Manyanza
JF-Expert Member
- Nov 4, 2010
- 19,147
- 43,076
Kwa nini CHADEMA bado ni tishio kubwa zaidi la kisiasa Tanzania—hata bila wabunge, bila madiwani, na bila kushiriki uchaguzi mkuu.
Katika historia ya siasa za Afrika, kuna vyama ambavyo hupimwa kwa idadi ya viti walivyonavyo bungeni, na kuna vingine vinavyopimwa kwa hofu wanayoamsha kwa dola. Tanzania ya leo ina mfano halisi wa aina ya pili: Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA).
Licha ya kujiondoa kwenye uchaguzi mkuu, licha ya kukosa uwakilishi wa moja kwa moja katika mihimili mikuu ya dola, CHADEMA bado kinaonekana—kwa macho ya wachambuzi wa sayansi ya siasa—kuwa mpinzani halisi na hatari zaidi wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) kuliko chama chochote cha upinzani nchini.
Hili si jambo dogo. Ni jambo linalopaswa kuchambuliwa kwa kina, bila jazba, lakini pia bila kuficha ukweli.
Nguvu ya CHADEMA Haiko Bungeni—Iko Kwenye Akili ya Umma
Katika siasa za kawaida, chama kisicho na wabunge au madiwani kingetarajiwa kufa kisiasa. Lakini CHADEMA kimevunja kanuni hiyo. Kimeendelea kuishi, kukua kifikra, na kuimarika kisaikolojia miongoni mwa wananchi—hasa vijana, wasomi, na tabaka la kati linalochoshwa na hali ya kiuchumi na kisiasa.
Kwa nini?
Kwa sababu CHADEMA hakijijenga kama chama cha viti, bali kama chama cha masimulizi (political narrative): simulizi la kudai haki, uwajibikaji, na kupinga mfumo unaoonekana kuhodhi mamlaka bila kikomo.
Katika nchi nyingi, chama kinachofanikiwa kudhibiti simulizi ndicho kinachodhibiti kesho.
Utekaji, Kupotezwa, na Siasa ya Hofu
Hakuna uchambuzi wa CHADEMA unaoweza kuwa wa haki bila kugusia kile ambacho wanachama wake wamepitia kwa miaka ya karibuni:
madai ya utekaji nyara, kupotezwa kwa watu, vitisho, na mazingira ya hofu yanayohusishwa na harakati zao za kisiasa.
Kwa macho ya jumuiya ya kimataifa, haya siyo tu masuala ya vyama, bali ni masuala ya haki za binadamu na uhuru wa kisiasa. Na kila tukio linaloripotiwa—iwe ni la kweli au madai—limekuwa likiongeza mtaji wa kisiasa kwa CHADEMA badala ya kulipunguza.
Katika siasa, wakati mwingine mateso hugeuka mtaji.
Tundu Lissu: Alama Hai ya Migogoro ya Madaraka
Hakuna mtu anayebeba taswira ya mapambano ya CHADEMA kama mwenyekiti wake, Tundu Antipas Lissu.
Mtu aliyepigwa risasi zaidi ya 30 katika tukio lililotikisa dunia, akaishi, akarudi, na akaendelea kuikosoa serikali kwa lugha kali—huyo si mwanasiasa wa kawaida. Ni ishara ya kisiasa.
Leo, Lissu anakabiliwa na kesi nzito ya uhaini na yuko mahabusu, jambo linalozua maswali mazito ndani na nje ya nchi kuhusu matumizi ya vyombo vya dola katika ushindani wa kisiasa.
Kwa wafuasi wake, hii ni dalili ya dola kuogopa hoja.
Kwa wapinzani wake, ni utekelezaji wa sheria.
Lakini kwa mtaalamu wa sayansi ya siasa, hili ni jambo moja: kesi hii imeimarisha hadhi ya CHADEMA kama chama kinachopambana na mfumo, si kushindana ndani yake tu.
Usaliti wa Ndani: Genge Lililonunuliwa?
Historia ya CHADEMA pia imejaa majeraha ya ndani. Kumekuwapo na madai ya wazi kwamba baadhi ya waliokuwa nyuso maarufu wa chama waligeuka, wakisaliti misingi ya harakati walizozisimamia awali.
Majina kama Yericko Nyerere, James Mbowe, Kigaila, Salum Mwalimu, Wenje, Kileo, na wengine yametajwa mara kwa mara katika mijadala ya umma kama mifano ya wanasiasa waliotoka CHADEMA na kuonekana kukaribishwa au kunufaika na mfumo uliokuwa wanaupinga.
Ikiwa haya ni masalio ya siasa za kawaida au ni mkakati wa makusudi wa kudhoofisha chama—hilo ni swali linalobaki wazi. Lakini athari yake imekuwa tofauti na matarajio:
badala ya CHADEMA kusambaratika, kimejijenga upya kama chama cha “waliobaki na msimamo.”
Kwa Nini ACT au Vyama Vingine Havitikisi Kama CHADEMA?
Kihisabati, vyama kama ACT Wazalendo vina wabunge. Kisheria, vina uwakilishi. Lakini kisiasa? Havitikisi dola.
ACT inaweza kutoa tamko kali—kwa mfano kusema “haitambui serikali ya muungano”—na likapita kama taarifa ya kawaida ya chama.
Lakini CHADEMA ikisema neno moja, dola hushtuka, vyombo vya habari vinatetemeka, na mjadala wa kitaifa hulipuka.
Hapa ndipo ukweli mchungu unapojitokeza:
tishio la kisiasa halipimwi kwa idadi ya wabunge, bali kwa uwezo wa kubadilisha mwelekeo wa mawazo ya wananchi.
CHADEMA: Chama Kinachoweza Kufagia Barabara na Kuonekana Hatari
Kwa taswira ya kinadharia, CHADEMA inaweza leo ikawa haina hata ofisi kubwa, ikafagia barabara huku bendera ikipepea—lakini bado ikaonekana kama chama imara kuliko vingine vyenye majengo, ruzuku, na uwakilishi.
Hii ni kwa sababu CHADEMA imekuwa wazo, si taasisi tu.
Na mawazo hayashindwi kwa marufuku, kesi, wala kununua watu.
Changamoto kwa CCM na Mustakabali wa Siasa za Tanzania
Kwa wataalamu wa sayansi ya siasa ndani ya CCM, ukweli ni huu:
CHADEMA haiwezi kushughulikiwa kwa mbinu za kiutawala pekee. Haiwezi kushindwa kwa kuwavunja viongozi au kuwagawanya wanachama.
Inahitaji hoja nzito, mageuzi ya kweli, na siasa za ushindani wa mawazo.
Vinginevyo, historia inaonyesha wazi:
chama kinachopuuzwa kwa sababu “hakina viti” kinaweza kuwa ndicho kitakachobadilisha mfumo mzima kesho.
Na. Clement Gashule
Katika historia ya siasa za Afrika, kuna vyama ambavyo hupimwa kwa idadi ya viti walivyonavyo bungeni, na kuna vingine vinavyopimwa kwa hofu wanayoamsha kwa dola. Tanzania ya leo ina mfano halisi wa aina ya pili: Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA).
Licha ya kujiondoa kwenye uchaguzi mkuu, licha ya kukosa uwakilishi wa moja kwa moja katika mihimili mikuu ya dola, CHADEMA bado kinaonekana—kwa macho ya wachambuzi wa sayansi ya siasa—kuwa mpinzani halisi na hatari zaidi wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) kuliko chama chochote cha upinzani nchini.
Hili si jambo dogo. Ni jambo linalopaswa kuchambuliwa kwa kina, bila jazba, lakini pia bila kuficha ukweli.
Nguvu ya CHADEMA Haiko Bungeni—Iko Kwenye Akili ya Umma
Katika siasa za kawaida, chama kisicho na wabunge au madiwani kingetarajiwa kufa kisiasa. Lakini CHADEMA kimevunja kanuni hiyo. Kimeendelea kuishi, kukua kifikra, na kuimarika kisaikolojia miongoni mwa wananchi—hasa vijana, wasomi, na tabaka la kati linalochoshwa na hali ya kiuchumi na kisiasa.
Kwa nini?
Kwa sababu CHADEMA hakijijenga kama chama cha viti, bali kama chama cha masimulizi (political narrative): simulizi la kudai haki, uwajibikaji, na kupinga mfumo unaoonekana kuhodhi mamlaka bila kikomo.
Katika nchi nyingi, chama kinachofanikiwa kudhibiti simulizi ndicho kinachodhibiti kesho.
Utekaji, Kupotezwa, na Siasa ya Hofu
Hakuna uchambuzi wa CHADEMA unaoweza kuwa wa haki bila kugusia kile ambacho wanachama wake wamepitia kwa miaka ya karibuni:
madai ya utekaji nyara, kupotezwa kwa watu, vitisho, na mazingira ya hofu yanayohusishwa na harakati zao za kisiasa.
Kwa macho ya jumuiya ya kimataifa, haya siyo tu masuala ya vyama, bali ni masuala ya haki za binadamu na uhuru wa kisiasa. Na kila tukio linaloripotiwa—iwe ni la kweli au madai—limekuwa likiongeza mtaji wa kisiasa kwa CHADEMA badala ya kulipunguza.
Katika siasa, wakati mwingine mateso hugeuka mtaji.
Tundu Lissu: Alama Hai ya Migogoro ya Madaraka
Hakuna mtu anayebeba taswira ya mapambano ya CHADEMA kama mwenyekiti wake, Tundu Antipas Lissu.
Mtu aliyepigwa risasi zaidi ya 30 katika tukio lililotikisa dunia, akaishi, akarudi, na akaendelea kuikosoa serikali kwa lugha kali—huyo si mwanasiasa wa kawaida. Ni ishara ya kisiasa.
Leo, Lissu anakabiliwa na kesi nzito ya uhaini na yuko mahabusu, jambo linalozua maswali mazito ndani na nje ya nchi kuhusu matumizi ya vyombo vya dola katika ushindani wa kisiasa.
Kwa wafuasi wake, hii ni dalili ya dola kuogopa hoja.
Kwa wapinzani wake, ni utekelezaji wa sheria.
Lakini kwa mtaalamu wa sayansi ya siasa, hili ni jambo moja: kesi hii imeimarisha hadhi ya CHADEMA kama chama kinachopambana na mfumo, si kushindana ndani yake tu.
Usaliti wa Ndani: Genge Lililonunuliwa?
Historia ya CHADEMA pia imejaa majeraha ya ndani. Kumekuwapo na madai ya wazi kwamba baadhi ya waliokuwa nyuso maarufu wa chama waligeuka, wakisaliti misingi ya harakati walizozisimamia awali.
Majina kama Yericko Nyerere, James Mbowe, Kigaila, Salum Mwalimu, Wenje, Kileo, na wengine yametajwa mara kwa mara katika mijadala ya umma kama mifano ya wanasiasa waliotoka CHADEMA na kuonekana kukaribishwa au kunufaika na mfumo uliokuwa wanaupinga.
Ikiwa haya ni masalio ya siasa za kawaida au ni mkakati wa makusudi wa kudhoofisha chama—hilo ni swali linalobaki wazi. Lakini athari yake imekuwa tofauti na matarajio:
badala ya CHADEMA kusambaratika, kimejijenga upya kama chama cha “waliobaki na msimamo.”
Kwa Nini ACT au Vyama Vingine Havitikisi Kama CHADEMA?
Kihisabati, vyama kama ACT Wazalendo vina wabunge. Kisheria, vina uwakilishi. Lakini kisiasa? Havitikisi dola.
ACT inaweza kutoa tamko kali—kwa mfano kusema “haitambui serikali ya muungano”—na likapita kama taarifa ya kawaida ya chama.
Lakini CHADEMA ikisema neno moja, dola hushtuka, vyombo vya habari vinatetemeka, na mjadala wa kitaifa hulipuka.
Hapa ndipo ukweli mchungu unapojitokeza:
tishio la kisiasa halipimwi kwa idadi ya wabunge, bali kwa uwezo wa kubadilisha mwelekeo wa mawazo ya wananchi.
CHADEMA: Chama Kinachoweza Kufagia Barabara na Kuonekana Hatari
Kwa taswira ya kinadharia, CHADEMA inaweza leo ikawa haina hata ofisi kubwa, ikafagia barabara huku bendera ikipepea—lakini bado ikaonekana kama chama imara kuliko vingine vyenye majengo, ruzuku, na uwakilishi.
Hii ni kwa sababu CHADEMA imekuwa wazo, si taasisi tu.
Na mawazo hayashindwi kwa marufuku, kesi, wala kununua watu.
Changamoto kwa CCM na Mustakabali wa Siasa za Tanzania
Kwa wataalamu wa sayansi ya siasa ndani ya CCM, ukweli ni huu:
CHADEMA haiwezi kushughulikiwa kwa mbinu za kiutawala pekee. Haiwezi kushindwa kwa kuwavunja viongozi au kuwagawanya wanachama.
Inahitaji hoja nzito, mageuzi ya kweli, na siasa za ushindani wa mawazo.
Vinginevyo, historia inaonyesha wazi:
chama kinachopuuzwa kwa sababu “hakina viti” kinaweza kuwa ndicho kitakachobadilisha mfumo mzima kesho.
Na. Clement Gashule
