maforce
JF-Expert Member
- Mar 18, 2017
- 681
- 652
Nchi ya Israel inaongozwa na falsafa ya kijasusi na kijeshi inayoweka usalama na uwepo wa taifa hilo kama kipaumbele cha kwanza kuliko kitu kingine chochote, ikiwemo sheria za kimataifa au mahusiano ya kidiplomasia.
Msimamo huu unatokana na mazingira yao ya kihistoria (kama vile Maangamizi makuu ya Wayahudi—The Holocaust) na jiografia yao, ambapo tangu kuundwa kwa nchi hiyo mwaka 1948, wamezungukwa na mataifa na vikundi vyenye uadui nao. Hali hii imetengeneza utamaduni wa kiusalama unaoamini kuwa "Israel haina budi kujilinda yenyewe, na njia bora ya kujilinda ni kushambulia kwanza (Preemptive Strikes)."
Idara ya Mossad na Jeshi la Israel (IDF) hutumia mbinu kuu tatu za kimkakati dhidi ya mtu, kikundi, au nchi yoyote inayotishia usalama wao:
1. Sera ya "Targeted Assassinations" (Mauaji ya Walengwa Mahususi)
Israel ndiyo nchi inayoongoza duniani kwa kufanya operesheni za siri za kuwaua viongozi wa kijeshi, kisiasa, au wanasayansi wa nchi nyingine walio nje ya mipaka yake. Hawaamini tu katika kupigana vita vya wazi, bali wanajikita katika "kukata kichwa cha nyoka"—yaani kumuondoa mtu mwenye akili au ushawishi mkubwa nyuma ya mradi unaohatarisha usalama wao.
2. Doktrini ya Begin (The Begin Doctrine)
Hii ni sera rasmi ya Israel inayotamka kuwa "Israel haitaruhusu nchi yoyote katika ukanda wa Mashariki ya Kati inayotaka kuifuta Israel ipate silaha za maangamizi (kama silaha za nyuklia)." Ili kutimiza sera hii, Israel iko tayari kulua nchi nyingine kijeshi mchana kweupe bila kutangaza vita rasmi.
3. Sheria ya Mstari Mwekundu (Red Lines)
Israel ikiamua kuweka "mstari mwekundu" juu ya jambo fulani (kama usafirishaji wa silaha za kisasa kwenda kwa maadui zao kama Hezbollah au Hamas), watafanya mashambulizi ya anga mara kwa mara ndani ya nchi kama Syria au Lebanon ili kuharibu misafara hiyo, bila kujali uhuru wa mipaka ya nchi hizo.
Changamoto na Ukosoaji wa Kitabia Hii
Ingawa jamii ya Israel inaona tabia hii kama njia pekee ya wao kuendelea kuwepo duniani, kimataifa inakosolewa vikali kwa sababu zifuatazo:
Mbinu hii ya "kushambulia kabla ya kushambuliwa" ndiyo sifa kuu ya mfumo wa usalama wa Israel.
Nchi kubwa duniani kama Marekani na Urusi nazo zina mifumo ya siri na sera zinazoruhusu kuwasaka na kuwaondoa maadui zao nje ya mipaka yao, zikitumia mbinu zinazofanana sana na zile za Mossad ya Israel. Hata hivyo, tofauti na Israel ambayo mara nyingi inalenga "kulinda uhai wake" kama taifa dogo, Marekani na Urusi hutumia operesheni hizi kulinda hadhi zao kama madola makuu ya kiuchumi na kijeshi (Superpowers) na kuzuia maadui zao wasiingilie maslahi yao ya kimataifa.
Kila moja kati ya nchi hizi mbili ina "tabia" na mbinu yake ya kipekee ya kufanya kazi hizi:
1. MAREKANI: "Uwindaji wa Kidijitali na Ndege zisizo na Rubani" (Drone Warfare)
Sera ya Marekani ilibadilika sana baada ya mashambulizi ya kigaidi ya Septemba 11, 2001 (9/11). Tangu hapo, Marekani ilitunga sheria ya ndani (AUMF) inayoruhusu jeshi lake na Idara ya Ujasusi ya CIA kumsaka na kumuua gaidi au adui yeyote popote duniani anayeonekana kuwa tishio kwa usalama wao.
2. URUSI: "Adhabu kwa Wasaliti na Sumu za Kipekee"
Urusi (na zamani ikiwa kama Umoja wa Sovieti chini ya idara ya KGB, na sasa FSB au GRU) ina utamaduni wa muda mrefu sana wa kutoacha adui yeyote aliyetenda kosa dhidi ya serikali yao aishi kwa amani, hata kama amekimbilia nchi za Magharibi. Tabia ya kipekee ya Urusi ni kufanya mauaji yanayoacha ujumbe wa wazi wa kutisha (Signature Assassinations) ili kuwaonya wengine wanaofikiria kuasi au kusaliti serikali.
Msimamo huu unatokana na mazingira yao ya kihistoria (kama vile Maangamizi makuu ya Wayahudi—The Holocaust) na jiografia yao, ambapo tangu kuundwa kwa nchi hiyo mwaka 1948, wamezungukwa na mataifa na vikundi vyenye uadui nao. Hali hii imetengeneza utamaduni wa kiusalama unaoamini kuwa "Israel haina budi kujilinda yenyewe, na njia bora ya kujilinda ni kushambulia kwanza (Preemptive Strikes)."
Idara ya Mossad na Jeshi la Israel (IDF) hutumia mbinu kuu tatu za kimkakati dhidi ya mtu, kikundi, au nchi yoyote inayotishia usalama wao:
1. Sera ya "Targeted Assassinations" (Mauaji ya Walengwa Mahususi)
Israel ndiyo nchi inayoongoza duniani kwa kufanya operesheni za siri za kuwaua viongozi wa kijeshi, kisiasa, au wanasayansi wa nchi nyingine walio nje ya mipaka yake. Hawaamini tu katika kupigana vita vya wazi, bali wanajikita katika "kukata kichwa cha nyoka"—yaani kumuondoa mtu mwenye akili au ushawishi mkubwa nyuma ya mradi unaohatarisha usalama wao.
- Mifano ya Karibuni: Katika miaka ya hivi karibuni, Israel imehusishwa na mauaji ya wanasayansi wakuu wa nyuklia wa Iran (kama Mohsen Fakhrizadeh mnamo 2020 aliyeuawa kwa bunduki ya satelaiti iliyoratibiwa kwa mbali), pamoja na viongozi wakuu wa makundi ya Hamas na Hezbollah waliokuwa nchi za kigeni kama Lebanon, Syria, na Iran yenyewe.
2. Doktrini ya Begin (The Begin Doctrine)
Hii ni sera rasmi ya Israel inayotamka kuwa "Israel haitaruhusu nchi yoyote katika ukanda wa Mashariki ya Kati inayotaka kuifuta Israel ipate silaha za maangamizi (kama silaha za nyuklia)." Ili kutimiza sera hii, Israel iko tayari kulua nchi nyingine kijeshi mchana kweupe bila kutangaza vita rasmi.
- Mifano ya Kihistoria:
- Mwaka 1981 (Operation Opera): Ndege za kivita za Israel zilivuka anga la mataifa kadhaa ya Kiarabu kwa siri na kwenda kulipua kinu cha nyuklia cha Osirak nchini Iraq kilichokuwa kikijengwa na Saddam Hussein.
- Mwaka 2007 (Operation Orchard): Israel ililipua kinu cha siri cha nyuklia nchini Syria kabla hakijaanza kufanya kazi.
3. Sheria ya Mstari Mwekundu (Red Lines)
Israel ikiamua kuweka "mstari mwekundu" juu ya jambo fulani (kama usafirishaji wa silaha za kisasa kwenda kwa maadui zao kama Hezbollah au Hamas), watafanya mashambulizi ya anga mara kwa mara ndani ya nchi kama Syria au Lebanon ili kuharibu misafara hiyo, bila kujali uhuru wa mipaka ya nchi hizo.
Changamoto na Ukosoaji wa Kitabia Hii
Ingawa jamii ya Israel inaona tabia hii kama njia pekee ya wao kuendelea kuwepo duniani, kimataifa inakosolewa vikali kwa sababu zifuatazo:
- Ukiukaji wa Sheria za Kimataifa: Inavunja mikataba ya Umoja wa Mataifa inayozuia nchi moja kuingia na kufanya operesheni za kijeshi au kijasusi ndani ya nchi nyingine huru.
- Makosa ya Kiraia: Kama ilivyotokea Lillehammer (Norway), operesheni hizi wakati mwingine husababisha vifo vya raia wasio na hatia kutokana na makosa ya kiintelijensia au taarifa mbovu.
- Kuzalisha Visasi Visivyoisha: Badala ya kumaliza uadui, mbinu hizi mara nyingi huchochea makundi yanayoshambuliwa kutaka kulipa kisasi, na hivyo kutengeneza mzunguko wa vurugu unaodumu kwa miongo mingi.
Mbinu hii ya "kushambulia kabla ya kushambuliwa" ndiyo sifa kuu ya mfumo wa usalama wa Israel.
Nchi kubwa duniani kama Marekani na Urusi nazo zina mifumo ya siri na sera zinazoruhusu kuwasaka na kuwaondoa maadui zao nje ya mipaka yao, zikitumia mbinu zinazofanana sana na zile za Mossad ya Israel. Hata hivyo, tofauti na Israel ambayo mara nyingi inalenga "kulinda uhai wake" kama taifa dogo, Marekani na Urusi hutumia operesheni hizi kulinda hadhi zao kama madola makuu ya kiuchumi na kijeshi (Superpowers) na kuzuia maadui zao wasiingilie maslahi yao ya kimataifa.
Kila moja kati ya nchi hizi mbili ina "tabia" na mbinu yake ya kipekee ya kufanya kazi hizi:
1. MAREKANI: "Uwindaji wa Kidijitali na Ndege zisizo na Rubani" (Drone Warfare)
Sera ya Marekani ilibadilika sana baada ya mashambulizi ya kigaidi ya Septemba 11, 2001 (9/11). Tangu hapo, Marekani ilitunga sheria ya ndani (AUMF) inayoruhusu jeshi lake na Idara ya Ujasusi ya CIA kumsaka na kumuua gaidi au adui yeyote popote duniani anayeonekana kuwa tishio kwa usalama wao.
- Matumizi ya Teknolojia ya Juu (Drones): Tofauti na zama za zamani za kutuma majasusi wa kupiga risasi, Marekani ndiyo nchi inayoongoza kwa kutumia ndege zisizo na rubani (Drones) kama Predator au Reaper kufanya mauaji ya mbali.
- Mifano ya Kihistoria na Karibuni:
- Osama bin Laden (2011 - Operation Neptune Spear): Kikosi maalum cha makomando wa majini (Navy SEALs) kilivuka anga la Pakistan usiku wa manane bila kuomba ruhusa ya serikali ya Pakistan, kikavamia jumba alilokuwa amejificha na kumuua.
- Qasem Soleimani (2020): Alikuwa Jenerali mkuu wa kijeshi wa Iran. Marekani ilimlenga kwa shambulio la kombora la drone akiwa kwenye msafara wa magari karibu na uwanja wa ndege wa Baghdad nchini Iraq.
- Ayman al-Zawahiri (2022): Kiongozi wa Al-Qaeda aliuawa akiwa kwenye balcony ya nyumba yake jijini Kabul, Afghanistan, kwa kombora maalum lisilo na baruti (Hellfire R9X) ambalo linatumia visu vikali kukata mlenga bila kusababisha mlipuko mkubwa unaoweza kuua majirani.
2. URUSI: "Adhabu kwa Wasaliti na Sumu za Kipekee"
Urusi (na zamani ikiwa kama Umoja wa Sovieti chini ya idara ya KGB, na sasa FSB au GRU) ina utamaduni wa muda mrefu sana wa kutoacha adui yeyote aliyetenda kosa dhidi ya serikali yao aishi kwa amani, hata kama amekimbilia nchi za Magharibi. Tabia ya kipekee ya Urusi ni kufanya mauaji yanayoacha ujumbe wa wazi wa kutisha (Signature Assassinations) ili kuwaonya wengine wanaofikiria kuasi au kusaliti serikali.
- Matumizi ya Sumu na Kemikali za Kijeshi: Urusi inajulikana kwa kutumia sumu ambazo ni ngumu sana kugundulika au zile zinazosababisha maumivu makali ili kuonyesha ukubwa wa adhabu ya usaliti.
- Mifano Maarufu:
- Alexander Litvinenko (2006): Ofisa wa zamani wa usalama wa Urusi aliyekimbilia London na kuanza kuikosoa serikali ya Urusi. Aliuawa baada ya majasusi wa Kirusi kumwekea mionzi ya Polonium-210 (chembe ya kinyuklia yenye sumu kali) kwenye chai yake.
- Sergei Skripal (2018): Jasusi wa zamani wa Urusi aliyekuwa anafanya kazi kama jasusi pacha (double agent) wa Uingereza. Yeye na binti yake walilishwa sumu kali ya neva ya kijeshi iitwayo Novichok iliyopakwa kwenye kitasa cha mlango wa nyumba yake nchini Uingereza. Walinusurika kifo baada ya matibabu makubwa, lakini tukio hili lilisababisha mgogoro mkubwa wa kidiplomasia duniani.
- Yevgeny Prigozhin (2023): Aliyekuwa kiongozi wa kikundi cha kijeshi cha mamluki cha Wagner. Baada ya kuongoza uasi ulioshindwa dhidi ya uongozi wa kijeshi wa Urusi mnamo Juni 2023, ndege yake binafsi ililipuka angani miezi miwili baadaye ikiwa ndani ya anga la Urusi, tukio ambalo nchi za Magharibi ziliamini lilikuwa ni agizo la kulipa kisasi cha uasi huo.
- Uhalali na Muonekano wa Kisheria:
- Marekani hupenda kuweka operesheni zake wazi. Rais wa Marekani mara nyingi hutokea kwenye runinga na kutangaza kwa fahari: "Tumemuondoa adui X." Wanatumia hoja za "Kupambana na Ugaidi wa Kimataifa" ili kuhalalisha vitendo vyao kisheria.
- Urusi mara nyingi hutumia mbinu za siri za kukataa kuhusika (Plausible Deniability). Hata ushahidi wa kisayansi ukionyesha walihusika, serikali yao hukataa katakata na kudai ni propaganda za nchi za Magharibi.
- Walengwa:
- Marekani inalenga zaidi maadui wa nje (Viongozi wa makundi ya kigaidi au viongozi wa kijeshi wa nchi hasimu) wanaotishia maslahi yake ya kiuchumi au kijeshi.
- Urusi inalenga sana "Wasaliti wa Ndani" (Maofisa wake wa zamani wa usalama walioasi au kutoa siri za nchi kwa maadui) pamoja na viongozi wakuu wa upinzani wenye nguvu ya kutishia mfumo uliopo madarakani.