Kigezo cha kusimamia Uchaguzi kwa Watumishi wa Umma na uvunjaji wa Haki za Kikatiba za Watanzania

[Wakusoma 12]

Kigezo cha kuwa mtumishi wa umma ili kumiliki nafasi ya kusimamia uchaguzi kinatoa changamoto kubwa kuhusu haki ya usawa katika ajira na ufikiaji wa fursa.

1. Haki ya Kazi Kikatiba:

Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya 1977, kila Mtanzania ana haki ya kupata nafasi ya kufanya kazi na kushiriki katika shughuli za umma.

Ibara ya 22(1) ya Katiba inasema, "Kila raia anayo haki ya kujiajiri au kuajiriwa katika kazi yoyote, kwa masharti ya sheria."

Ibara ya 23(1) inasisitiza kuwa, "Raia wote ni sawa mbele ya sheria, na wanayo haki ya kushiriki katika utumishi wa umma kulingana na uwezo na sifa zao."

Kigezo cha kutaka mtumishi wa umma kuwa na nafasi ya kusimamia uchaguzi kinasimama kinyume na misingi hii, kwani kinazuia wananchi wengi wenye uwezo na sifa za kufanya kazi hiyo kwa kutumia vigezo vya kisiasa na kisheria ambavyo havikubaliani na haki za usawa.

2. Uvunjaji wa Haki za Kikatiba:

Kama ilivyoainishwa katika Katiba, kigezo hiki kinaweza kuonekana kama kinakiuka haki ya kila Mtanzania kuwa na fursa sawa. Mfano:

Mfano wa Mbunge Aliyekataliwa Kugombea: Katika mchakato wa uchaguzi wa 2020, baadhi ya wagombea waliokosa nafasi za kusimamia uchaguzi walikuwa na shinikizo la kutosimamia uchaguzi kwa sababu walikuwa ni watumishi wa umma. Hii ilitafsiriwa kama kizuizi cha kikatiba kwani wao pia ni raia wa Tanzania na walikuwa na sifa zinazostahili kufanya kazi hiyo.

Kama mtu anayeishi kwa misingi ya haki ya usawa, kigezo hiki cha kusimamia uchaguzi kinakiuka haki zao za kikatiba, hivyo raia wanastahili kupinga sera kama hizi ili kuhakikisha kila mmoja anapata haki ya kuchaguliwa na kuchagua.

3. Ufanisi wa Haki ya Kazi:

Katika nchi zinazoendelea na zinazozingatia demokrasia, haki ya kushiriki katika utumishi wa umma ni msingi wa ukuaji wa jamii na demokrasia. Kizuizi cha kuwa mtumishi wa umma ili kuwa na nafasi ya kusimamia uchaguzi kinatengeneza mazingira ya upendeleo na ushawishi wa kisiasa.

Mfano:

Mfano wa Utawala wa Kisiasa: Katika baadhi ya matukio, watumishi wa umma wanaweza kuwa na hisia au ushawishi wa kisiasa kutoka kwa serikali inayowaajiri, jambo ambalo linaweza kuathiri usimamizi wa uchaguzi na kumekuwa na malalamiko ya upendeleo wa kisiasa.

4. Mwongozo wa Sheria ya Uchaguzi:
Kuna sheria zinazohusiana na uchaguzi ambazo zinapaswa kuhakikisha kwamba uchaguzi ni huru na wa haki. Sheria ya Uchaguzi ya 1985 (The National Election Act) inaelezea wazi kuwa ni lazima kuwepo na uwazi, usawa na usimamizi wa haki katika utekelezaji wa uchaguzi. Kwa hiyo, kuwekeza vigezo vya mtumishi wa umma katika nafasi hizi kunapingana na mwongozo wa sheria hii, kwani haki ya usawa inakuwa imepuuziliwa mbali.

5. Hitimisho na Mapendekezo:

Katika mustakabali wa haki za binadamu, ni muhimu kila Mtanzania apate fursa sawa na haki ya kushiriki katika masuala ya kitaifa, ikiwa ni pamoja na uchaguzi. Ingawa lengo la kuweka vigezo hivi linaweza kuwa ni kudhibiti ufisadi au ushawishi wa kisiasa, haki za kikatiba na sheria zinapaswa kuzingatiwa.

Mapendekezo:

Kigezo cha kuwa mtumishi wa umma katika kusimamia uchaguzi kiangaliwe upya ili kuwawezesha Watanzania wote wanaostahili kushiriki katika mchakato wa uchaguzi.

Sheria zitafsiriwe ili kutoa nafasi kwa watu wenye ujuzi na uwezo bila kujali hadhi yao katika utumishi wa umma.

Majukumu ya kisiasa ya mtu yasiwe kikwazo kwa haki yao ya kupata nafasi ya kushiriki katika uchaguzi.

 

[Smart911]

Watumishi wa umma automatic ni chama tawala...


Cc: Mahondaw

 

[KARLO MWILAPWA]

1. Watumishi wa Umma hawatakiwi kuwa wanachama wa Chama Cha Siasa na tume inahitaji watu wasio wanachama hivyo mtumishii wa Umma atakuwa msimamizi mzuri.

2. Mtumishi wa Umma atawajibika kwa lolote na kuchukuliwa hatua Kali za kisheria na kinidhamu hivyo ataonesha umakini na uwajibikaji mkubwa.

3. Mtumishi wa Umma ni mtumishi wa nchi hivyo anafahamu wajibu wake kwa nchi yake hususani katika kulinda katiba na sheria

4. Mtumishi wa Umma ana miiko na huwa wanafanyiwa 'vetting' hivyo ni kazi rahisi kuiishi miiko hiyo katika utumishi wa majukumu mengine.

 

[KARLO MWILAPWA]

1. Watumishi wa Umma hawatakiwi kuwa wanachama wa Chama Cha Siasa na tume inahitaji watu wasio wanachama hivyo mtumishii wa Umma atakuwa msimamizi mzuri.

2. Mtumishi wa Umma atawajibika kwa lolote na kuchukuliwa hatua Kali za kisheria na kinidhamu hivyo ataonesha umakini na uwajibikaji mkubwa.

3. Mtumishi wa Umma ni mtumishi wa nchi hivyo anafahamu wajibu wake kwa nchi yake hususani katika kulinda katiba na sheria

4. Mtumishi wa Umma ana miiko na huwa wanafanyiwa 'vetting' hivyo ni kazi rahisi kuiishi miiko hiyo katika utumishi wa majukumu mengine

 

[KARLO MWILAPWA]

Madhara ya tume kutotumia watumishi wa Umma

1. Kutakuwa na uwezekano mkubwa wa kupatikana kwa wafia vyama na hapo ndio kutakuwa na mashaka juu ya uhuru wa wasimamizi hao.

2. Tume Haina uwezo wa kuwafanyia vetting na hivyo Kuna uwezekano wa kupatikana watu wasiofahamika historia zao vizuri.

3. Kama kutakuwa na kuvuruga, hatokuwa na chochote Cha kupoteza kwa sababu hawajibiki kwingine.

4. Tume itaonekana inaokoteza watu ili mradi KAZI ifanyike. Ili ifanyike KAZI Bora lazima wapatikane watu Bora wenye miiko na viapo.

 

[Wakusoma 12]

Ila wewe KARLO MWILAPWA namuachia Mungu atadeal nawewe.