kama vile Nyanza Cooperative Union - NCU, SHIRECU ya Shinyanga, na MARACU ya Mara) vilikuwa na hisa kubwa za umiliki.


12. TANGA SOAP(MBUNI) FACTORY: kiwanda maalum cha kutengeneza sabuni huko Tanga, hii ilikuwa ni moja ya chapa maarufu za kaya nchini Tanzania katika miaka ya 1970 na 80.kikitengeneza sabuni chapa MBUNI.


13. MTWARA CASHEW COMPANY: Kiwanda cha kubangua Korosho Mtwara ilikuwa moja ya mitambo ya msingi ya usindikaji wa makinikia iliyoanzishwa miaka ya 1970 kama sehemu ya msukumo wa taifa la Tanzania la viwanda.


14. KAGERA SUGAR LIMITED- Kiwanda cha sukari Misenye,kagera.


15. KILOMBERO SUGAR COMPANY: -Kiwanda cha sukari kilombero,Morogoro

16. MOPROCO(Morogoro oil processing company) FACTORY- kiwanda cha mafuta ya mboga ya kula,Morogoro.


17. MANG'ULA MECHANICAL AND MACHINE TOOLS: Kiwanda hiki kilikuwa Mang'ula, Mkoani Morogoro, kilianzishwa ili kukuza uwezo wa Taifa wa kujitegemea kwa kuzalisha vipuri na mashine muhimu kwa ajili ya sekta ya kilimo na usafirishaji, na hivyo kupunguza uhitaji wa bidhaa ghali kutoka nje ya nchi.


18. KILIMANJARO MACHINE TOOL MANUFACTURERS:
Kikiwa katika Wilaya. ya Hai, Kilimanjaro. kiwanda hiki kilianzishwa mwaka 1981
Kutengeneza mashine za ufundi vyuma na mbao, vipuri vya kisasa kwa ajili ya sekta ya madini na usafiri, na zana za kilimo kama vile mashine za kusaga.


19. TANZANIA AUTOMOTIVE TECHNOLOGY CENTRE (TATC - Nyumbu): Kiko Kibaha, hiki ni kiwanda cha utengenezaji wa magari kilichoanzishwa kutengeneza magari ya kiwango cha kijeshi na vipuri vya JWTZ.


20. TANZANIA AUTOMOBILE MANUFACTURING COMPANY(TAMCO):
Kitengo cha kuunganisha magari aina ya SCANIA ktk mji wa Kibaha, enzi za Nyerere, ilikuwa ubia kati ya Shirika la Maendeleo la Taifa (NDC) inayomilikiwa na serikali na kampuni ya Swedish Automotive Company Scania CV AB.


21. TANELEC- TANZANIA ELECTRICAL LIMITED- kiwanda cha kutengeneza na kusambaza vifaa mbalimbali vya umeme Afrika Mashariki kikiwa na makao yake Arusha.


22. SOUTHERN PULP AND PAPER MILL:-Kiwanda cha karatasi cha Mgololo,Mufindi.


23. UTEGI DAIRY PLANT:
Kiwanda cha maziwa kilianzishwa chini ya shirika la maziwa la taifa TANZANIA DAIRIES LIMITED
Kilijengwa miaka ya 1970 huko Utegi,wilaya ya Rorya (zamani Tarime),kama sehemu ya Azimio la Arusha ili kuwainua wafugaji wa Kanda ya Ziwa. Kijiji cha Utegi kilichaguliwa kutokana na idadi kubwa ya ng'ombe na ukaribu wake na Ziwa Victoria.


24. NMC MZIZIMA MAIZE MILL Kiwanda cha usindikaji wa nafaka chini ya National Milling Corporation cha Dar-es-Salaam- kilitengeneza bidhaa za mbalimbali za chakula


25. TANGA STEEL ROLLING MILL- kiwanda cha vyuma na mabati.


26. MBEYA CEMENT COMPANY LTD - kiwanda cha kutengeneza saruji cha mkoani Mbeya


27. ZANA ZA KILIMO MBEYA (ZZK): Kiwanda dada cha Zana za Shamba cha Ubungo(UFI), kilitengeneza majembe ya kukokotwa na wanyama na zana za mkono kwa Nyanda za Juu Kusini.


28. KEKO PHARMACETICAL COMPANY(KPC)- Kiwanda cha dawa za binadamu.


29. TANZANIA BREWERIES LIMITED(ILALA): Kiwanda cha kutengeneza bia cha Dar es Salaam.


30. DOWICO(DODOMA WINE COMPANY) -Kiwanda cha Mvinyo Dodoma


31. GENERAL TYRE EAST AFRICA Kiwanda cha matairi cha General Tyre kilikuwa Arusha


32. AMBONI SPINNING MILL: (mara nyingi hujulikana kama kiwanda cha mkonge cha Amboni) ni kituo cha viwanda kinachofanya kazi nje kidogo ya Tanga, Tanzania, hakikutaifishwa na Azimio la Arusha kiliruhusiwa na serikali kubaki mikononi mwa sekta binafsi.


33. TIPER oil refinery (TANZANIAN & ITALIAN OIL REFINING): - kiwanda cha kusafisha mafuta ghafi, kusambaza mafuta ya dizeli, petrol na mafuta taa,kikiwa kimejengwa katika eneo la Kigamboni jijini Dar es Salaam


34. LINDI CASHEW NUT FACTORY: Lengo lilikuwa ni kuacha kuuza korosho ghafi kwenda nchini India na badala yake zibanguliwe hapa nchini ili kuongeza thamani na kutengeneza ajira Ukanda wa Kusini.


35. MOSHI TANNERIES.• kilibobea katika hatua ya awali na ya kati ya kusafisha na kuchakata ngozi (tanning) kuwa wet-blue leather na ngozi zilizokamilika (finished leather) kwa ajili ya kulisha viwanda vya viatu na bidhaa za ngozi nchini.


36. TANZANIA FERTILIZER COMPANY: -Kiwanda cha mbolea kilikuwa Tanga


37. TPC MOSHI LIMITED: (Tanganyika planting company) - kiwanda cha sukari cha Moshi.


38. BUKOBA COFFE CURING🙁BUKOP Public Company Limited):kilianzishwa zamani sana mnamo mwaka 1935 mkoani Kagera (Bukoba) kwa ajili ya kukoboa, kusafisha, na kupanga madaraja ya kahawa ya aina ya Robusta na baadae kuwa chini ya serikalì.


39. MBEYA TEXTILES: Kiwanda cha Mbeya kiliwekwa ili kuhudumia Ukanda wa Nyanda za Juu Kusini na kanda ya magharibi,Kilijikita katika kusokota nyuzi na kufuma vitambaa mbalimbali, zikiwemo sare za shule na taasisi.


40. TANZANIA CASHEW MACHINES(TCM): Kiwanda hiki kilikuwa vingunguti kando ya barabara ya Pugu (Nyerere road). Kitengo maalumu kilicholenga kutengeneza blades na sehemu za mitambo kwa ajili ya viwanda 12 vya korosho (kama kile cha Kibaha) hivyo hawakulazimika kuziagiza nje ya nchi


41. TANZANIA MACHINE TOOLS (TMT): Kiwanda cha serikali chini ya Shirika la Maendeleo la Taifa (NDC) kilichozalisha mashine za kukatia vyuma na vipuri vya viwanda.
mara nyingi kilitumika kubadilishana au kama mtangulizi wa Kampuni ya Kilimanjaro Machine Tools (KMTC), ilikuwa msingi wa ukuaji mkubwa wa viwanda nchini Tanzania.
Kiwanda hiki kilianzishwa mwaka 1981 katika eneo la viwanda la Pugu, DSM kupitia ushirikiano wa kimkakati kati ya serikali ya Tanzania na Bulgaria.



42. TANGANYIKA INSTANT COFFE COMPANY LTD: kiwanda cha pekee nchini Tanzania (na ukanda wa Afrika Mashariki na Kati) kinachozalisha kahawa ya unga ya papo hapo (Instant Coffee).Kiwanda kilisajiliwa mnamo mwaka 1963 kikiwa mradi wa kiserikali chini ya Shirika la Taifa la Maendeleo (NDC).


43. MAFINGA PYRETHRUM PROCESSING PLANT: kituo cha usindikaji pareto kilianzishwa Mafinga. Katika kipindi cha Nyerere, mmea huu ulitoa dondoo ghafi bidhaa iliyotumika kwa ajili ya kuua wadudu hasa mbu kimsingi hasa kwa kuuza nje.


44. MUFINDI TEA FACTORY:• kilianzishwa na walowezi wa Kiingereza (British settlers) walioona kuwa hali ya hewa ya baridi na ukungu ya Nyanda za Juu za Mufindi inafaa sana kwa kilimo cha chai.Baada ya Azimio la Arusha (1967), serikali ya Mwalimu Nyerere ilikitaifisha


45. SAO HILL SAWMILL: Kiwanda cha mbao. kiwanda hiki kiliendeshwa kama shirika la umma chini ya Tanzania Wood Industries Corporation (TWICO). Kilianzishwa kimkakati karibu na Shamba kubwa la Miti la Serikali la Sao Hill (lililopo mkoani Iringa, Wilaya ya Mufindi/Mafinga)


46. TANGA CEMENT:-Kiwanda cha saruji Tanga kilizalisha simba cement


47. SIKH SAW MILLS (Tanga): Hapo awali kilikuwa kiwanda binafsi na baadae kutaifishwa na serikali kwa sera ya azimio la Arusha kiwanda kikubwa cha mbao huko Tanga. Kilijulikana kwa kutengeneza mbao za ubora wa hali ya juu zilizokatwa, plywood na samani.


48. TANZANIA. PORTLAND CEMENT COMPANY(Twiga cement)
Ipo Wazo Hill lakini ikiwa na uhusiano wa kiutawala wa ukanda wa Barabara ya Pugu, ilitaifishwa kikamilifu ifikapo 1973 ili kudhibiti usambazaji wa vifaa vya ujenzi kwa miundombinu ya kitaifa.


49. TABORA TEXTILE MILLS LTD: kilianzishwa mnamo miaka ya 1970 kama sehemu ya mkakati wa taifa wa kuongeza thamani ya pamba inayozalishwa nchini.
Kilikuwa mzalishaji mkubwa wa uzi wa pamba uliotumika ndani ya nchi na pia kusafirishwa nje. Kilizalisha vitambaa vilivyotumika kutengeneza nguo mbalimbali, ikiwemo sare za shule na mavazi ya kawaida ya wananchi.


50. UBUNGO SPINNING. MILL:• kilijikita maalum katika hatua ya kwanza ya kusokota pamba ghafi na kuitengeneza kuwa nyuzi bora (yarn). Nyuzi hizi zilitumika kulisha viwanda vingine vya ushonaji nchini na kiasi kikubwa kilisafirishwa nje ya nchi kupata fedha za kigeni.



51. NGUDU OIL MILL: kilikuwa moja ya viwanda muhimu katika Wilaya ya Kwimba, Mkoa wa Mwanza, kikihusika na ukamuaji wa mafuta ya kula, hasa kutokana na zao la pamba lililostawi sana kanda ya ziwa.


52. KILIMANJARO TEXTILE MILLS (KILTEX):
Sehemu ya mtandao mkubwa wa kitaifa wa nguo
Viwanda vya msingi vilivyounganishwa vya Kiltex vilikuwa Arusha, Dar es Salaam naTanga tawi la Tanga lilizalisha Blanketi


53. SUNGURA TEXTILE MILL -kiwanda cha Nguo


54. TEMBO CHIPBOARD (Mombo): Kilikuwa katika mkoa wa Tanga (karibu na Lushoto/Korogwe), kituo hiki kilikuwa maarufu kwa kutengeneza mbao za ubora wa juu kwa ajili ya samani.


55. MUTEX- ( Musoma Textile Mill)- kuzalisha Nguo


56. MWATEX (Mwanza Textiles)-Nguo


57. MOROGORO POLYSTER TEXTILE LIMITED (POLYTEX)
Wakati Urafiki ilikuwa Dar, Morogoro iliandaa mradi huu mkubwa uliozingatia nyuzi za syntetisk. Ilianzishwa ili kupunguza utegemezi wa nchi kwenye polyster iliyoagizwa na vitambaa


58. TANZANIA DIAMOND CUTTING COMPANY(TANCUT): Kiwanda cha Kuchonga Almas Kiwanda hiki chenye makao yake mjini Iringa kilianzishwa ili kusindika almasi ghafi kutoka migodi ya Mwadui kuwa vito vilivyokamilika.


59. TANZANIA RAZOR BLADE CORPORATION:• Kiwanda hiki kilihusika na utengenezaji wa nyembe za kunyolea chapa Nacet au chapa nyingine za ndani. Kitengo chake cha zana ndogo kilihusika pia na usambazaji na ukamilishaji wa zana ndogo za makali kama makasi madogo ya kunyolea na kupunguza nywele.



60. AFRI TEA & COFFEE BLENDERS:Kiwanda hiki kilianza shughuli zake mwaka 1963 kikiwa kampuni binafsi ya kigeni iliyoitwa Brooke Bond Tanganyika Ltd,serikali ya Mwalimu Nyerere ilichukua asilimia 60 ya hisa za kampuni hiyo mnamo mwaka 1974 na kubadilisha jina lake kuwa Tanzania Tea Blenders Limited (TTB).



61. SHINYANGA MEAT PROCESSING PLANT:-Kiwanda cha nyama Shinyanga kama kiwanda kikuu cha Tanganyika Packers,Kawe-DSM


62. MWANZA BOATYARD: Kiwanda hiki kilijengwa na kuendelezwa kwa ushirikiano mkubwa wa kifedha na kiteknolojia kutoka Serikali ya Uholanzi (Dutch development aid).kilisaidia hasa kuunda na kutengeneza boti za mbao kwa ajili ya uvuvi ktk ziwa victoria.Baade kilikua kikawa kiwanda kikubwa cha meli za chuma.


63. VOIL(vegetable oil Industries Ltd)- kiwanda cha kutengeneza mafuta ya kupikia.Kiwanda hiki kilikuwa Mwanza na hasa mafuta yaliyotokana na mbegu za pamba.Bidhaa zake muhimu zilizotikisa soko.• Supa Ghee: Mafuta mazito ya mgando yaliyopendwa sana kwa kupikia chakula na kuongeza ladha Bidha zake muhimu zilizotikisa soko.Tanbond: Siagi (margarine) ya kupaka kwenye mkate, iliyokuwa ikishindana na bidhaa kama Blue Band wakati huo.
• Pride na Okay: Chapa nyingine za mafuta na siagi zilizozalishwa hapo



64. TANZANIA DAIRIES LTD.
Kiwanda cha kusindika maziwa kilianzishwa Katikati ya miaka ya 1970,Dar es salaam. Viwanda vingine chini TANZANIA DAIRIES LTD ambayo sasa inaitwa bodi ya taifa ya maziwa(NDB) vilikuwa Musoma,Utegi,Mbeya,Tanga,Tabora


65. MOROGORO CERAMIC WARE LTD:-utengenezaji wa bidhaa za mezani(table ware) sahani,vikombe,bakuli na masinki ya vyoo(sanitary ware)


66. MBEYA CERAMIC TILE FACTORY: Kiwanda kilichopo mkoani Mbeya ambacho kiliwekewa mitambo maalumu ya kusindika udongo mwekundu na mweupe wa Nyanda za Juu Kusini kwa ajili ya kutengeneza vigae (tiles) vya kuezekea na vya sakafuni.


67. MBEYA MEAT PROCESSING PLANT- Kiwanda cha nyama cha Mbeya kama kile kiwanda kikuu cha DSM yaani Tanganyika packers


68. MOROOGORO LEATHER GOODS FACTORY: Kiwanda hiki, pamoja na vile vilivyoambatana navyo, vililenga kutumia rasilimali kubwa ya mifugo nchini Tanzania (ngozi za ng'ombe, mbuzi, na kondoo) hiki kilihusika na bidhaa ndogo ndogo na za kati za ngozi kama vile mabegi (handbags), masanduku ya safari (suitcases), jaketi, na mikanda. Kililenga soko la ndani na la nchi za jirani


69. GOSSAGE SHIRT FACTORY: Kinajulikana kwa kutengeneza mashati ya hali ya juu, hii ilikuwa moja ya watengenezaji wa nguo maarufu mjini Tan


70. ANJARI SODA FACTORY: kilikuwa mjini Tanga kwenye makutano ya Barabara ya Custom na Mtaa wa India.kilijulikana kwa Soda yake ya kipekee ya "Healtho" na ladha nyinginezo.


71. MWANZA FISHNET LIMITED- Kiwanda cha nyavu za samaki kilijengwa Mwanza kuhudumia ukanda wa ziwa victoria.


72. LINDI CASHEWNUT PROCESSING PLANT- Kubangua korosho,kilikuwa Lindi mjini.


73. MTAMA CASHEW NUT PROCESSING PLANT- kubangua korosho,kilikuwa Lindi vijijini.


74. NACHINGWEA CASHEW NUT PROCESSING PLANT- kubangua korosho wilaya ya Nachingwea


75. MASASI CASHEW NUT PROCESSING PLANT- kiwanda cha kubangua korosho,Masasi.


76. ALUMINIUM AFRICA LIMITED (ALAF): Ilianzishwa mwaka 1960 na kutaifishwa mwaka 1973 na kuwa nchini ya serikali kiliongoza kwa uzalishaji wa mabati na bidhaa zingine za chuma


77. TANZANIA CIGARRETE COMPANY:- kiwanda cha Sigara, kilichopo Barabara ya Nyerere (Pugu Road) jijini Dar es Salaam kilizinduliwa rasmi na Mwalimu Julius K. Nyerere mahususi kwa ajili ya tumbaku iliyolimwa Tanzania


78. TANZANIA DISTILLERIES LTD(TDL)- kiwanda cha kutengeneza Konyagi


79. LUPEMBE TEA FACTORY-: kusindika chai-Kiwanda hiki kilipatikana katika Tarafa ya Lupembe, Wilaya ya Njombe


80. MARUKU TEA FACTORY: kiwanda cha kihistoria katika Kata ya Maruku, Wilaya ya Bukoba Vijijini, Mkoa wa Kagera, kikiyajumuisha pia na mashamba makubwa ya chai ya Maruku


81. KATUMBA TEA FACTORY: Kiwanda hiki kinapatikana wilayani Rungwe, Mkoa wa Mbeya, katika ukanda wa Nyanda za Juu Kusini


82. MAHONDA SUGAR FACTORY- Hiki ni kiwanda cha sukari Zanzibar kilianzishwa mwaka 1973,Zanzibar.


83. Pugu Kaolin Mines Ltd -kampuni ya uchimbaji wa madini ya kaolini ilishughulika na uchimbaji na usindikaji wa kaolini, aina ya udongo mweupe unaotumika katika viwanda vya kutengeneza vyombo vya mezani (table ware) sahani,bakuri na vikombe vya udongo pamoja na masinki ya vyoo(sanitary ware)


84. SIMBA PLASTICS: Kiwanda kilichoshirikiana na serikali ambacho kilizalisha bidhaa muhimu za plastiki za nyumbani, mabomba kwa ajili ya miradi ya maji vijijini, na vifungashio kwa ajili ya viwanda vingine vya serikali


85. BOBBY SOAP FACTORY (T) LTD: Kiwanda cha kutengeneza sabuni cha Bobby Soap Factory (T) Ltd kilikuwa mzalishaji mkuu katika eneo la Viwanda la Pugu Road enzi za Nyerere, kikichangia katika lengo la taifa la kufikia kujitosheleza kwa bidhaa muhimu za mlaji.


86. INTERNATIONAL ASSOCIATED TOBACCO LIMITED: Kituo kikubwa kilichopo Plot 110, Pugu Industrial Area, ambacho kilifanya kazi kwa pamoja na Kampuni ya Sigara Tanzania (TCC) kusindika tumbaku ghafi kwa ajili ya kuuza nje ya nchi na matumizi ya nyumbani.kilitaifishwa kutoka sekta binafsi


87. NATIONAL BICYCLE COMPANY(NABICO) Kampuni ya Kitaifa ya Baiskeli: Kiwanda kikubwa kilichopewa kipaumbele kwenye Barabara ya Pugu. Kwa sababu Nyerere aliiona baiskeli kama "usafiri wa msingi wa watu"
Kiliundwa kuzalisha. maelfu ya baiskeli kila mwaka ili kuhamisha nguvu kazi ya vijijini.
Kiwanda kilizalisha baiskeli kwa jina la chapa "Swala".



88. TANZANIA SEED COMPANY(TANSEED)
MWANZA PLANT: Cleaning plant: Kiwanda maalum cha Nyakato ambacho kilisafisha, kutibu na kung'arisha mbegu (hasa pamba na mahindi) kwa ajili ya kusambazwa kwa mashamba ya jumuiya ya "Ujamaa".



89. SUNGURA TEXTLE MILLS:
Kiwanda Kilikuwa katika eneo la viwanda Dar es Salaam, kiwanda hiki kilikuwa mzalishaji mkubwa wa vitambaa vya pamba na nguo kwa ajili ya soko la ndani.


90. Tanzania Carpet Mills Limited- kiwanda cha kutengeneza mazulia kutokana na mali ghafi ya mkonge kule Tanga



91. TANZANIA CONCRETE ARTICLES LTD: Kampuni ya serikali iliyotengeneza bidhaa za zege, nguzo za uzio na mabomba ya kupitishia maji, zinazotumika kwa wingi katika miradi ya miundombinu ya serikali


92. RUBBER INDUSTRIES LIMITED: kiwanda Kilikuwa katika eneo la Pugu Road, kiwanda hiki kilisindika mpira kwa ajili ya matumizi ya viwandani. Ilifanya kazi kwa kushirikiana na kampuni ya serikali ya General Tyre (East Africa) Ltd kusambaza malighafi kwa ajili ya uzalishaji wa matairi.



93. TANZANIA CABLES LIMITED baadae ilijulikana kama EAST AFRICAN CABLES TANZANIA LTD : kiwanda cha serikali kilichoanzishwa kutengeneza nyaya na nyaya za umeme, muhimu kwa programu zinazoongozwa na serikali za kusambaza umeme vijijini na mijini katika miaka ya 1970.



94. TANZANIA TEA BLENDERS(TTB): kiwanda hiki
Kilikuwa jibu la serikali ya kijamaa kwa tasnia ya chai. Ilikuwa hadithi ya mafanikio ya "Pugu Road" ya wakati huo iliyotaifishwa na serikali mnamo 1974 kutoka kwa kampuni ya Uingereza.



95.TANITA( Tanzania-Italia) COMPANY LTD: kilikuwa kiwanda kikuu cha kubangua korosho nchini Tanzania kwa kutumia teknolojia ya Italia. Kilikuwa kitovu cha viwanda vya korosho ghafi inayovunwa katika wilaya za mkoa wa Pwani kama vile Kisarawe na Mkunga.
TANITA ilikuwa barabara ya Nyerere (zamani Pugu Road) eneo la viwanda la Vingunguti jijini Dar es Salaam.


96. TANZANIA TRACTOR AND VEHICLE ASSEMBLERS Kiwanda hiki cha kuunganisha matrekta katika Barabara ya Pugu, ambayo ilikuwa ni sehemu ya juhudi za Shirika la Maendeleo la Mwananchi katika kukifanya kilimo kuwa cha kisasa.
Kampuni ya Mwananchi Tractor and Vehicle Assemblers (MTAVA) ndiyo iliyounganisha matrekta ya Massey Ferguson enzi za Nyerere.



97. NCG CHEMICALS INDUSTRIES LTD:
ilikuwa mtengenezaji wa muda mrefu nchini Tanzania, ilianzishwa Januari 1, 1971, wakati wa Rais Julius Nyerere.
Ilikuwa ni moja ya vituo muhimu vya viwanda vilivyoko katika Barabara ya Pugu (sasa Barabara ya Nyerere) na korido za viwanda vya Keko.
Ilikuwa mzalishaji mkuu na mtayarishaji wa bidhaa za kusafisha na usafi nchini Tanzania zikiwemo dawa za kuua vijidudu, visafisha mikono, visafisha glasi, kemikali za kufulia, dawa za kuua mbu, bleach, sabuni za maji na degreaser.


98. BLANKENT MANUFACTURERS LIMITED: Kilikuwa eneo la Chang'ombe, hiki kilikuwa kiwanda cha msingi cha mablanketi na nguo nzito.

Blanket Manufacturers Limited (BML) ilikuwa mseto wa kibinafsi na wa umma ambao hatimaye ulitaifishwa na kuwa shirika kamili la serikali chini ya Shirika la Nguo la Taifa (TEXCO



99. TIP SOAP FACTORY: Kiwanda cha Tanga ambacho kilizalisha sabuni za nyumbani na bidhaa za usafi wa kibinafsi.


100. TANZANIA UNIFORM & CLOTHING CORPORATION(TUCCO):
Kampuni iliyoongozwa na serikali inayojishughulisha na utengenezaji wa sare za huduma za kitaifa na shule.



101. TANZANIA AUTO PARKS: kitalu au karakana ndogo ya uhandisi/uunganishaji wa vyuma iliyokuwa ikifanya kazi katika maeneo ya viwanda ya Ubungo au Pugu Road (sasa Barabara ya Nyerere) jijini Dar es Salaam. Ilikuwa ikifanya kazi sambamba na viwanda vingine vya kihistoria kama Metal Products Ltd na National Engineering Company



102. LIGANGA IRON ORE PROJECT:
-Uko katika Wilaya ya Ludewa (Njombe), hii ilitambuliwa kama eneo la baadaye la kiwanda cha kwanza cha kuunganisha chuma na chuma cha Tanzania kutumia madini ya ndani.


103. TANGANYIKA COFFEE CURING PLANT: Kiwanda cha Kahawa Moshi: Kilisimamiwa kwa kushirikiana na Chama Kikuu cha Ushirika cha Kilimanjaro (KNCU), kituo hiki kilikuwa kiungo muhimu kinachofuatiliwa na serikali katika mnyororo wa mauzo ya kahawa nje ya nchi.


104. MOSHI PESTICIDES PLANT:
Kiwanda cha Viua Wadudu cha Moshi: Kituo kidogo kinachojishughulisha na uzalishaji wa kemikali kwa zao la kahawa muhimu mkoani humo, kuhakikisha wakulima wanapata kilimo cha ruzuku ya serikali.


105. BODYCARE LIMITED: Baadaye likaja kuwa jina maarufu jijini Arusha kwa sabuni za dawa na urembo.


106. METAL BOX TANZANIA LIMITED:
Muhimu kwa sekta ya kilimo, kiwanda hiki kilitengeneza Mikebe iliyotumika na viwanda vingine kufungia bidhaa kama matunda, nk.


106. SUA ANIMAL FEED PLANT: Kiwanda cha Kulisha Mifugo cha SUA katika Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA), kituo hiki kilizalisha vyakula vya mifugo vilivyosindikwa kwa ajili ya wafugaji wa kikanda wa maziwa na kuku.


107. CALCO (Calico Textile Industries)
Mahali: Barabara ya Nyerere (zamani Pugu Road) katika ukanda wa viwanda wa Chang'ombe/Vingunguti.
Kiwanda hicho kilibobea katika kutengeneza nguo na kusokota nyuzi kwa pamba isiyosafishwa muhimu kwa mavazi ya ndani, sare za shule, na matumizi ya viwandani.


108. LAYLAND ALBION TANZANIA LIMITED: Kiwanda cha ubia na serikali ambacho kiliunganisha mabasi na malori ya Leyland yaliyobuniwa na Uingereza ambayo yalitawala barabara katika miaka ya 70 na 80. - Kilikuwa eneo la viwanda la Vingunguti kando ya barabara ya Pugu(Nyerere road)


109. KIBO GLASS INDUSTRIES: kilikuwa kiwanda cha kimkakati cha kiserikali kilichopo eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road), Dar es Salaam.
Kilianzishwa mahususi kutengeneza chupa za vinywaji (bia na soda), mitungi ya kuhifadhia chakula, na vioo vya madirisha kwa ajili ya mahitaji ya ndani.
Kiwanda kipi kilibinafisishwa na sasa kinajulikana kama KIOO LIMITED


110. AMBONI PLASTICS: Kiwanda hiki kilitengeneza Mabomba ya PVC, ndoo na vyombo vya plastiki vya nyumbani.


111. DAR ES SALAAM OIL MILLS:
Kiko Mtaa wa Chuma huko Chang'ombe, kituo hiki kilikuwa mtambo muhimu wa kusindika mafuta ya mboga.
kilikuwa kituo kikuu cha kusindika mbegu za mafuta (kama vile mbegu za pamba na alizeti) kuwa mafuta ya mboga yaliyosafishwa kwa matumizi ya nyumbani, kikiunga mkono malengo ya badala ya kuagiza kama yaliyotaifishwa na Azimio la Arusha mwaka 1967.


112. MKUMBARA SISAL ESTATE DECORTIFICATION PLANT: Ipo kaskazini-magharibi mwa Tanga, ilikuwa mzalishaji mwingine mkubwa na kituo cha usindikaji muhimu kwa uchumi wa mkoa.


113 MUHEZA CANNING FACTORY:
Ilianzishwa kusindika machungwa, mananasi, na matunda mengine ya kitropiki kutoka eneo la Muheza kuwa juisi za makopo.


114. TANZANIA PESTICIDES LTD (TPL): , kilichopo jijini Arusha, kilikuwa kitovu cha mapinduzi ya kilimo na afya ya jamii nchini.
Ili kuhakikisha wakulima wanapata viatilifu (pesticides) kwa bei nafuu bila kutegemea kuagiza kutoka nje. Serikali ilitaka kulinda mazao ya chakula na biashara dhidi ya wadudu waharibifu. Kilizalisha dawa za kuua wadudu kwenye kahawa, pamba, na nafaka.
Kilizalisha dawa za kuogeshea mifugo (dips) ili kudhibiti kupe na magonjwa mengine ya mifugo. Dawa maarufu ya mbu na wadudu wa nyumbani. Jina "IT"


115. TANZANIA MILLERS: ilikuwa moja ya taasisi muhimu za viwanda jijini Tanga, ikifanya kazi kama kitovu cha usindikaji wa nafaka.
Kufuatia Azimio la Arusha la 1967, kampuni ilitaifishwa kama sehemu ya mkakati wa kuleta "urefu wa kuamuru" wa tasnia ya usindikaji wa chakula chini ya udhibiti wa serikali.


116. NGOMENI DECORTICATION PLANTS:
Katika eneo la Ngomeni, kulikuwa na mitambo na karakana kubwa za kumenya na kuchambua majani ya mkonge (Sisal Decortication Plants). Nyuzi zilizotokana na mashine za Ngomeni hazikusokotwa hapo hapo; zilisafirishwa kwenda viwanda vikuu vya kusokota kamba na kufuma magunia kama vile Morogoro Sisal Spinning Plant au viwanda vilivyopo Tanga Mjini.



117. UBUNGO NATIONAL BAKERY : Kiwanda cha Kuoka mikate cha NMC Kiwanda kikubwa cha kuoka mikate kilichoendeshwa na Shirika la Usagishaji nafaka la Taifa kwa lengo la kusambaza mikate jijini au nchini.


118. SABUNI INDUSTIRIES LIMITED: Sabuni Industries Limited ilikuwa msingi wa sekta ndogo ya kemikali katika Barabara ya Pugu enzi za Nyerere, ikifanya kazi kama mzalishaji mkuu wa serikali wa bidhaa za usafi kwa soko la ndani.Walitengeneza sabuni za miche na sabuni ya unga iliyojulikana kwa jina la FOMA.
¹

119. TASINI TEXTLES LIMITED: kilikuwa kiwanda kikubwa cha serikali kilichopo Barabara ya Nyerere (zamani Barabara ya Pugu) jijini Dar es Salaam, eneo la viwanda la Chang’ombe/Vingunguti. Hapo awali ulikuwa ubia binafsi, serikali ilinunua chombo hiki kufuatia Azimio la Arusha mwaka 1967.

Tasini ilisifika kwa kutengeneza vitambaa vya ubora wa juu vya Khanga na Kitenge, ambavyo vilikuwa mavazi muhimu ya kitamaduni na ya kila siku kwa Watanzania. Pia ilizalisha shuka na kitambaa cha msingi cha pamba


120. TANZANIA LITHO LIMITED: Kiwanda cha uchapishaji
kilichobobea katika ubunifu wa rangi na lebo za viwanda vya sigara na vinywaji


121. NATIONAL PRINTING CO. (KIUTA): kiwanda cha uchapishaji cha serikali kilichohusika na nyaraka za serikali na machapisho ya kitaifa kilikuwa katika eneo la Pugu Road.

KIUTA ilipewa jukumu la kuchapa aina zote za kazi nyeti na za hali ya juu za serikali, zikiwemo:
Nyenzo za Kielimu: Vitabu vya mtaala wa kitaifa wa shule za msingi na sekondari.
Nyaraka za Serikali: Stakabadhi za mapato, vyeti, vitambulisho na mihuri.
Machapisho ya Kitaifa: Vipindi, majarida na kalenda zinazounga mkono itikadi ya ujamaa ya serikali.


122. TANZANIA PRINTING SERVICES(TPS): Huduma za Uchapishaji Tanzania (TPS): Ingawa kulikuwa na vichapishi vidogo vingi, TPS ilikuwa kituo kikuu kilichounganishwa na serikali ambacho kilishughulikia uchapishaji mkubwa wa serikali, vitabu vya shule, na lebo za viwandani.


123. PRINTPARK TANZANIA LIMITED: Kiwanda cha uchapishaji kilichomilikiwa na serikali kilichohusika na upakiaji wa lebo na vifaa vya kuandikia vya serikali.


124. TANZANIA PUBLISHING HOUSE: (TPH): Ilianzishwa ili kuzalisha vitabu vya kiada na fasihi nchini, kupunguza utegemezi kwa wachapishaji wa Uingereza


125. GOVERNMENT PRESS:
Tawi la Dar es Salaam): Mtambo huu ulishughulikia uchapishaji wa hali ya juu wenye ulinzi mkali, ikiwa ni pamoja na stempu za kodi na hati rasmi za vitambulisho vya serikali, chini ya usimamizi mkali wa Wizara ya Ujenzi


126 TANZANIA PACKAGING MANUFACTURES: (zamani Gunny Bag Factory): Kiwanda kikubwa kilichoanzishwa kutengeneza mifuko na vifungashio vya mauzo ya nje ya kilimo nchini Tanzania.


127. FIBREBOARD AFRICA LIMITED: Fibreboard Africa Limited (FAL): yenye makao yake mjini Arusha, ilitengeneza mbao ngumu na laini kutoka kwa taka za mbao ili kusambaza samani na viwanda vya ujenzi.


128. MZINGA CORPORATION: Shirika la Mzinga: Lilianzishwa mwaka 1971, sekta hii inayohusishwa na ulinzi(JWTZ) ilipanuka na kuwa utengenezaji wa vipuri vya viwandani, risasi, vilipuzi na mashine za kilimo.


129. STEELCO (Kitengo 22cha Chuma)
Hiki kilikuwa kitengo cha msingi cha chuma kilichovingirishwa kwa baridi.
Uzalishaji: Ilitengeneza koli za mabati ya kuezekea za chapa ya "Simba" (mabati) ambazo zimekuwa msingi wa makazi nchini Tanzania katika kipindi cha Ujamaa.


130. STEELCAST (The Foundry Division)

Hiki kilikuwa ktuo maalum chaa urushaji wa billet.
Kiliendesha tanuru kubwa ya umeme ya arc kuyeyusha vyuma chakavu.Hizi zilikuwa malighafi muhimu kwa viwanda vingine vizito, ikiwa ni pamoja na Steel Rolling Mills huko Tanga.



133. PIPECO (Kitengo cha Bomba):
Kilitengeneza mabomba meusi na mabati yaliyotumika kwa miradi ya kitaifa ya miundombinu ya maji na mabomba ya viwandani.


134. NATIONAL STEEL CORPORATION: kiwanda cha Shirika la vyuma la taifa: Kilikuwa katika Barabara ya Pugu (sasa Barabara ya Nyerere) eneo la viwanda jijini Dar es Salaam.
NSC ilitunza vituo vya usambazaji katika vituo muhimu vya mikoa kama Tanga, Mwanza na Arusha ili kusambaza vifaa vya ujenzi kwa ajili ya miradi ya miundombinu ya serikali.


135. KILIMANJARO BLANKET CORPORATION LTD(TANGA): Kiwanda kikubwa kilichojishughulisha na uzalishaji wa mablanketi mkoani Tanga yenye ubora wa juu kwa soko la t


135. Hale Hydroelectric Plant:
Kituo cha umeme wa maji karibu na Tanga ambacho kilipanuliwa kusaidia ukanda wa viwanda wa kaskazini



137. PALRAY LIMITED: Kiwanda cha samani za chuma jijini Dar es Salaam ambacho kinazalisha madawati ya shule na vitanda vya hospitali.



138. KIDATU HYDROPOWER STATION:
Kituo cha Umeme wa Maji cha Kidatu: kazi hii kubwa ya viwanda (iliyokamilishwa kwa awamu katika miaka ya 1970 na 80) ilitoa umeme uliowezesha kitovu chote cha viwanda Morogoro.


139. MOROGORO PRINTING PRESS: kituo hiki kilitengeneza fomu rasmi za serikali, rejista za shule na virutubisho vya magazeti ya "Mzalendo


140. PANGAWE ESSETIAL OILS PILOT PLANT: Kitengo cha viwanda kidogo kilichofanya majaribio ya kuchimba mafuta kutoka kwa mchaichai na mikaratusi kwa ajili ya viwanda vya ndani vya urembo na dawa


141. KINGORWILA & PANGAWE ESTATE PLANTS: Haya yalikuwa mashamba makubwa mawili ya mkonge nchini, yaliyopo katika wilaya ya Morogoro. Ingawa kimsingi maeneo ya uzalishaji, waliweka viwanda—mashine ambazo zilitoa nyuzi kutoka kwenye majani ya mkonge kimitambo ambazo zilitumika kama hatua ya kwanza ya mchakato wa kusokota nyuzi.



142. KILOSA SISAL FACTORY:
Kiwanda cha Mkonge Kilosa: Kikiwa katika wilaya ya Kilosa mkoani Morogoro, kiwanda hiki kiliendelezwa kwa msaada wa fedha kutoka Serikali ya Ireland kwa ajili ya kusindika mkonge na kutengeneza bidhaa zilizoongezwa thamani.


143. MUSOMA DAIRY PLANT: Katika enzi hizo, kiwanda kilisifika kwa kuzalisha maziwa ya paketi (mara nyingi maziwa ya freshi na maziwa ya unga) pamoja na siagi na jibini, kikitumia maziwa kutoka kwa wafugaji wadogo na mashamba ya serikali ya mkoani
Maziwa kutoka kiwandani hapa yalikuwa yakisambazwa katika shule, hospitali, na maduka ya RTC (Regional Trading Companies) kwa bei nafuu iliyodhibitiwa na serikali


144. MOROGORO REGIONAL FLOUR MILLS: Under the National Milling Corporation (NMC)

Chini ya Shirika la Usagishaji la Taifa (NMC), viwanda vikubwa kadhaa vya eneo la kilakala/kihonda vilisaga mahindi na kukoboa mpunga ukanda wote wa kati


145. TANZANIA SEED COMPANY(TANSEED) MOrogoro Plant:
Imedumisha mitambo muhimu ya usindikaji na ufungashaji wa mbegu mkoani Morogoro ili kusafisha na kutibu mbegu chotara kabla ya kusambazwa kitaifa.


146. MOROGORO SISAL SPINNING PLANT:
Kiwanda cha Kusokota Mkonge cha Morogoro: Kituo kinachojitolea kusokota mkonge mbichi kuwa nyuzi na kamba za ubora wa juu kwa ajili ya masoko ya kimataifa.


147. WAMI-DAKAWA DAIRY PLANT: Kiwanda cha Maziwa cha Wami-Dakawa: Kiwanda cha kusindika na kufungashia maziwa kutoka katika ranchi za ng'ombe zinazomilikiwa na serikali.


148. DAKAWA RICE MILL: Kiwanda cha Mpunga cha Dakawa: Sehemu ya mradi wa Shirika la Kilimo na Chakula la Taifa (NAFCO), hiki kilikuwa kinu kikubwa cha viwanda cha kusafisha na kuweka daraja la mpunga.


149. TANZANIA TOBACCO PROCESSING COMPANY:
Kiwanda hiki kilikuwa Morogoro kilihusika na usindikaji wa tumbaku ghafi kutoka kwa wakulima


150. DABAGA FRUIT CANNING FACTORY: Kiwanda cha Kuweka Matunda cha Morogoro: Kiwanda kikubwa kinachoungwa mkono na serikali kilichoanzishwa kusindika mananasi, machungwa na maembe yanayokuzwa nchini kuwa bidhaa za makopo na juisi.



151. KILOSA CARPETS INDUSTRY:
Kiwanda maalumu katika Wilaya ya Kilosa kinachojishughulisha na utengenezaji wa vifuniko vya sakafu/mazulia.


152. KIGOMA MARINE WORKSHOP: Warsha ya Bahari ya Kigoma: Ilisimamiwa na Shirika la Reli Tanzania (TRC), hili lilikuwa eneo muhimu la viwanda kwa ajili ya kukarabati na kutunza meli kubwa kama MV Liemba. Ilifanya kazi kama kiwanda kizito cha uhandisi kwa bahari ya ziwa



153. NYANZA SALT MINES: Migodi ya Chumvi ya Nyanza (Uvinza): Hii ilikuwa operesheni kubwa ya viwanda katika eneo hili. Kufuatia Azimio la Arusha, serikali ilichukua udhibiti wa asilimia 83 ya hisa katika kituo hicho, ambacho kilizalisha chumvi ya joto na jua kwa matumizi ya nyumbani na kusafirisha kwenda nchi jirani za Burundi na DRC


154. MOSHI HANDTOOLS: Zana za mikono Moshi: Imeanzishwa kutengeneza vifaa maalumu kwa ajili ya wakulima wadogo na mafundi


155. TANZANIA FISHNET INDUSTRIES: yenye makao yake makuu jijini Dar es Salaam, ilitengeneza nyavu za uvuvi ili kusaidia jamii za wavuvi wa pwani na ukanda wa ziwa nchini.


156. SABA SABA SPINNERS:
Kituo maalum cha uzalishaji wa uzi huko Singida



157. MHUNZE GINNERY: Ipo katika eneo la Kishapu, inahudumia ukanda wa mashariki wa kilimo cha pamba huko Shinyanga na ilisimamiwa kama mali ya serikali chini ya Amri ya TCA ya 1976.



158. LOHUMBO & UZOGORE GINNERIES
Haya yalikuwa maeneo ya kihistoria katika wilaya ya Shinyanga ambayo yaliendelea kufanya kazi kama vitengo vinavyosimamiwa na serikali kufuatia Azimio la Arusha la 1967.



159. MALAMPAKA GINNERY: Mojawapo ya viwanda vikongwe zaidi katika eneo hili (iliyoanzia enzi ya ukoloni, 1927), ilitaifishwa na kuunganishwa katika mifumo ya ushirika inayoendeshwa na serikali na TCA.


160. MANONGA GINNERY:
katika eneo la Igunga, hiki kilikuwa kiwanda kikubwa cha usindikaji. Ilikuwa injini kuu ya uchumi wakati wa Nyerere kabla ya kubinafsishwa mwishoni mwa miaka ya 1980.

161.HOECHST(Tanzania) LTD: ilikuwa kampuni kubwa ya kimataifa kutoka Ujerumani ya Magharibi iliyokuwa na tawi na kiwanda kikubwa katika eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road) jijini Dar es Salaam.
Hoechst ilikuwa mhimili mkuu katika kutengeneza na kusambaza dawa za binadamu na mifugo. Walikuwa washirika muhimu wa wizara ya afya katika kuhakikisha upatikanaji wa dawa muhimu nchini.
Kampuni hii ilitengeneza viatilifu (pesticides) na mbolea ambazo zilikuwa muhimu sana kwa wakulima wakati wa kampeni za kilimo kama "Siasa ni Kilimo."


162. MASWA DISTRICT OIL MILL: Kiwanda cha Mafuta cha Wilaya ya Maswa (Sola): Kihistoria ni sehemu ya mkoa mkubwa wa Shinyanga kabla ya kuundwa kwa Simiyu.



163. MWADUI DIAMOND PROCESSING PLANT: Kiwanda cha Kusindika Almasi cha Mwadui: Kiko kwenye Mgodi wa Almasi wa Williamson, kituo hiki kilikuwa mwajiri mkubwa wa viwanda mkoani humo. Chini ya Nyerere, serikali ilitaifisha mgodi huo, na kuhakikisha usindikaji wa almasi unachangia moja kwa moja kwenye hazina ya taifa.


164. KYELA SATTAR MILLS: Moja ya viwanda kadhaa vya kikanda vya nafaka vilivyotaifishwa ili kuhakikisha udhibiti wa serikali juu ya usalama wa chakula.



165. SHELLYS LIMITED (mara nyingi ikijulikana kama Shellys Pharmaceuticals) ilikuwa kiwanda binafisi muhimu cha dawa kilichopo Dar es Salaam.
Shellys ilikuwa mzalishaji mkubwa wa bidhaa za famasiasa kama vile dawa za maji (syrups), vidonge, na krimu za ngozi zilizotumika katika hospitali za serikali na maduka ya dawa kote nchini.


166. MUSOMA PRINTING PRESS: Iliendeshwa kama kitengo cha kikanda cha uchapishaji wa nyaraka za serikali, vifaa vya elimu, na vitabu vya shule kwa ajili ya mfumo wa shule unaopanuka wa Mkoa wa Mara chini ya sera ya Elimu ya Msingi kwa Wote (UPE).


167. USHASHI GINNERY: Kituo muhimu kilichohudumia ukanda wa kati wa kilimo cha pamba katika Mkoa wa Mara, mara nyingi hutajwa katika muktadha wa shughuli za kihistoria za mkoa huo za "Eneo la Kilimo cha Pamba Magharibi" (WCGA).


168. MUSOMA MAIN MILLING PLANT(NMC):
Kiwanda Kikuu cha Usagishaji cha Musoma Kituo kikuu cha viwanda kwa mkoa. Kituo hiki kilisindika mahindi na mtama.Mazao ya msingi ya chakula katika Mkoa wa Mara kuwa unga kwa ajili ya kusambazwa kikanda na kitaifa.


169. KIBARA GINNERY: Ipo katika eneo ambalo sasa ni Wilaya ya Bunda, kilikuwa kituo cha zamani (kilichosakinishwa mnamo 1952) ambacho kilibadilika kutoka umiliki wa kibinafsi hadi mfumo wa ushirika wa serikali.


170. MUGANGO GINNERY: Moja ya mitambo muhimu mkoani humo, iliyopo Wilaya ya Musoma. Hapo awali ilianzishwa katikati ya miaka ya 1930 na wafanyabiashara wa kibinafsi wa India na baadaye ikawa mali kuu ya Chama cha Ushirika cha Mara (MCU)



171. KIBO BREWERIES LIMITED: Awali ilikuwa kampuni inayojitegemea mjini Moshi, iliunganishwa katika TBL ili kusimamia matengenezo na usaidizi wa uzalishaji mali.


172. Mansoor Daya Chemicals Limited: Hiki kiwanda cha kutengeneza dawa za binadamu kilianzishwa nchini Tanzania mwaka 1962. Kilianzishwa na Mfamasia mkongwe Mansoor Daya. Kiwanda hiki kipo maeneo ya Pugu Road (Nyerere Road) jijini Dar es Salaam na kimekuwa kikizalisha dawa kwa zaidi ya miaka 60. Kilikuwa kikiendeshwa kwa ubia na serikali


173. UKEREWE TOWEL FACTORY- kiwanda cha taulo kilianzishwa kuleta mseto wa uchumi wa kisiwa hicho zaidi ya kuchambua pamba mbichi.
Kilichota malighafi yake (uzi) hasa kutoka kwa pamba iliyosindikwa kwenye Ginnery ya Murutunguru iliyo karibu, na kuunda mnyororo wa usambazaji wa "shamba hadi kitambaa" wa ndani.
Ilifanya kazi chini ya mwavuli wa Shirika la Kitaifa la Nguo (TEXCO), shirika la serikali ambalo lilisimamia maslahi yote ya nguo yanayomilikiwa na serikali.
Wakati pamba nyingi katika Kanda ya Ziwa zilitumwa kwa Mwanza Textiles Limited (MWATEX) au kuuzwa nje kama pamba, mtambo huu ulikuwa sehemu ya mpango mahususi wa kuzalisha bidhaa zilizokamilika za matumizi haswa taulo moja kwa moja kisiwani humo.



174.MURUTUNGURU GINNERY(UKEREWE): Ipo katika kijiji cha Murutunguru, hii ilikuwa moja ya viwanda kongwe zaidi katika Afrika Mashariki. Wakati wa enzi ya Nyerere, kilikuwa kiwanda kikuu cha kusindika pamba kisiwani humo, kilichosimamiwa chini ya NCU. Ilisindika pamba mbichi kuwa pamba kwa ajili ya kuuza nje na kutoa mbegu kwa ajili ya uzalishaji wa mafuta mpaka kupungua kwa ushirika katika miaka ya 1980



175. MWANZA FISH PROCESSING PILOT PLANT: Kiwanda cha Usindikaji wa Samaki Mwanza:

Mwishoni mwa miaka ya 70 na mwanzoni mwa miaka ya 80, serikali ilianza kurasimisha sekta ya uvuvi kupitia Shirika la Uvuvi Tanzania (TAFICO).
Mahali: Kulingana na njia ya reli huko Nyakato ili kurahisisha usafiri.
Kazi: Huu ulikuwa utangulizi wa tasnia ya kisasa ya Sangara wa Nile. Ilikuwa kituo cha serikali kilichoundwa kufanya majaribio ya kufungia kwa kiwango cha viwanda na kujaza kwa Tilapia na Dagaa kwa usambazaji wa kitaifa



176. NATIONAL TRANSPORT CORPORATION WORKSHOPS: Warsha za Shirika la Usafiri la Taifa (NTC): Zikiwa kando ya ukanda wa viwanda, warsha hizi zilidumisha meli za serikali za mabasi ya "Usafiri Dar es Salaam" (UDA) na vyombo vingine vya usafiri vya serikali.



177. TANZANIA PESTICIDES LIMITED (TPL): yenye makao yake mjini Arusha, ilizalisha kemikali za kilimo kulinda zao la kahawa na pamba.



178. TANZANIA BREWERIES(ARUSHA): Kiwanda cha Bia cha Arusha: Kiko barabara ya Mashariki, kituo hiki kinatengeneza bia safi ili kuhudumia ukanda wa utalii wa kaskazini na kilimo.


179. Mwanza Motor Vehicle Body Builders: Kiwanda hiki kilibobea katika kutengeneza miili ya mabasi na lori kwenye chassis iliyoagizwa kutoka nje ya nchi (kama vile Scania au Leyland), ambayo ilikuwa muhimu kwa Shirika la Reli Tanzania (TRC) na usafiri wa mikoani.


180. ARUSHA DAIRY PLANT: --kilikuwa miongoni mwa viwanda muhimu vya usindikaji wa maziwa nchini Tanzania vilivyoanzishwa na kusimamiwa na Serikali wakati wa utawala wa Hayati Nyerere chini ya bodi ya maziwa(TANZANIA DAIRIES LIMITED)



181. MBEYA DAIRY PLANT:
Kiwanda cha maziwa cha Mbeya kilikuwa moja ya nguzo muhimu za kiuchumi katika Nyanda za Juu Kusini wakati wa utawala wa Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere.
Kiwanda kilijengwa ili kusindika maziwa kutoka wilaya za Rungwe, Mbozi, na Mbeya Vijijini, na kutoa bidhaa kama maziwa ya freshi na mtindi kwa mikoa ya Kusini.


182. NYAKALIRO GINERY: (Buchosa) Zamani wilaya ya sengerema,ilikuwa sehemu muhimu ya mfumo wa ushirika uliolenga kumpatia mkulima wa pamba nguvu ya kiuchumi na kuondoa unyonyaji wa wafanyabiashara wa
Lengo lilikuwa kusindika pamba hapa nchini ili kupata pamba ya nyuzi safi kwa ajili ya viwanda vya nguo (kama MWATEX mkoani Mwanza) na mbegu kwa ajili ya mafuta na sabuni.


183. NGASAMO GINNERY: ilikuwa miongoni mwa viwanda muhimu vya ushirika vilivyosaidia kuimarisha uchumi wa zao la pamba katika Kanda ya Ziwa, hususani katika eneo la Bariadi (mkoa wa Simiyu wa sasa).


184. KASAMWA GINNERY: iliyopo mkoani Geita ilikuwa moja ya nguzo kuu za ushirika katika Kanda ya Ziwa, ikifanya kazi kama kiungo muhimu kati ya mkulima wa pamba na soko la viwanda.


185. MWANZA COTTONSEED OIL MIL: Ingawa lengo kuu lilikuwa usindikaji wa mafuta ya pamba, kiwanda hiki kilikuwa chanzo kikubwa cha malighafi ya soap stock (mabaki ya mafuta) yaliyotumika kutengenezea sabuni viwandani na hata kwenye viwanda vidogo vya SIDO.



186. TANZANIA ENGINEERING & MANUFACTURING Co. (TEMCO) ilianzishwa kama mkakati wa serikali wa kukabiliana na uhaba mkubwa wa vipuri (spare parts crisis) ulioikumba sekta ya viwanda
Jitihada hizi zilipelekea kuundwa kwa Tanzania Engineering and Manufacturing Design Organization (TEMDO) kupitia Sheria ya Bunge ya mwaka 1980. Shirika hili, lenye makao makuu Arusha, lilipewa jukumu la kusanifu na kutengeneza mitambo na vipuri kwa ajili ya viwanda vya ndani.
sababu ya kukosa vipuri vidogo kama vali (valves) au gia, hivyo TEMCO/TEMDO ilikuwa suluhu ya kiufundi ya kuhakikisha uzalishaji unaendelea.
TEMCO ilifanya kazi kwa karibu na mashirika kama National Development Corporation (NDC) na viwanda vya chuma kama KMTC (Kilimanjaro Machine Tools) ili kuimarisha uwezo wa uhandisi nchini.
Kituo cha *Tanzania Engineering and Manufacturing Co. (TEMCO)*na washirika wake wa karibu kilikuwa katika eneo la viwanda la Pugu Road (sasa inajulikana kama Nyerere Road) jijini Dar es Salaam.


186. CASEMENTS AFRICA LTD: kilikuwa katika eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road) jijini Dar es Salaam, kikiwa jirani na viwanda vingine vya chuma na ujenzi vya serikali.
Chini ya Azimio la Arusha, kiwanda hiki kilitaifishwa na kuwekwa chini ya National Development Corporation (NDC) ili kuhakikisha uzalishaji wa vifaa vya ujenzi unadhibitiwa na serikali.
Kilikuwa mtoa huduma mkuu wa fremu za madirisha na milango ya chuma kwa ajili ya miradi mikubwa ya nyumba za gharama nafuu zilizojengwa na National Housing Corporation (NHC) nchi nzima.


187. AFRO-COOLING SYSTEMS Ltd: kilikuwa mdau muhimu katika sekta ya uhandisi, kikiwa kimejengwa katika eneo lile lile la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road) jijini Dar es Salaam.
Kilijikita katika kutengeneza redia (radiators) na mifumo ya kupozea injini kwa ajili ya magari, matrekta, na mitambo ya viwandani, kikilenga kupunguza uagizaji wa vipuri hivyo kutoka nje.


188. TRALCO (mara nyingi ikijulikana kama Trailco au Tanzania Trailer Manufacturing Company) ilikuwa mhimili muhimu wa sekta ya usafirishaji, ikiwa na karakana yake kuu katika eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road) jijini Dar es Salaam.
Trailco ilijikita katika kutengeneza na kuunganisha matela ya malori makubwa (semi-trailers), matela ya kubebea mafuta (tankers), na yale ya kubebea mizigo ya kilimo.
Bidhaa za Trailco zilikuwa muhimu kwa mashirika kama RTC (Regional Trading Companies) na TEXCO (National Textile Corporation) ambayo yalitegemea usafirishaji wa bidhaa ghafi na zilizokamilika nchi nzima.


189. YUASA BATTERIES: ilikuwa kiwanda muhimu kilichopo katika ukanda wa viwanda wa Pugu Road (sasa Nyerere Road), jijini Dar es Salaam.
Kiwanda hiki kilikuwa kielelezo cha ushirikiano wa kiufundi kati ya Tanzania na Japani. Kilitumia teknolojia ya kampuni ya Yuasa ya Japani kutengeneza betri za asidi (lead-acid batteries) nchini.
Kilianzishwa ili kuifanya Tanzania ijitosheleze kwa mahitaji ya betri za magari, matrekta, na mitambo ya viwandani, badala ya kutegemea uagizaji kutoka nje uliotumia fedha nyingi za kigeni.



190. HENKEL CHEMICALS(East Africa) LIMITED: ilikuwa miongoni mwa kampuni kubwa za kimataifa zilizoweka kambi katika eneo la viwanda la Pugu Road, Dar es Salaam.
Kiwanda hiki kilikuwa na nafasi mahususi katika kusaidia sekta ya viwanda nchini:
Gundi za Viwandani (Adhesives): Henkel ilikuwa maarufu kwa kutengeneza gundi zilizotumiwa na viwanda vingine vya serikali, hususan katika kutengeneza maboksi, viatu (kupitia kampuni ya Bora Shoes), na ufungaji wa bidhaa za chakula.
Walizalisha sabuni na kemikali za kusafishia mitambo ya viwanda na mahospitalini.



191 AUDIO-VISUAL INSTITUTE (AVI): kilikuwa chombo muhimu cha serikali kilichopo Barabara ya Pugu (Nyerere Road), kikijihusisha na utengenezaji wa maudhui ya elimu na propaganda za maendeleo.
Kilianzishwa mahususi kusaidia kampeni za kitaifa kama Elimu ya Watu Wazima na Ujamaa na Kujitegemea kupitia picha jongefu (films) na picha mjongeo (slides).
AVI ilitengeneza filamu fupi za mafunzo kuhusu kilimo bora, afya na usafi, na lishe, ambazo zilionyeshwa vijijini kote nchini.
Magari ya Sinema (Mobile Cinema): Kituo hiki kilimiliki magari yaliyozunguka mikoani na vijijini usiku kuonyesha filamu hizi


192. POLYPACK LIMITED: kilikuwa kiwanda muhimu cha usindikaji wa vifungashio vya plastiki kilichoko katika eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road), Dar es Salaam.
Kilijikita katika kutengeneza mifuko ya plastiki, vifungashio vya bidhaa za viwandani, na karatasi za plastiki (polythene bags) kwa ajili ya soko la ndani.


193. Tanzania Gum and Resins Ltd (TGR): Ilikuwa kampuni ya kiserikali (parastatal) iliyolenga kutumia rasilimali za misitu ya asili kuzalisha malighafi za viwandani
Kiwanda hiki kilijikita katika kukusanya na kusindika gundi asilia (gum arabic) na utomvu (resins) kutoka kwenye miti, hususani aina ya mikinda na migunga inayopatikana maeneo ya ukame kama mikoa ya Singida, Dodoma, na Shinyanga.



194. PURE FOOD PRODUCTS LTD: kilikuwa kiwanda maarufu cha usindikaji wa vyakula kilichoko katika eneo la viwanda la Pugu Road (Nyerere Road), Dar es Salaam.
Kiwanda hiki kilitaifishwa na serikali kutoka sekta binafsi kufuatia azimio la Arusha Kilijulikana sana kwa kutengeneza jamu (jams), marmalade, na achari (pickles) zilizotengenezwa kwa matunda ya ndani kama maembe, machungwa, na mapapai.
Pure Food ilikuwa mzalishaji mkubwa wa tomato sauce, chilli sauce, na siki (vinegar) zilizotumiwa majumbani na katika mahoteli ya serikali.


195. TANZANIA BISCUITS COMPANY (TBC) kilikuwa kiwanda maarufu cha biskuti na vyakula vya vitafunio vilivyosindikwa, kikiwa na makazi yake katika eneo la viwanda la Pugu Road (sasa Nyerere Road), Dar es Salaam.
Kilijulikana sana kwa kutengeneza biskuti za aina mbalimbali, ikiwemo biskuti maarufu za "Cream Crackers" na zile za sukari zilizopendwa na watoto na watu wazima nchi nzima.


196. NYANZA FISHING AND PROCESSING COMPANY:
Kampuni ya Uvuvi na Usindikaji ya Nyanza: Ilianzishwa mwaka 1975 karibu na Mwanza, hiki kilikuwa kiwanda kikuu cha kwanza cha samaki katika ukanda huu. Ilitumia kundi la meli za viwandani kuvuna Haplochromis (furu) ili kuzalisha unga wa samaki na mafuta ya samaki kwa ajili ya chakula cha mifugo


197. TANZANIA SHEET GLASS LIMITED: kilikuwa miongoni mwa mashirika ya umma (parastatals) yaliyoanzishwa chini ya sera ya Ujamaa na Kujitegemea. Kiwanda hiki kilijengwa kikiwa na lengo la kuifanya Tanzania ijitosheleze kwa mahitaji ya vioo vya majumbani na viwandani badala ya kuagiza kutoka nje.
mwanzoni mwa miaka ya 1980, kiwanda hiki,kilianza kukabiliwa na changamoto za ukosefu wa vipuri, malighafi, na nishati kutokana na kuyumba kwa uchumi


198. NYANZA COTTON OIL COMPANY:
Hii ilikuwa kampuni tanzu ya msingi ya viwanda iliyohusika na usindikaji wa mbegu za pamba ilitoa mafuta ya kula na mashudu ya chakula cha wanyama


199. NCU OIL MILLS🙁soap & feed units):
Vitengo hivi vilipatikana Mwanza(pansiasi,Nyegezi na Magu) vilitengeneza sabuni za miche zilizotokana na mchakato wa ukamuaji mafuta.


200. Tabora Rice Mill
• Katika ukanda wa Magharibi, NMC ilianzisha kiwanda maalum cha kukoboa na kusafisha mpunga (NMC Tabora Rice Mill) ili kushughulikia zao la mpunga lililolimwa kwa wingi mkoani humo.



201. TANZANIA MAPPING and PRINTING UNIT (Surveys and Mapping Division) – Kiwanda maalum cha serikali kilichokuwa kikisanifu na kuchapa ramani zote za kijografia, ramani za mipaka ya nchi, na ramani za kijiolojia za utafiti wa madini nchini chini ya ulinzi mkali wa kiusalama.


202. LUGURU GINNERY:Ni moja ya maeneo makubwa ya kibiashara na makazi ndani ya Wilaya ya Itilima, ikiwa na idadi kubwa ya wakazi wanaojishughulisha na kilimo


203. MWANHUZI GINNERY: Hii inapatikana wilaya ya Meatu.


204. CHATO GINNERY:Inapatikana mkoa wa Geita,zamani kagera.


205. BUYAGU GINNERY:


206. Tanzania Pharmaceutical Industries Limited (TPI) kilikuwa kiwanda cha kimkakati kilichopo mkoani Arusha kikitengeneza dawa za binamu.


207. Tanzania Beekeeping Marketing Corporation (TABEMCO): – Shirika la umma lililomiliki viwanda vya kusafisha, kuchuja, na kufungasha asali na nta katika mikoa ya Tabora na Singida kwa ajili ya soko la ndani na kusafirisha Ulaya.


208. • Tanzania Harbours Authority (THA) Workshops: – Karakana kuu za bandari (Dar es Salaam na Tanga) zilizokuwa na uwezo wa kuunda na kukarabati matela ya kubeba makontena, winchi ndogo (forklifts), na zana za chuma za kushusha mizigo kwenye meli.


209. TANGA SOAP FACTORY:kiwanda kilitengeneza sabuni chapa Mbuni.Sabuni hii ilipata jina lake maarufu la "Sabuni ya Mbuni" kutokana na nembo kubwa ya ndege mbuni (ostrich) iliyokuwa imepigwa chapa (stamped) katikati ya kila mche wa sabuni. Sabuni yenyewe ilikuwa na rangi ya kijani iliyokoza au khaki, na ilijulikana kwa kuwa ngumu sana na yenye kudumu kwa muda mrefu bila kuyeyuka haraka ikilinganishwa na sabuni za sasa.


210. Pongwe na Amboni (Tanga): Machimbo na mitambo ya kusaga chokaa iliyojengwa maalum kwa ajili ya kulisha kiwanda cha umma cha Tanga Cement Company Limited (saruji ya Simba)


211.Tanzania Knitwear Limited: – Kiwanda jijini Dar es Salaam kilichobobea katika kutengeneza nguo za sufu, sweta za shule, fulana (T-shirts), na chupi.