ULAZIMA WA KUTOA ZAKATUL FITRY KWA WAISLAM

nyamwingi

JF-Expert Member
Mar 10, 2016
456
500
*KCWW RAM/29 1438*

Darasa ya Ramadhani, Jumatatu tarehe 24 Ramadhani 1438, sawa na 19 Juni 2017

WAJIBU WA ZAKA YA FITRI

Zakatul-Fitr ni zaka/sadaka ya lazima inayotolewa baada ya ‎kumalizika Ramadhani, na kuingia tarehe mosi, Shawwaal/Mfungo Mosi: ‎mara tu baada ya kuandama mfungo wa Shawwaal, na hivyo kumalizika ‎Mfungo wa Ramadhani.‎

Inaitwa Zaka ya Fitri, kwa sababu ni Zaka inayotolewa baada ya ‎kufuturu/kumaliza Wajibu wa kufunga Ramadhani. ‎

Kama ilivyokuwa Sijdatus-Sahw, inayo sujudiwa mwisho wa ‎Swala–ni mfano wa raba au fidia ya kusahau kufanya Sunna maalum ndani ‎ya Swala, basi na Zakatul-Fitri ni kitakaso cha vijimakosa vidogo vidogo ‎vya Saumu, vilivyochumwa kwa kujua au kutokujua wakati wa kufunga ‎Ramadhani. Yaani ni kirekibisho cha palipoharibika kidogo katika Swaumu.‎

Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Abbaas ‎رضى الله عنهما‎ akisema: ‎Amesema Mtume ‎ﷺ‎,
زكاة الفطر طهرة للصائم من اللغو والرفث وطعمة للمساكين. فمن أداها فبل الصلاة فهي ‏زكاة مفبولة ومن ‏أداهابعد الصلاة فهي صدقة من الصدقات (رواه أبو داؤد ,ابن ماجه والدار قطنى)‏

‎“Zaka ya Fitri ni kitakaso cha aliyefunga kutokana na mambo ya ‎upuuzi na maneno machafu, na ni lishe kwa masikini. Hivyo, atayeitoa ‎kabla ya Swala, itapokewa kama Zaka, na atayeitoa baada ya Swala basi ‎ni sadaka kama sadaka yoyote ile nyengine.”‎

Wanachuoni wa Fiqh, huielezea na Zaka ya Fitri kwamba:‎

‏ زكاة الفطر: ‏صدقة معلومة بمقدار معلوم، من شخص مخصوص، بشروط مخصوصة، ‏عن ‏طائفة مخصوصة، لطائفة ‏مخصوصة، تجب بالفطر من رمضان، طهرة للصائم: ‏من اللغو، ‏والرفث، وطعمة للمساكين، ‏

‎“ Zaka ya Fitri ni Sadaka ya wajibu maalumu, ya kiwango ‎maalumu, ‎‏kutoka kwa mtu maalumu, kwa masharti maalumu, kwa niaba ya ‎watu maalumu, kupewa watu maalumu, kwa lengo maalumu, nalo ni ‎Kikataso cha Swaumu na chakula kwa masikini.”‎

Zaka ya Fitri imefaradhishwa mwezi wa Shaabani, mwaka wa pili ‎Hijriyya, kama ‎kitakaso cha mwenye kufunga Ramadhani.‎

Zaka ya Fitri imethibiti kwa Qu’aani na Sunna ya kauli na vitendo. ‎

Mwenyezi Mungu ‎سبحانه وتعالى‎ amesema, kwa wenye kujitakasa nafsi ‎zao kwa kutoa sadaka:
‎قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى* وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى * بل تؤثرن الحياة الدنيا * ‏واللآخرة خير وأبقى

‎“ _Hakika amekwishafaulu aliyejitakasa na akakumbuka kutaja Jina la Mola ‎wake na akaswali. Ila ‎nyinyi mna hiari maisha ya dunia! Na ya Akhera ni ‎bora na yenye kudumu zaidi._” (Al-A‘la 87:14-15).‎

Wamesema Imam At-Tabari, Ibn Kathir na wengine, kuwa Sa‘id bin Al-‎Musayyib na ‘Umar bin ‘Abdul-‘Aziz (khalifa) na maswahaba wengine ‎wamesema Aya hizo zinazungumzia Zakatul-Fitr. _Tafsir At-Tabari_ 24/374, pia _‎Muswannaf ‘Abdurrazaaq,_ Hadithi [HASHTAG]#5795[/HASHTAG].‎

Kwa upande wa Sunna:‎

Zimepokewa kutoka Mtume ‎ﷺ‎ Hadithi mbali mbali kuhusu wajibu ‎wa Zaka ya Fitri. Miongoni mwa Hadithi hizo ni:

‎1. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Umar ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr juu ya binaadamu, katika Mwezi wa ‎Ramadhani. Nayo ni pishi moja ya tende au shayiri kwa kila mja, awe huru ‎asiwe huru (mtumwa) mwanamume au mwanamke, miongoni mwa ‎Waislamu.” _Muttafaq ‘alayhi_.
‎2. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Umar ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr katika Mwezi wa Ramadhani, nayo ‎ni pishi moja ya tende, au pishi moja ya shayiri, juu ya mja aliye huru, ‎mwanamume au mwanamke, mkubwa au mdogo, miongoni mwa Waislamu. ‎Na akaamrisha itolewe kabla ya watu kwenda kuswali Swala ya Idi.” ‎Ameipokea Bukhari.‎

Hivyo, Zaka ya Fitri ni Zaka ya kiwiliwili SI zaka ya Mali. Inatolewa ‎kutakasa nafsi ya mja na kuisafisha, hata kama haina makosa au uchafu. ‎Na hiyo inamaanisha ni wajibu kutolewa kwa kila kiumbe Mwislamu, hata ‎aliyezaliwa leo, mwamume au mwanamke, mdogo au mkubwa, ‎muungwana au mtumwa.
3. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Abbaas ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr kuwa ni kitakaso cha Swaumu ‎kutokana na makosa madogo madogo na mambo machafu, na kuwa ni ‎chakula kwa masikini. Hivyo basi, atayeitoa kabla ya Swala (ya Idi), Zaka ‎yake ya Fitr itakubaliwa, lakini atayeitoa baada ya Swala (ya Idi) basi hiyo ‎itakuwa ni sadaka tu kama sadaka yoyote nyengine.” Ameipokea Abu Daud.
‎4. Imepokewa kutoka kwa Abu Sa‘id Al-Khudriyy ‎رضي الله عنه‎ ‎akisema: Tulikuwa tukitoa sadaka ya Zakatul-Fitr (wakati wa Mtume ‎ﷺ‎) ‎pishi moja ya chakula, au shayiri, au pishi moja ya tende, au pishi moja ya ‎samli, au pishi moja ya zabibu.” _Muttafaq 'alayhi_. Na imepokewa vile vile na ‎Tirmidhi, Nasaa'i, Ibn Maajah, Abu Daud na Ahmad. ‎

*UFAFANUZI*

Zaka ya Fitri ni wajibu kwa kila nafsi ya Mwislamu anayetweta–yaani anaepumua. Ni Zaka ya kiwiliwili, si Zaka ya mali. Hivyo, midhali kiwiliwili ‎kipo basi lazima kitolewe Zaka ya Fitri. Ni wajibu. Ni Faradhi. Haiepukiki, ‎isipokuwa kwa yule ambaye hana uwezo kabisa. Hapo ‎لايكلف الله نفسا إلا وسعها‎.‎

Ama mwenye kipato, au mwenye wajibu wa kumtunza mtu mwengine, ‎kama mke, watoto, wazazi wake wawili wasiojiweza, watumishi wa ‎nyumbani na kadhalika, na kipato chake kikawa kinazidi wajibu wake wa ‎kuwatunza anaowatunza, basi ni wajibu KWAKE kujitolea yeye mwenyewe, ‎kwanza, na kisha kuwatolea wote wale anaowajibika kuwatunza, kwa hali na ‎mali. Yaani, lazima awe na chakula cha ziada ya kula yeye na familia yake, ‎siku ya Idi. Hicho kitachozidi ndicho kinachotolewa Zaka ya fitri. Kikiwa ‎hakitoshi kulisha familia yake hiyo siku ya Idi, basi hana jukumu la kutoa ‎Zaka ya Fitri.‎

Kwa maneno mengine, iwapo baba mwenye nyumba ni masikini, hana ‎cha kumtosha yeye na familia yake siku ya Idi, basi huyo hana wajibu wa ‎kutoa Zaka ya Fitri. Wala hana wajibu wa kumtolea mkewe, hata kama mke ‎huyo ni mwenye uwezo kutokana na kipato chake mwenyewe. ‎

Lakini mke mwenye kipato chake mwenyewe, anaweza kujitolea ‎kumtolea mumewe na watoto wake akipenda. Maana hana wajibu wa ‎kujitunza, wala kumtunza mumewe wala watoto wake. Ni hiari yake, na ni ‎fadhila kubwa, sana, kufanya hivyo. Ila SI wajibu juu yake. ‎

Zaka ya Fitri ni chakula, SI pesa. Na kiwango cha kutolewa ni ‎pishi moja ya chakula kinacholiwa sana katika jamii husika. Hivyo, vyakula ‎vinavyoingia hapa ni nafaka zote, kuanzia ngano, shayiri, mchele, unga wa ‎ngano, sembe, maharage, ulezi, nk. Ni chakula kinacholiwa sana ‎na watu wengi katika jamii ya mtoa Zaka hiyo.‎

Kiwango cha Zaka ya Fitri ni pishi moja, ambayo ni sawa na kilo mbili ‎na gram 400; kwa pishi ya Mtume ‎ﷺ‎ (ambayo ni sawa na vibaba ‎vine vya Mtume ‎ﷺ‎, na kibaba kimoja ni ujazo wa nafaka kwenye viganja ‎viwili–kwa pamoja–vya mtu wa kawaida). Hivyo, ni kama kilo mbili na ‎nusu za chakula kinachopendwa sana na jamii husika. Kiwango hicho ni kwa ‎kila kiumbe chenye uwezo wa kujitolea chenyewe. ‎

Iwapo hakina uwezo basi ni juu ya mwenye jukumu la kumtunza ‎kiumbe huyo, ilimradi ana uwezo wa shibe yake na shibe za watoto wake ‎wote, siku ya Idi. Kitachozidi ndicho kitachotolewa Zaka. Kama hakitoshi, ‎basi akigawe kwa utaratibu aliouweka Mtume ‎ﷺ‎ kama ifuatavyo: ‎

عن جابر رضي الله عنه قال قال رسل الله صلى الله عليه وسلم: ((ابدأ بنفسك فتصدق عليها، فإن ‏فضل شيء فلأهلك، فإن فضل عن أهلك شيء فلذي قرابتك، فإن فضل عن ذي قرابتك شيء فهكذا ‏وهكذا)) يقول: فبين يديك، وعن يمينك، وعن شمالك.(رواه مسلم) ‏

‎“Anza kujitolea mwenyewe. Kikizidi kitu watolee watu wako wa nyumbani ‎‎(anza na mke, kwanza, kisha watoto). Kikizidi kitu, watolee ndugu na jamaa ‎zako (anza na ndugu na jamaa wa karibu, kisha wa mbali). Kikizidi basi ‎watolee wa huku na huko, na kule na hapa (walio karibu zaidi nawe na ‎ambao si watu wa ukoo wako, kama majirani wa karibu).” Ameipokea ‎Muslim. ‎

*SUNNA ZA KUTOA ZAKA YA FITRI*

a) Kuitoa mara baada ya kuandama mwezi wa Shawwaal–yaani usiku wa ‎kuamkia Sikukuu, au kabla ya kwenda kuswali Swala ya Idi, au siku moja au mbili kabla ya kumalizika Ramadhani.
b) Kumtolea hata mtoto aliye tumboni, kama alivyokuwa akifanya ‎Sayyidina ‘Uthman bin ‘Affaan ‎رضي الله عنه‎. Ameipokea Ahmad na Ibn Abi ‎Shayba.
c) Kuigawa kwa mikono yako mwenyewe, badala ya kuwapa watu ‎wengine waitoe kwa niaba yako. Mtume ‎ﷺ‎ alikuwa akifanya hivyo, na ‎kuwausia Maswahaba nao wafanye hivyo.
d) Ukiwapa watoto wako nyumbani kuitoa, ni sawa na kuigawa ‎mwenyewe.
e) Kuwapa masikini jamaa zako, wenye kustahiki na ambao huna wajibu ‎wa kuwatunza.
f) Kuigawa kwa masikini wa mahali ulipo, ila ikiwa kuna wanaohitaji ‎zaidi, na ni jamaa zako, nchi nyengine.
‎g) Iwapo chakula unachotoa kina viwango mbali mbali, basi chagua ‎kiwango cha juu: Mwenyezi Mungu amesema: _“Hamtaipata Pepo ‎mpaka mtoe mnavyovipenda.”_
h) Kutoa nafaka kavu, inayoweza kuhifadhika kwa siku kadhaa bila ya ‎kuharibika, ni bora kuliko chakula kisichoweza kuhifadhika kwa ‎muda mrefu.
i) Kwa upande wa Wazazi wako wawili, ni Sunna kumtolea Mama ‎mzazi kwanza, kisha ndiyo Baba mzazi–iwapo wanakutegemea ‎kuwatunza.
j) Kuwapa majirani zako masikini, ni bora kuliko masikini wa mbali.‎

*YALIYOMO NA YATOKANAYO*

Kutokana na Aya za Qur’aani na Hadithi za hapo juu, maulamaa wema ‎waliotutangulia wamefafanua YALIYOMO NA YATOKANAYO kama ‎ifuatavyo:

‎1. Zakatul-Fitr ni wajibu, kwa kila mwenye kuweza, na ambaye ana ‎chakula cha ziada ya chakula chake cha Sikukuu ya mwanzo.
‎2. Asiye na uwezo, na ambaye yumo chini ya kukimiwa na mtu ‎mwengine, kama vile Baba mzazi, au hata mlezi wake tu, basi wajibu ‎wa kutolewa upo juu ya mabega ya mwenye kumkimu. Kwa maana ‎hiyo, Mume anamtolea mkewe, watoto wake, wazee wake–iwapo ‎wamo chini ya himaya yake–mtumishi au watumishi wake, bila ya ‎kujali umri au jinsia. Hata mtoto aliyezaliwa saa moja kabla ya ‎kuandama mwezi wa Shawwaal, anapaswa kutolewa sadaka ya Zakatul-Fitr.
‎3.‎ Zakatul-Fitr ni Zaka ya kutakasa mwili wa aliyefunga, kwa upande ‎mmoja, na hata asiyekuwa na wajibu wa kufunga, kwa upande wa pili, ‎ilimradi umeingia Mwezi wa Rehema na yeye yupo hai. Kwa maana ‎hiyo, Zakatul-Fitri ni Zaka ya NAFSI, SI ZAKA ya mali. Ndiyo maana inampasa kila mtu, mwanamume kwa mwanamke, ‎mdogo kwa mkubwa, muungwana na asiye muungwana.
‎4. Zakatul-Fitr inapaswa kutolewa kwa aliyoko karibu na aliyoko mbali, ‎ilimradi matunzo yake yapo juu ya mabega ya mzee wake. Hivyo, ‎mwanafunzi anayesoma ugenini–na anayetunzwa na wazee wake–‎anapaswa kutolewa Zaka yake ya Fitri.
‎5. Zakatul-Fitr ni mfano wa Sijdatus-Sahw kwenye Swala. ‎Imefaradhishwa ili kuziba mapengo yatayotokea, bila ya kujua, wakati ‎wa kufunga mwezi wa Ramadhani, kwa aliyefunga, au makosa ‎madogo madogo mengine, kwa aliyeruhusiwa kutokufunga–yaani ‎makosa madogo madogo yanayoweza kuchumwa katika mwezi wa ‎Ramadhani. Kwa lugha nyengine ya kisasa: Zakatul-Fitr ni RABA ya ‎kufuta makosa madogo madogo.
‎6. Kwa maana hiyo, Zakatul-Fitr anatolewa vile vile mtumishi Mwislamu, ‎kwa vile wajibu wa Swaumu upo juu yake kama Mwislamu yeyote ‎mwengine. Ama asiyekuwa mwislamu hatolewi Zakatul-Fitr, maana ‎wajibu wake kwanza, ni kuwa Mwislamu kabla ya kuanza kufunga.
‎7. Inaitwa Zakatul-Fitr kwa sababu ni Sadaka iliyokusudiwa kumlisha ‎masikini katika siku ya Idi. Yaani ni Zaka ya kumsaidia masikini ‎aweze kufungua kinywa Sikukuu ya Idi, na afurahike kama wanavyofurahika Waislamu wenziwe wenye kujiweza.
‎8. Kutokana na sababu hiyo kuu, ndiyo maana inatakiwa itolewe ‎KABLA ya Swala ya Idi. Na kama itatolewa mwishoni mwa ‎Ramadhani ni bora zaidi. Hivyo, mwezi mzima wa Ramadhani, hadi ‎kabla ya kuswaliwa Swala ya Idi, ni muda halali wa kutoa Zakatul-‎Fitr.
‎9. Kwa vile lengo la Zakatul-Fitr ni kumlisha masikini, basi ‎kinachotolewa ni chakula kinacholiwa sana katika jamii. Hivyo basi, ‎ama ni ngano, shayiri, tende, kitoweo kikuu (samli) na kadhalika. Kwa ‎jamii zetu, ni mchele, sembe, maharage, ulezi nk.
‎10. Kwa sababu kumetajwaa “Kumlisha” au “Chakula” kwa masikini, ‎basi maulamaa wengi, wanashurutisha kutolewa chakula chenyewe na ‎si mbadala wa chakula. Huu ndio msimamo rasmi, wa Imam Shafi, ‎Malik na Ahmad.
‎11. Hata hivyo, Imam Abu Hanifa–na anaungwa mkono na maulamaa ‎wengi kutoka madhehebu zote nyengine–inajuzu kutoa mbadala, yaani ‎thamani ya chakula kikuu cha jamii–maana lengo ni kumwezesha ‎masikini kujipatia chakula siku ya Idi, na siyo kumlazimisha kula ‎chakula kinacholiwa na watu wengi kwenye jamii. Amejenga hoja ‎yake kwamba siku ya Idi, mtu hupenda kula kile ambacho ni nadra ‎kukipata. Hula chakula tunu. Kwa hivyo, anaweza kupewa thamani ya ‎kiwango kinachotakiwa kutolewa.
‎12. Kiwango cha wastani ni pishi moja ya chakula cha kawaida–sawasawa ‎na kilo mbili na nusu.
13. Kwa nchi kama zetu za Afrika ya Mashariki, mchele wa kawaida ‎huuzwa mfuko wa Kilo TANO kwa bei ya baina ya shilingi 10,000 hadi 12,000. Hivyo, kilo mbili na nusu ni sawa na 5000 hadi 6000 ‎kwa kila mtu mmoja (sijui bei za sasa ni kiasi gani. Ila kigezo ni hicho ‎cha mfuko wa kilo tano). Bila ya shaka, bei ya sembe itakuwa ‎tofauti na bei ya mchele, ila kwa vile sembe ni kitu kinacholiwa sana ‎na watu wengi wasiojiweza, na hula wali nyakati za furaha na nadra, ‎basi ni bora kutoa mchele kuliko sembe. ‎

*INAENDELEA …* ‎

والله أعلم وبالله التوفيق‎
الحقير إلى الله تعلى الدكتور السيد عبدالقادر شريف آل الشيخ أبى بكر بن سالم

Imetayarishwa na Sayyid Abdulqadir Shareef

Kutoka “Kitalu cha Waja Wema: Maneno ya Muokozi ‎wa ‎Umma”, kitabu ‎ambacho ni tafsiri kamili ya ‎رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين للإمام ‏النووي ‏‎ ‎kilichotungwa na Imam An-Nawawi na kufasiriwa kwa ‎Kiswahili na ‎Sayyid ‎Abdulqadir Shareef Aal Shaykh Abi Bakr bin Salim.‎

NI RUHUSA KUNUKUU, kama ilivyo, pasi na kubadilisha au kuongeza chochote, ‎na ‎kuweka kwenye FB yako, ‎WhatsApp, na kwenye Makundi ‎ya ‎Mitandao ya Kijamii za Kiislamu, ‎kwa lengo la kusambaza na ‎kuelimisha ‎Dini. Changia kusambaza ‎Dini, ujipatie thawabu.‎

kcwajawema@gmail.com
 

Careem

JF-Expert Member
Dec 15, 2013
20,721
2,000
*KCWW RAM/29 1438*

Darasa ya Ramadhani, Jumatatu tarehe 24 Ramadhani 1438, sawa na 19 Juni 2017

WAJIBU WA ZAKA YA FITRI

Zakatul-Fitr ni zaka/sadaka ya lazima inayotolewa baada ya ‎kumalizika Ramadhani, na kuingia tarehe mosi, Shawwaal/Mfungo Mosi: ‎mara tu baada ya kuandama mfungo wa Shawwaal, na hivyo kumalizika ‎Mfungo wa Ramadhani.‎

Inaitwa Zaka ya Fitri, kwa sababu ni Zaka inayotolewa baada ya ‎kufuturu/kumaliza Wajibu wa kufunga Ramadhani. ‎

Kama ilivyokuwa Sijdatus-Sahw, inayo sujudiwa mwisho wa ‎Swala–ni mfano wa raba au fidia ya kusahau kufanya Sunna maalum ndani ‎ya Swala, basi na Zakatul-Fitri ni kitakaso cha vijimakosa vidogo vidogo ‎vya Saumu, vilivyochumwa kwa kujua au kutokujua wakati wa kufunga ‎Ramadhani. Yaani ni kirekibisho cha palipoharibika kidogo katika Swaumu.‎

Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Abbaas ‎رضى الله عنهما‎ akisema: ‎Amesema Mtume ‎ﷺ‎,
زكاة الفطر طهرة للصائم من اللغو والرفث وطعمة للمساكين. فمن أداها فبل الصلاة فهي ‏زكاة مفبولة ومن ‏أداهابعد الصلاة فهي صدقة من الصدقات (رواه أبو داؤد ,ابن ماجه والدار قطنى)‏

‎“Zaka ya Fitri ni kitakaso cha aliyefunga kutokana na mambo ya ‎upuuzi na maneno machafu, na ni lishe kwa masikini. Hivyo, atayeitoa ‎kabla ya Swala, itapokewa kama Zaka, na atayeitoa baada ya Swala basi ‎ni sadaka kama sadaka yoyote ile nyengine.”‎

Wanachuoni wa Fiqh, huielezea na Zaka ya Fitri kwamba:‎

‏ زكاة الفطر: ‏صدقة معلومة بمقدار معلوم، من شخص مخصوص، بشروط مخصوصة، ‏عن ‏طائفة مخصوصة، لطائفة ‏مخصوصة، تجب بالفطر من رمضان، طهرة للصائم: ‏من اللغو، ‏والرفث، وطعمة للمساكين، ‏

‎“ Zaka ya Fitri ni Sadaka ya wajibu maalumu, ya kiwango ‎maalumu, ‎‏kutoka kwa mtu maalumu, kwa masharti maalumu, kwa niaba ya ‎watu maalumu, kupewa watu maalumu, kwa lengo maalumu, nalo ni ‎Kikataso cha Swaumu na chakula kwa masikini.”‎

Zaka ya Fitri imefaradhishwa mwezi wa Shaabani, mwaka wa pili ‎Hijriyya, kama ‎kitakaso cha mwenye kufunga Ramadhani.‎

Zaka ya Fitri imethibiti kwa Qu’aani na Sunna ya kauli na vitendo. ‎

Mwenyezi Mungu ‎سبحانه وتعالى‎ amesema, kwa wenye kujitakasa nafsi ‎zao kwa kutoa sadaka:
‎قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى* وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى * بل تؤثرن الحياة الدنيا * ‏واللآخرة خير وأبقى

‎“ _Hakika amekwishafaulu aliyejitakasa na akakumbuka kutaja Jina la Mola ‎wake na akaswali. Ila ‎nyinyi mna hiari maisha ya dunia! Na ya Akhera ni ‎bora na yenye kudumu zaidi._” (Al-A‘la 87:14-15).‎

Wamesema Imam At-Tabari, Ibn Kathir na wengine, kuwa Sa‘id bin Al-‎Musayyib na ‘Umar bin ‘Abdul-‘Aziz (khalifa) na maswahaba wengine ‎wamesema Aya hizo zinazungumzia Zakatul-Fitr. _Tafsir At-Tabari_ 24/374, pia _‎Muswannaf ‘Abdurrazaaq,_ Hadithi [HASHTAG]#5795[/HASHTAG].‎

Kwa upande wa Sunna:‎

Zimepokewa kutoka Mtume ‎ﷺ‎ Hadithi mbali mbali kuhusu wajibu ‎wa Zaka ya Fitri. Miongoni mwa Hadithi hizo ni:

‎1. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Umar ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr juu ya binaadamu, katika Mwezi wa ‎Ramadhani. Nayo ni pishi moja ya tende au shayiri kwa kila mja, awe huru ‎asiwe huru (mtumwa) mwanamume au mwanamke, miongoni mwa ‎Waislamu.” _Muttafaq ‘alayhi_.
‎2. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Umar ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr katika Mwezi wa Ramadhani, nayo ‎ni pishi moja ya tende, au pishi moja ya shayiri, juu ya mja aliye huru, ‎mwanamume au mwanamke, mkubwa au mdogo, miongoni mwa Waislamu. ‎Na akaamrisha itolewe kabla ya watu kwenda kuswali Swala ya Idi.” ‎Ameipokea Bukhari.‎

Hivyo, Zaka ya Fitri ni Zaka ya kiwiliwili SI zaka ya Mali. Inatolewa ‎kutakasa nafsi ya mja na kuisafisha, hata kama haina makosa au uchafu. ‎Na hiyo inamaanisha ni wajibu kutolewa kwa kila kiumbe Mwislamu, hata ‎aliyezaliwa leo, mwamume au mwanamke, mdogo au mkubwa, ‎muungwana au mtumwa.
3. Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Abbaas ‎رضي الله عنهما‎ akisema: ‎Amefaradhisha Mtume ‎ﷺ‎ Zakatul-Fitr kuwa ni kitakaso cha Swaumu ‎kutokana na makosa madogo madogo na mambo machafu, na kuwa ni ‎chakula kwa masikini. Hivyo basi, atayeitoa kabla ya Swala (ya Idi), Zaka ‎yake ya Fitr itakubaliwa, lakini atayeitoa baada ya Swala (ya Idi) basi hiyo ‎itakuwa ni sadaka tu kama sadaka yoyote nyengine.” Ameipokea Abu Daud.
‎4. Imepokewa kutoka kwa Abu Sa‘id Al-Khudriyy ‎رضي الله عنه‎ ‎akisema: Tulikuwa tukitoa sadaka ya Zakatul-Fitr (wakati wa Mtume ‎ﷺ‎) ‎pishi moja ya chakula, au shayiri, au pishi moja ya tende, au pishi moja ya ‎samli, au pishi moja ya zabibu.” _Muttafaq 'alayhi_. Na imepokewa vile vile na ‎Tirmidhi, Nasaa'i, Ibn Maajah, Abu Daud na Ahmad. ‎

*UFAFANUZI*

Zaka ya Fitri ni wajibu kwa kila nafsi ya Mwislamu anayetweta–yaani anaepumua. Ni Zaka ya kiwiliwili, si Zaka ya mali. Hivyo, midhali kiwiliwili ‎kipo basi lazima kitolewe Zaka ya Fitri. Ni wajibu. Ni Faradhi. Haiepukiki, ‎isipokuwa kwa yule ambaye hana uwezo kabisa. Hapo ‎لايكلف الله نفسا إلا وسعها‎.‎

Ama mwenye kipato, au mwenye wajibu wa kumtunza mtu mwengine, ‎kama mke, watoto, wazazi wake wawili wasiojiweza, watumishi wa ‎nyumbani na kadhalika, na kipato chake kikawa kinazidi wajibu wake wa ‎kuwatunza anaowatunza, basi ni wajibu KWAKE kujitolea yeye mwenyewe, ‎kwanza, na kisha kuwatolea wote wale anaowajibika kuwatunza, kwa hali na ‎mali. Yaani, lazima awe na chakula cha ziada ya kula yeye na familia yake, ‎siku ya Idi. Hicho kitachozidi ndicho kinachotolewa Zaka ya fitri. Kikiwa ‎hakitoshi kulisha familia yake hiyo siku ya Idi, basi hana jukumu la kutoa ‎Zaka ya Fitri.‎

Kwa maneno mengine, iwapo baba mwenye nyumba ni masikini, hana ‎cha kumtosha yeye na familia yake siku ya Idi, basi huyo hana wajibu wa ‎kutoa Zaka ya Fitri. Wala hana wajibu wa kumtolea mkewe, hata kama mke ‎huyo ni mwenye uwezo kutokana na kipato chake mwenyewe. ‎

Lakini mke mwenye kipato chake mwenyewe, anaweza kujitolea ‎kumtolea mumewe na watoto wake akipenda. Maana hana wajibu wa ‎kujitunza, wala kumtunza mumewe wala watoto wake. Ni hiari yake, na ni ‎fadhila kubwa, sana, kufanya hivyo. Ila SI wajibu juu yake. ‎

Zaka ya Fitri ni chakula, SI pesa. Na kiwango cha kutolewa ni ‎pishi moja ya chakula kinacholiwa sana katika jamii husika. Hivyo, vyakula ‎vinavyoingia hapa ni nafaka zote, kuanzia ngano, shayiri, mchele, unga wa ‎ngano, sembe, maharage, ulezi, nk. Ni chakula kinacholiwa sana ‎na watu wengi katika jamii ya mtoa Zaka hiyo.‎

Kiwango cha Zaka ya Fitri ni pishi moja, ambayo ni sawa na kilo mbili ‎na gram 400; kwa pishi ya Mtume ‎ﷺ‎ (ambayo ni sawa na vibaba ‎vine vya Mtume ‎ﷺ‎, na kibaba kimoja ni ujazo wa nafaka kwenye viganja ‎viwili–kwa pamoja–vya mtu wa kawaida). Hivyo, ni kama kilo mbili na ‎nusu za chakula kinachopendwa sana na jamii husika. Kiwango hicho ni kwa ‎kila kiumbe chenye uwezo wa kujitolea chenyewe. ‎

Iwapo hakina uwezo basi ni juu ya mwenye jukumu la kumtunza ‎kiumbe huyo, ilimradi ana uwezo wa shibe yake na shibe za watoto wake ‎wote, siku ya Idi. Kitachozidi ndicho kitachotolewa Zaka. Kama hakitoshi, ‎basi akigawe kwa utaratibu aliouweka Mtume ‎ﷺ‎ kama ifuatavyo: ‎

عن جابر رضي الله عنه قال قال رسل الله صلى الله عليه وسلم: ((ابدأ بنفسك فتصدق عليها، فإن ‏فضل شيء فلأهلك، فإن فضل عن أهلك شيء فلذي قرابتك، فإن فضل عن ذي قرابتك شيء فهكذا ‏وهكذا)) يقول: فبين يديك، وعن يمينك، وعن شمالك.(رواه مسلم) ‏

‎“Anza kujitolea mwenyewe. Kikizidi kitu watolee watu wako wa nyumbani ‎‎(anza na mke, kwanza, kisha watoto). Kikizidi kitu, watolee ndugu na jamaa ‎zako (anza na ndugu na jamaa wa karibu, kisha wa mbali). Kikizidi basi ‎watolee wa huku na huko, na kule na hapa (walio karibu zaidi nawe na ‎ambao si watu wa ukoo wako, kama majirani wa karibu).” Ameipokea ‎Muslim. ‎

*SUNNA ZA KUTOA ZAKA YA FITRI*

a) Kuitoa mara baada ya kuandama mwezi wa Shawwaal–yaani usiku wa ‎kuamkia Sikukuu, au kabla ya kwenda kuswali Swala ya Idi, au siku moja au mbili kabla ya kumalizika Ramadhani.
b) Kumtolea hata mtoto aliye tumboni, kama alivyokuwa akifanya ‎Sayyidina ‘Uthman bin ‘Affaan ‎رضي الله عنه‎. Ameipokea Ahmad na Ibn Abi ‎Shayba.
c) Kuigawa kwa mikono yako mwenyewe, badala ya kuwapa watu ‎wengine waitoe kwa niaba yako. Mtume ‎ﷺ‎ alikuwa akifanya hivyo, na ‎kuwausia Maswahaba nao wafanye hivyo.
d) Ukiwapa watoto wako nyumbani kuitoa, ni sawa na kuigawa ‎mwenyewe.
e) Kuwapa masikini jamaa zako, wenye kustahiki na ambao huna wajibu ‎wa kuwatunza.
f) Kuigawa kwa masikini wa mahali ulipo, ila ikiwa kuna wanaohitaji ‎zaidi, na ni jamaa zako, nchi nyengine.
‎g) Iwapo chakula unachotoa kina viwango mbali mbali, basi chagua ‎kiwango cha juu: Mwenyezi Mungu amesema: _“Hamtaipata Pepo ‎mpaka mtoe mnavyovipenda.”_
h) Kutoa nafaka kavu, inayoweza kuhifadhika kwa siku kadhaa bila ya ‎kuharibika, ni bora kuliko chakula kisichoweza kuhifadhika kwa ‎muda mrefu.
i) Kwa upande wa Wazazi wako wawili, ni Sunna kumtolea Mama ‎mzazi kwanza, kisha ndiyo Baba mzazi–iwapo wanakutegemea ‎kuwatunza.
j) Kuwapa majirani zako masikini, ni bora kuliko masikini wa mbali.‎

*YALIYOMO NA YATOKANAYO*

Kutokana na Aya za Qur’aani na Hadithi za hapo juu, maulamaa wema ‎waliotutangulia wamefafanua YALIYOMO NA YATOKANAYO kama ‎ifuatavyo:

‎1. Zakatul-Fitr ni wajibu, kwa kila mwenye kuweza, na ambaye ana ‎chakula cha ziada ya chakula chake cha Sikukuu ya mwanzo.
‎2. Asiye na uwezo, na ambaye yumo chini ya kukimiwa na mtu ‎mwengine, kama vile Baba mzazi, au hata mlezi wake tu, basi wajibu ‎wa kutolewa upo juu ya mabega ya mwenye kumkimu. Kwa maana ‎hiyo, Mume anamtolea mkewe, watoto wake, wazee wake–iwapo ‎wamo chini ya himaya yake–mtumishi au watumishi wake, bila ya ‎kujali umri au jinsia. Hata mtoto aliyezaliwa saa moja kabla ya ‎kuandama mwezi wa Shawwaal, anapaswa kutolewa sadaka ya Zakatul-Fitr.
‎3.‎ Zakatul-Fitr ni Zaka ya kutakasa mwili wa aliyefunga, kwa upande ‎mmoja, na hata asiyekuwa na wajibu wa kufunga, kwa upande wa pili, ‎ilimradi umeingia Mwezi wa Rehema na yeye yupo hai. Kwa maana ‎hiyo, Zakatul-Fitri ni Zaka ya NAFSI, SI ZAKA ya mali. Ndiyo maana inampasa kila mtu, mwanamume kwa mwanamke, ‎mdogo kwa mkubwa, muungwana na asiye muungwana.
‎4. Zakatul-Fitr inapaswa kutolewa kwa aliyoko karibu na aliyoko mbali, ‎ilimradi matunzo yake yapo juu ya mabega ya mzee wake. Hivyo, ‎mwanafunzi anayesoma ugenini–na anayetunzwa na wazee wake–‎anapaswa kutolewa Zaka yake ya Fitri.
‎5. Zakatul-Fitr ni mfano wa Sijdatus-Sahw kwenye Swala. ‎Imefaradhishwa ili kuziba mapengo yatayotokea, bila ya kujua, wakati ‎wa kufunga mwezi wa Ramadhani, kwa aliyefunga, au makosa ‎madogo madogo mengine, kwa aliyeruhusiwa kutokufunga–yaani ‎makosa madogo madogo yanayoweza kuchumwa katika mwezi wa ‎Ramadhani. Kwa lugha nyengine ya kisasa: Zakatul-Fitr ni RABA ya ‎kufuta makosa madogo madogo.
‎6. Kwa maana hiyo, Zakatul-Fitr anatolewa vile vile mtumishi Mwislamu, ‎kwa vile wajibu wa Swaumu upo juu yake kama Mwislamu yeyote ‎mwengine. Ama asiyekuwa mwislamu hatolewi Zakatul-Fitr, maana ‎wajibu wake kwanza, ni kuwa Mwislamu kabla ya kuanza kufunga.
‎7. Inaitwa Zakatul-Fitr kwa sababu ni Sadaka iliyokusudiwa kumlisha ‎masikini katika siku ya Idi. Yaani ni Zaka ya kumsaidia masikini ‎aweze kufungua kinywa Sikukuu ya Idi, na afurahike kama wanavyofurahika Waislamu wenziwe wenye kujiweza.
‎8. Kutokana na sababu hiyo kuu, ndiyo maana inatakiwa itolewe ‎KABLA ya Swala ya Idi. Na kama itatolewa mwishoni mwa ‎Ramadhani ni bora zaidi. Hivyo, mwezi mzima wa Ramadhani, hadi ‎kabla ya kuswaliwa Swala ya Idi, ni muda halali wa kutoa Zakatul-‎Fitr.
‎9. Kwa vile lengo la Zakatul-Fitr ni kumlisha masikini, basi ‎kinachotolewa ni chakula kinacholiwa sana katika jamii. Hivyo basi, ‎ama ni ngano, shayiri, tende, kitoweo kikuu (samli) na kadhalika. Kwa ‎jamii zetu, ni mchele, sembe, maharage, ulezi nk.
‎10. Kwa sababu kumetajwaa “Kumlisha” au “Chakula” kwa masikini, ‎basi maulamaa wengi, wanashurutisha kutolewa chakula chenyewe na ‎si mbadala wa chakula. Huu ndio msimamo rasmi, wa Imam Shafi, ‎Malik na Ahmad.
‎11. Hata hivyo, Imam Abu Hanifa–na anaungwa mkono na maulamaa ‎wengi kutoka madhehebu zote nyengine–inajuzu kutoa mbadala, yaani ‎thamani ya chakula kikuu cha jamii–maana lengo ni kumwezesha ‎masikini kujipatia chakula siku ya Idi, na siyo kumlazimisha kula ‎chakula kinacholiwa na watu wengi kwenye jamii. Amejenga hoja ‎yake kwamba siku ya Idi, mtu hupenda kula kile ambacho ni nadra ‎kukipata. Hula chakula tunu. Kwa hivyo, anaweza kupewa thamani ya ‎kiwango kinachotakiwa kutolewa.
‎12. Kiwango cha wastani ni pishi moja ya chakula cha kawaida–sawasawa ‎na kilo mbili na nusu.
13. Kwa nchi kama zetu za Afrika ya Mashariki, mchele wa kawaida ‎huuzwa mfuko wa Kilo TANO kwa bei ya baina ya shilingi 10,000 hadi 12,000. Hivyo, kilo mbili na nusu ni sawa na 5000 hadi 6000 ‎kwa kila mtu mmoja (sijui bei za sasa ni kiasi gani. Ila kigezo ni hicho ‎cha mfuko wa kilo tano). Bila ya shaka, bei ya sembe itakuwa ‎tofauti na bei ya mchele, ila kwa vile sembe ni kitu kinacholiwa sana ‎na watu wengi wasiojiweza, na hula wali nyakati za furaha na nadra, ‎basi ni bora kutoa mchele kuliko sembe. ‎

*INAENDELEA …* ‎

والله أعلم وبالله التوفيق‎
الحقير إلى الله تعلى الدكتور السيد عبدالقادر شريف آل الشيخ أبى بكر بن سالم

Imetayarishwa na Sayyid Abdulqadir Shareef

Kutoka “Kitalu cha Waja Wema: Maneno ya Muokozi ‎wa ‎Umma”, kitabu ‎ambacho ni tafsiri kamili ya ‎رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين للإمام ‏النووي ‏‎ ‎kilichotungwa na Imam An-Nawawi na kufasiriwa kwa ‎Kiswahili na ‎Sayyid ‎Abdulqadir Shareef Aal Shaykh Abi Bakr bin Salim.‎

NI RUHUSA KUNUKUU, kama ilivyo, pasi na kubadilisha au kuongeza chochote, ‎na ‎kuweka kwenye FB yako, ‎WhatsApp, na kwenye Makundi ‎ya ‎Mitandao ya Kijamii za Kiislamu, ‎kwa lengo la kusambaza na ‎kuelimisha ‎Dini. Changia kusambaza ‎Dini, ujipatie thawabu.‎

kcwajawema@gmail.com
باركا الله لك و كل مسلمين اجمعين.
 

Toa taarifa ya maudhui yasiyofaa!

Kuna taarifa umeiona humu JamiiForums na haifai kubaki mtandaoni?
Fanya hivi...

Umesahau Password au akaunti yako?

Unapata ugumu kuikumbuka akaunti yako? Unakwama kuanzisha akaunti?
Contact us

Top Bottom