Elias Msuya
Platinum Member
- Dec 23, 2011
- 200
- 803
Mwandishi wa habari za uchunguzi wa Nigeria anayeishi Accra nchini Ghana, David Hundeyin amekanusha madai kuwa amelipwa na Serikali ili kufanya uchunguzi wa habari za vurugu za Oktoba 29, 2025.
Hundeyin ameyasema hayo Juni 3, 2026 baada ya kuwasilisha Makala yake yenye kichwa cha habari, “Ukweli kutoka kwa walioishi; Nini Kilichotokea Oktoba 29?” katika maktaba ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.
Yafuatayo ni mahojiano yake kuhusu Makala hiyo:
Swali: Kumekuwa na madai kuwa umefadhiliwa na Serikali ya Tanzania kuandaa hii Makala ili kuficha ukweli wa mambo yaliyototokea Oktoba 29, 2025, unasemaje?
Hundeyin: Kwa kweli, ningetamani kama ingekuwa hivyo, kwa sababu ningekuwa na uwezo wa kufanya kazi kubwa zaidi na yenye wigo mpana zaidi.
Mhojiwa: Lakini kwa nini unadhani, hata kama wamekuwa wenyeji wako, bado sasa unaonekana kuwa unahudumiwa na serikali?
Mzungumzaji: Nimeingia nchini siku mbili tu zilizopita, kwa hiyo si kwamba nimekuwa hapa tangu Januari.
Nilitua kutoka Accra siku... leo ni lini? Jumatano, sivyo?
Mhojiwa: Ndiyo
Mzungumzaji: Niliwasili Jumatatu. Kwa hiyo tena, labda kwa mtazamo wa serikali, simulizi ninayoisimulia...labda ina manufaa kwao. Sijui, mimi si sehemu ya waliofanya uamuzi huo. Huenda walifanya tathmini na kuamua kwamba...ina manufaa kwao.
Sijui. Lakini kwa mtazamo wangu, nashukuru kwamba nilipata kibali cha Serikali kwa sababu kimeniruhusu kusimulia hadithi hiyo. Hicho ndicho ninachojali.
Kwa mtazamo wa kifedha, nadhani kitu pekee nitakachopata kutokana na kazi hii ni mapato ya YouTube.
Swali: Kwa hiyo fedha za kufanya Makala hii imezipata wapi?
Hundeyin: Pengine. Kuhusu mradi huu wote, umefadhiliwa na sisi wenyewe. Ndiyo maana, kama nilivyosema ukumbini nilipoulizwa swali hilo, huu haukuwa uzalishaji mkubwa.
Kulikuwa na mambo mengi ambayo ningependa kufanya lakini sikuweza kwa sababu bajeti haikuruhusu.
Chumba chetu cha habari ni kidogo sana. Makao makuu yetu Accra yana watu takribani tisa. Tukihesabu timu yote iliyopanuliwa, tunafikia watu karibu ishirini. Kwa hiyo si shirika kubwa sana. Tunatumia kile tulicho nacho.
Tuliweza kwa shida kukusanya fedha za mimi na msaidizi wangu kusafiri hadi Dar es Salaam na Nairobi kwa muda wa zaidi ya wiki moja. Kisha tumekuja pia kuhudhuria uzinduzi huu wa filamu ambao tumealikwa, na hapo ndipo safari hii inaishia.
Kwa hiyo wale wanaosema tunafadhiliwa na serikali, kwa kweli ningependa iwe hivyo, kwa sababu ningekuwa na uwezo wa kufanya uzalishaji mkubwa zaidi kama fedha za serikali zingehusika. Lakini kwa bahati mbaya sivyo. Kama nilivyosema, bajeti yetu ilikuwa ndogo sana. Hata hivyo, kwa kile tulichokuwa nacho, nadhani...
Swali: Waandishi wa habari wengi wa kimataiffa walishindwa kuingia nchini kuripoti uchaguzi wa Oktoba 29, 2025 na hata baada ya uchaguzi, wewe uliwezaje?
Hundeyin: Wakati nilipokuja nchini ulikuwa ni baada ya uchaguzi, naamini ilikuwa Novemba au Desemba.
Huo ndio ulikuwa wakati ambao waandishi wengi wa habari wa kimataifa walikuwa wakijaribu kuingia nchini. Mimi nilikuja mwishoni mwa Januari, muda mrefu baada ya hali ya taharuki kupungua.
Na niliweka wazi kabisa dhamira yangu. Kwanza, sikuja kuingilia siasa za Tanzania, wala sikuja kusimulia hadithi kwa niaba ya au dhidi ya serikali ya Tanzania.
Nimekuja kutafuta namna ya kutumia tukio hili kama njia ya kusimulia simulizi pana la Afrika ambalo mimi binafsi naliona kuwa muhimu.
Kwa sababu nilidhani hiyo ndiyo njia bora ya kuikaribia habari hii. Ikiwa ninajaribu kuwaeleza watu kuhusu uingiliaji wa kigeni, ambalo ni moja ya mambo tunayojaribu kufanya sana katika Sphere, watu wengi hawaelewi.
Inaonekana kama mjadala wa kitaaluma, wa kinadharia na ambao ni vigumu kuuhusisha na maisha yao ya kila siku.
Lakini nikiiunganisha na jambo ambalo kila mtu aliliona likitokea, kwamba kulikuwa na tukio kubwa sana Tanzania, bara lote lilikuwa likilizungumzia, na kila mtu alikuwa na mtazamo wake kuhusu kilichotokea, kwamba kulikuwa na, unajua, yule dikteta mbaya wa kawaida wa Afrika; simulizi lile lile ambalo watu wengi waliambiwa na kuliamini kote barani.
Kisha nikawa na uwezo wa kuwaambia, "Hadithi mliyoisikia, na imani hiyo mliyoijenga akilini kwamba jambo fulani ndilo lililotokea, je, itakuwaje nikikuambieni kwamba huenda siyo hivyo hasa kilivyotokea?"
Kwa hiyo niliweza kueleza hilo kwa watu na mawasiliano yaliyoniwezesha kupata visa, na kwa bahati nzuri nikapewa kibali. Kwa kweli, kwa uaminifu kabisa, sikuwa na matumaini makubwa kwamba ningepata ruhusa hiyo.
Swali: Katika chumba chenu cha habari, nini kiliwapa msukomo wa kuja kufanya habari hii?
Hundeyin: Karibu mara tu tukio lilipotokea—hata wakati linaendelea kutokea—tulikuwa tukilifuatilia katika chumba chetu cha habari. Chombo chetu kinaitwa The Sphere Head na makao yetu yako Accra.
Tulikuwa tukilifuatilia na tulikuwa na mijadala mingi ya ndani yenye msisimko mkubwa kuhusu suala hilo.
Sitayaeleza yote kwa kina, lakini tuliamua kwamba hili ni suala linalojirudia na ambalo baadhi yetu tayari tulikuwa tumelishuhudia binafsi.
Pia tuliona kuwa ni simulizi la Kiafrika linalostahili kusimuliwa.
Tuligundua kwamba, kama ilivyo Ghana, katika sehemu kubwa ya Afrika watu wengi hawaelewi kwamba nchi zao zipo ndani ya muktadha mpana wa kisiasa wa kimataifa.
Wanafikiri matatizo yao ni ya ndani tu, bila kutambua kwamba kuna nguvu za nje zinazojihusisha na kuingilia masuala ya nchi zao, mara nyingi zikiwa na madhara makubwa na hata ya vifo.
Kwa hiyo, tuliamua kutumia simulizi hili kama njia ya kuonesha jinsi uingiliaji wa kigeni unavyoonekana katika Afrika ya leo na namna unavyotuathiri.
Tulijua kwamba kutokana na rasilimali chache tulizonazo, tusingeweza kufanya kazi ya kiwango kikubwa kama ile ya CNN, ambapo ungeenda Mwanza, Arusha, Kilimanjaro, kuzunguka nchi nzima, kuzungumza na watu wengi na kukusanya vyanzo vingi vya moja kwa moja. Hatukuwa na uwezo huo wa kifedha.
Badala yake, tuliamua kuzingatia zaidi upande wa utafiti wa kisiasa na kijiografia (geopolitics) wa simulizi hilo, ambao tuna uwezo wa kuufikia na tunajua mahali pa kupata taarifa zake. Pia tuna timu yenye uzoefu mkubwa ya wabunifu na wahariri wa video ndani ya taasisi yetu.
Kwa hiyo, tulitumia rasilimali chache tulizokuwa nazo. Tuliweza kupata nyenzo nyingi za utafiti na pia kupata vyanzo vinne vya msingi hapa Dar es Salaam.
Kwa bahati nzuri sana, wakati tulipoanza mchakato huu, nilihitaji visa ya kuingia nchini na nilipaswa kueleza sababu ya kuhitaji visa hiyo. Kwa bahati nzuri, serikali ya Tanzania ilinipa ruhusa ya kuingia nchini na kurekodi kazi hii.
Nilishukuru sana kwa hilo kwa sababu mara nyingi kinachotokea katika nchi za Afrika ni kwamba mara tu mamlaka zinaposikia kuwa wewe ni mwandishi wa habari unayekuja kufanya kazi fulani nchini mwao, huwa zinajihami mara moja na jibu la kwanza huwa ni hapana. Hilo limenitokea Zimbabwe, limenitokea Afrika Kusini na katika maeneo mengine mengi.
Lakini safari hii, kulikuwa na watu walionisikiliza na wakajitahidi kuelewa nilichokuwa nikijaribu kufanya. Matokeo yake, nilipata ruhusa ya kufanya kazi hii. Mimi na timu yangu tunashukuru sana kwa hilo.
Swali: Kazi yenu ilichukua muda gani?
Hundeyin: Tulirekodi kazi hii mwezi Januari mwaka huu. Maandalizi na utafiti vilianza Novemba, kisha tukaja Tanzania Januari. Tulitumia takriban wiki moja kurekodi hapa Dar es Salaam, na kutoka hapa tulielekea Nairobi.
Tulirekodi sehemu nyingine za simulizi hilo huko. Huenda mmeona sehemu ya filamu ambapo tulikuwa katika eneo la biashara la katikati ya jiji la Nairobi (CBD); hapo ndipo tuliporekodi sehemu hiyo.
Baada ya hapo tulirejea Accra, na tangu wakati huo tumekuwa tukijishughulisha na uhakiki wa taarifa na uhariri.
Uhakiki wa taarifa ulichukua muda mrefu sana kwa sababu, kwa mfano, unapofanya mahojiano na chanzo cha msingi, wakati mwingine kinaweza kusema jambo mbele ya kamera ambalo baadaye unagundua halikuwa sahihi kabisa.
Kwa hiyo kulikuwa na mchakato mwingi wa kurudi na kujiridhisha, pamoja na uhakiki wa kina ili kuhakikisha kazi hii imejengwa juu ya ukweli usiotiliwa shaka.
Joshua Maponga akosoa waandishi wa habari Tanzania
Akizungumzia Makala ya David Hundeyin, mwanafalsafa na mwanamajumuhi wa Afrika, Joshua Maponga alitaja mambo matatu aliyobaini kwa Tanzania.
Kwanza ni mshangao wake kuhusu wanahabari wa Tanzania kutochunguza matukio ya Oktoba 29, 2025.
“Inashangaza kwamba nyinyi wote mliopo hapa kama wanahabari, matukio haya yalitokea lakini hakuna hata mmoja wenu aliyechukua hadithi hizi—sio tu picha zake, bali simulizi lililo nyuma ya simulizi lenyewe—ili taarifa zenu ziweze kutoa ufafanuzi na kupinga taarifa zinazotolewa mahali pengine.”
Pili ni kuhusu wanasiasa wa kimataifa na wafanyabiashara wa kimataifa, pamoja na kampuni za kimataifa, zinavyohusika kutokana na maslahi yao katika mambo yanayotokea Tanzania.
“Tanzania imekuwa uwanja wa mapambano ya maslahi huku nyinyi mkiwa mmelala usingizi mzito. Watu wengine wanapanga kuhusu njia zenu za usafirishaji na bandari zenu.”
Na jambo la tatu, amedai kuwepo kwa ushiriki wa moja kwa moja wa baadhi ya wafanyabiashara, wale wanaotaka kuanza kuuza silaha nchini.
“Wakati nyinyi mkiwa mmelala usingizi mzito... Pia nilisikitishwa sana, sana, kuona kwamba vyombo vyenu vya ujasusi vya kati... vyombo vyenu vya ujasusi vya kati—sizungumzii polisi pekee, nazungumzia ujasusi,” amesema.
Mfumo wa demokrasia haufai Afrika?
Kwa upande mwingine, Maponga amekosoa mfumo wa demokrasia ya vyama vingi, akisema hautekelezeki kwa Afrika.
"Mimi, kwa upande wangu, siamini katika demokrasia. Siamini katika uchaguzi. Kabla mambo haya hayajaja hapa, tulikuwa tunajitawala wenyewe.
"Lakini katika siasa tunavyozijua sasa, huwezi kutumia mifumo ya kisiasa ya Magharibi halafu ukategemea kuleta mabadiliko ya ndani ya nchi yako. Marekani ina vyama viwili tu vya siasa. Viwili. Zimbabwe ina vyama vya siasa 150 kwa watu milioni 12. Tanzania ina kati ya vyama 16 hadi 18 vya siasa, na vyote vinataka kutoa rais.
“Tunapaswa kuwa waangalifu na kile ninachokiita PCD (Permanent Campaign Disorder) — ugonjwa wa kampeni za kudumu — ambapo kila mtu anataka madaraka. Mwishowe mnaharibu nchi yenu wenyewe, mkitumia mamilioni ya fedha kwenye siasa lakini hakuna kinachowekwa kwenye maendeleo."
Wachangiaji wengine
Akichangia baada ya makala hayo kuoneshwa kuhusu kilichojiri Oktoba 29,2025 katika mkutano huo, Katibu wa Chama cha NRA, Almas Kisbya amewataka Watanzania kuthamini utaifa, maliasili na misingi iliyowekwa.
Kisabya alisema baada ya kuona makala hayo, amegundua namna nguvu vyombo vya habari vya nje ya Tanzania vilivyosaidia yaliyotokea Oktoba 29, 2025 kwa kuleta taarifa zisizo sahihi.
“Watanzania tunaamini hatuna baba wala mjomba atakayeweza kusimama kwa ajili yetu, lazima sisi wenyewe tuamini kwamba jambo likifanya ndani ya nchi ni kwa sababu ya manufaa yetu,”
“Kama tunahitaji mabadiliko, basi tufuate utaratibu uliowekwa si kwa kukurupuka, sio kudanganywa na watu nje kwamba tunaweza kuamka asubuhi na kupata Katiba Mpya,” amesema Kisabya.
Mwanasiasa huyo, amesema watu wanafanya siasa ili kutatua changamoto za Watanzania si kuchonganisha watu bali kuwafanya wawe kitu kimoja.
“Lazima tufanye mambo ambayo tunajua kesho, tutakuwa na uhakika wa Taifa letu,” amesema Kisabya aliyekuwa mgombea urais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika uchaguzi mkuu wa Oktoba 29, 2025.
Kwa upande wake, mwanasiasa mkongwe Hamad Rashid amesema kupitia makala hayo amejifunza kuhusu umuhimu wa Watanzania kujitambua na kulinda maliasili, uhuru na umoja uliopo.
“Pamoja na upungufu uliopo, haiwezekani hata siku moja mgeni akatusaidia bali atakuja kwa lengo la kututawala na kuchukua rasilimali. Upungufu utakuwepo, lakini tunahitaji kulinda uhuru na umoja wetu,” amesema Hamad.
Katika hatua nyingine, Hamad aliyekuwa kuwa mbunge wa Wawi kisiwani Pemba amesema ni wakati mwafaka kwa Serikali kuwaeleza Watanzania kuhusu utaratibu wa upatikanaji wa Katiba mpya.
Mbali na hilo, Hamad amegusia suala la haki za binadamu akitaka Serikali izingatie kwa kurudi katika mapendekezo mbalimbali yaliyotolewa kupitia Tume au kamati zilizoundwa ya namna ya kushughulikia jambo hilo.
Mchambuzi wa siasa, Fahamy Matsawili amesema vyama vya siasa, taasisi za kidini, wanaharakati na asasi za kiraia kwa pamoja zinawajibu wa kuhakikisha umoja wa kitaifa unaimarika nchini, akirejea sababu na vichocheo vilivyotajwa na Tume ya Kuchunguza Matukio ya Uvunjifu wa Amani Oktoba 29.
