Dismiss Notice
You are browsing this site as a guest. It takes 2 minutes to CREATE AN ACCOUNT and less than 1 minute to LOGIN

Kwa wale wanaotaka kufuga kuku wa kienyeji kwa ujasiriamali

Discussion in 'Kilimo, Ufugaji na Uvuvi' started by kipusy, Nov 23, 2011.

  1. kipusy

    kipusy JF-Expert Member

    #1
    Nov 23, 2011
    Joined: May 7, 2010
    Messages: 365
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 16
    [h=3]UJASIRIAMALI---UFUGAJI BORA WA KUKU WA KIENYEJI[/h]
    Idadi ya wanyama wanaofugwa kwa chakula imezidi ile ya binadamu zaidi ya mara mbili kote ulimwenguni. Kuna maelfu ya wanyama kote duniani ilihali ni wachache tu wanaoweza kufugwa. Kati ya hawa wanyama, ni aina nne (Ng'ombe, kondoo, mbuzi na kuku) wanaochukua asilimia 95% ya wanyama wote wanaofugwa. Wanyama hawa hupatikana katika nchi za hari kwenye nyanda za chini. Lakini kati ya mifugo hawa, kuku ni maarufu katika nchi za hari na hata kote ulimwenguni.Lengo la makala haya ni kutoa maelezo ili kusaidia wafugaji wa kiwango kidogo katika nchi
    zinazostawi, katika kupunguza umaskini. Sehemu ya kwanza (I) itatoa maelezo kuhusu ufugaji na
    hasa ufugaji wa kuku, Sehemu ya pili (II) itaangazia maswala yafuatayo katika kuinua hali ya uchumi
    kwa kufuga kuku:
    1. Kuendeleza ufugaji wa kuku za kienyeji kwa kutumia njia zisizohitaji gharama nyingi.
    2. Kutafuta mbinu na njia muafaka za kuzalisha viwango vya kuku bora kwa njia ya kiasili.
    3. Matumizi ya njia za kiasili au zile zisizo gharimu pesa nyingi kutibu na kuzuia magonjwa ya
    kuku.
    SEHEMU YA I: MAELEZO KUHUSU UFUGAJI WA KUKU KATIKA NCHI
    ZINAZOENDELEA
    NAFASI YA MIFUGO
    Licha ya kukosa mashamba makubwa ya kuendeleza ufugaji wa ng'ombe, jamii nyingi katika nchi za
    hari (tropics) hupata nafasi ya kufuga kuku kwa kiwango kidogo. Idadi ya wanyama wanaofugwa
    huongezeka sambamba na ile ya watu. Idadi ya watu inapoongezeka ndipo ile ya mifugo huzidi.
    Idadi kubwa ya watu huhitaji chakula kingi na matumizi huongezeka, hivyo basi watu hufanya bidii
    kuzalisha chakula na mapato kutoka kwa shamba.
    Ufugaji wa ng'ombe na wanyama wanaohitaji lishe kwa wingi huhitaji kiasi kikubwa cha shamba ili
    kupanda mimea na lishe la mifugo. Ukilinganisha na ufugaji wa kuku, utahitaji mabaki ya vyakula
    na sehemu ndogo ya shamba. Ufugaji wa kuku umeweza kunawiri hata pasipo fedha.
    Katika nchi za hari ufugaji wa kienyeji hautahitaji kazi nyingi, kazi hii hufanywa na akina mama na
    watoto. Kwa kawaida katika nchi hizi kazi nyingi za nyumbani hutekelezwa na mama. Vyakula vya
    kuku vyaweza kutoka kwa: 1) Mabaki ya chakula, 2) Mabaki ya mimea, 3) Mabaki kutoka jikoni
    na 4) Vyakula vya kujitafutia (kwa mfano kwekwe, mbegu, wadudu, nyongonyongo, n.k). Mfumo
    wa kufuga kuku kwa njia ya kienyeji hutumia viungo vinavyopatikana kwa urahisi na kuimarisha hali
    ya kiuchumi na chakula bora kwa jamii.
    Ni muhimu sana kufuga mifugo hata ikiwa ni kwa kiwango kidogo kwa sababu ya 1) Chakula bora
    na kuongeza mapato ya jamii kwa viwango vya kuridhisha; 2) Mifugo ni hakiba au banki, faida yake
    huzaana tu kama riba ya benki; 3) Mifugo yaweza kuuzwa ili kugharamia karo ya wanafunzi,
    malipo ya hospitali, gharama nyingine za nyumbani na hata shambani; 4) Kwa matumizi ya kijamii
    (kwa mfano kulipia mahari, shughuli za kidini, n.k); 5) Mifugo husaidia katika kukabili wadudu,
    kwekwe na kuimarisha rutuba kutokana na mbolea ya kinyesi. Ni bayana kwamba mifugo ni
    muhimu sana kwa mkulima yeyote yule.
    UMUHIMU WA UFUGAJI WA NJIA YA KIENYEJI
    Ufugaji wa kuku katika nchi zinazostawi waweza kugawanywa mara mbili: 1) Ufugaji wa
    kitamaduni au kienyeji pasipo kuwepo gharama, na 2) Ufugaji wa kisasa unaohitaji fedha nyingi.
    Ufugaji wa viwango vikubwa kwa kuzingatia mfumo wa kisasa ni maarufu katika kuzalisha kuku wa
    nyama na wale wa mayai. Mfumo huu hujumuisha asilimia ndogo sana ya aina ya ufugaji.
    Itafahamika kwamba mfumo wa kisasa haujaadhiri ule wa kienyeji. Idadi kubwa ya watu katika nchi
    za hari hutegemea mfumo wa kienyeji kwa nyama na mayai.
    Mfumo wa kisasa huhitaji pesa nyingi za kununua vyakula vya kuku. Aidha mfumo wa kisasa huhitaji kazi nyingi ili kutekeleza. Mfumo wa kisasa
    umefaulu katika nchi zilizostawi kutokana na hali nzuri ya kiuchumi katika kuzalisha (kuku wa hali
    ya juu, kuangua vifaranga kwa stima, vyakula vilivyo na madini mengi, vifaa na zana za mashine,
    utaalamu wa hali ya juu n.k). Haitafaa sana kuanzisha mfumo kama huu katika vijiji vya mataifa
    yanayostawi.
    "Mageuzi" katika ufugaji (kuambatanisha mfumo wa kisasa pamoja na ule wa kienyeji) yamefanyiwa
    majaribio katika mataifa yanayostawi tangu miaka ya 1950. Matokeo ya kuku wapatao 200 hadi 300
    kwa shamba moja hayajawai kufaulu. Hasara imepatikana na waweza kuona nyumba zilizokuwa na
    kuku bila chochote, pesa nyingi zimepotea na kuku hawapo.
    Mfumo wa kienyeji ni bora (Katika hali ya kiuchumi) iwapo idadi ya kuku haitazidi kuku 50. Ni
    rahisi kuweza kuwatunza kuku, kwani hakuna gharama nyingi. Iwapo vyakula au zana za kisasa
    zitanunuliwa, basi haitakuwa kwa viwango vikubwa. Mazao ya nyama na mayai yataleta faida.
    Sehemu nyingi katika mataifa yanayostawi hakuna stima, katika nchi za hari, ufugaji kwa kiwango
    kidogo umeweza kufaulu na kuimarisha uchumi.
    FAIDA ZA UFUGAJI WA KUKU KWA NJIA YA KIENYEJI
    Faida za uzalishaji kuku ili kuimarisha uchumi kwa njia hii zimepuuzwa na viongozi na wafadhili.
    Kuku huleta faida kwa jamii kama tulivyoona katika sehemu ya I. Zaidi ya hayo, ufugaji wa kuku waweza kuimarishwa pasipo gharama nyingi ukilinganisha na mifugo wengine.
    · Hutupatia fedha kwa kuuza nyama na mayai
    · Mayai ni chakula kilicho na madini muhimu na kisicho ghali katika soko lolote. (madini kama methionine na cystine), madini haya ni muhimu sana kwa afya ya watu hasa watoto wachanga. Pia hutupatia protini.
    · Kinyesi cha kuku ni mbolea safi
    · Kiwanda asilia cha kutotoa vifaranga
    · Gharama za kuanzisha na kuendeleza ni nyepesi
    · Kitoweo chepesi na rahisi kwa wageni, kitoweo hakihitaji hifadhi hutumika mlo mmoja au miwili na kumalizika
    · Jogoo hutumika kama saa inapowika
    · Manyoya ya kuku hutumika kutengenezwa mapambo mbalimbali, mito na magodoro
    · Kuku wanahisimu wadudu waharibifu
    Kuku ndiye mnyama wa kipekee anayeweza kuishi mahali popote hapa ulimwenguni bila kuadhiriwa
    na viwango vya hali ya hewa. Ufugaji wa kuku ndio shughuli inayofanyika kwa wingi duniani kuliko ufugaji wa aina yeyote. Kuku hunawiri vyema katika nchi za hari kutokana na uwiano uliopatikana wakati wa mwanzo binadamu alipofuga Asian jungle fowl aina ya kuku-mwitu. Mayai pia yaweza kuhifadhiwa kwa urahisi na huchukua nafasi ndogo kuliko aina ya bidhaa zozote za mifugo. Mayai yaweza kuwekwa mahali kwa muda mrefu bila kuhitaji barafu. Hautahitaji kuhifadhi kuku kwa njia yoyote, kwani nyama yake hupatikana pale unapohitaji kwa kuchinja.
    Upungufu wa kuku wa kigeni ukilinganisha na wale wa kienyeji ni kama ufuatao:
    • Kuku wa kigeni hawawezi kukalia na kuangua mayai, hivyo basi wahitajika kununua vifaranga (gharama);
    • Vifaranga wa kigeni huhitaji utunzaji maalum na vyakula maalum (gharama);
    • Kuku waliozalishwa kwa njia ya kisasa huhitaji chakula kingi ili kutaga mayai (gharama);
    • Kuku wa kisasa huhitaji zaidi kuchanjwa dhidi ya magonjwa (gharama)ukilinganisha na wa kienyeji (japo nao huhitaji chanjo);
    • Kuku wa kutaga mayai huhitaji mwangaza wa stima (saa 14 kwa siku) ili kutaga mayai (gharama)
    Kwa kuongezea, rangi ya nyama na mayai ya kuku wa kienyeji huvutia kuliko ile ya kuku wa kisasa.
    Hivyo basi jaribu kuendeleza na kuhimiza ufugaji wa kuku za kienyeji.
    Iwapo mkulima ana jogoo mmoja na kuku kumi na mbili, basi kila mwezi waweza kupata kuku
    akikalia mayai 10-12 kwa mwezi (mayai yote kwa wakati mwingi hayataanguliwa) kuna hakikisho la
    kupata vifaranga vinne kila mwezi. Kuku mzima atachukua miezi minne kuchunga vifaranga
    walioanguliwa. Kwa hivyo, kati ya kuku wote kumi na mbili kila mara kutakuwa na kuku wanne
    wakitunza vifaranga, huku wale wengine wanane wakitaga mayai.
    Kuku waliofugwa kwa njia ya kitamaduni hupata vyakula vyao kwa kutafuta mbegu, wadudu
    nyongonyongo, n.k; Lakini kuku hawa hukosa vyakula vya kutosha vilivyo na nguvu ili waweze
    kutaga mayai. Vyakula vya kutoa nguvu daima huwa ni haba.
    Waweza kuwalisha kuku kwa nafaka ili wapate chakula cha nguvu (mfano kilo moja ya nafaka
    iliyopondwa kila siku kwa kuku 10), nafaka hii yapaswa kuwa kavu. Vifaranga wapewe kiasi kidogo
    cha nafaka au mchele wiki za kwanza. Kuku wanaolishwa nafaka baada ya kujitafutia chakula nje
    huongeza idadi ya mayai (kutoka asilimia 20-25% hadi 40-50%). Kuna umuhimu wa kuhifadhi
    nafaka kama lishe badala ya kuuza kwani utapata mayai mengi ambayo baadaye utaweza kuuza.
    Hautahitaji kununua vyakula vya protini kwani kuku hujitafutia lishe la protini.
    Ikiwa hauna nafaka, waweza kutumia vyakula vya mzizi au ndizi. Vyakula vya aina hii hata hivyo,
    huwatatiza kuku wanapovitonogoa, kiwango cha mayai sio kikubwa kama cha wale wanaolishwa
    nafaka.
    Kwa kuwalisha kuku kwa nafaka utapata hakikisho la mayai manne kwa siku kutoka kwa wale kuku
    wanane. Iwapo hakuna nafaka, kati ya kuku wanane wanaotaga utapata mayai mawili tu kwa siku.
    Ni bora kutumia nafaka hii kama lishe kuliko kuuza na hatimaye kununua vyakula vya dukani.
    Kuku kumi na mbili na jogoo mmoja wanaolishwa kwa kilo moja ya nafaka kila siku waweza
    kuelezwa hivi:
    • Waweza kuuza kuku wanne kila mwezi na kujaza pengo hilo na wale vifaranga (vifaranga
    wanne huanguliwa kila mwezi) na
    • Dazani kumi za mayai kila mwezi (mayai manne kila siku).
    Kwa mwaka mmoja waweza kukadiri ile faida utakayopata na vile hali ya kiuchumi yaweza
    kuinuliwa katika mataifa yanayostawi.
    Hata hivyo faida hii haitaafikiwa iwapo magonjwa
    hayatazuiwa au kukabiliwa kama ifuatavyo.
    TEKELEZA UTARATIBU WA KUZUIA MAGONJWA
    Magonjwa ndio husababisha hasara katika mfumo wa ufugaji wa kuku. Kuku waliochanjwa dhidi ya
    magonjwa hudumisha afya bora. Jaribu kila mara kuzuia magonjwa, kwani kuzuia ni bora kuliko
    kuponya. Kinga yaweza kutolewa mara kwa mara (kila baada ya miezi mitatu) dhidi ya magonjwa
    yafuatayo:
    Ugonjwa wa Newcastle
    Ugonjwa huu ndio huadhiri kuku na kusababisha hasara katika nchi za hari. Virusi vya ugonjwa huu
    huenea kwa kasi na rahisi kiasi cha kusababisha vifo kwa asilimia 100%. Dalili za kwanza ni shida
    ya kupumua na kung'amua hewa, sauti kama ya kikohozi na kutokwa mate. Kinyesi chaweza kuwa
    na rangi ya kijani kibichi. Hadi sasa hakuna dawa.
    Waweza kuzuia ugonjwa huu kwa kutoa chanjo. Dawa za chanjo hupatikana kote ulimwenguni hata
    katika nchi za hari kwenye vipimo vya vitone mia moja. Madawa haya yaweza kuhifadhiwa kwa
    muda. Waweza kuweka kwa wiki moja mbali na jua au joto kali (Chanjo hii ni ya kipekee, kwani
    aina nyingine ya chanjo huwekwa kwa friji). Waweza kutoa chanjo kwa kutia vitone kwenye
    mdomo. Kuku wote (wakubwa kwa wadogo) wapaswa kupewa chanjo baada ya kila miezi mitatu.
    Minyoo
    Minyoo kama chango (roundworms) na tegu (tapeworms) huadhiri kuku wa kienyeji. Kuku hukosa hamu ya chakula, mayai hupungua na magonjwa mengine hushambulia. Ni bora basi kutoa minyoo.
    Mchanganyiko wa madawa ya aina tatu ndio hutumiwa kuangamiza minyoo, madawa haya ni
    piperazine, phenothiazine na butynorate. Madawa haya hupatikana kama vidonge (tumia kidonge 1
    kwa kuku mzima na 1/2 kwa vifaranga). Iwapo hautapata dawa hii, waweza kutumia Panacur au
    dawa nyingine ya kuangamiza minyoo. Wapatie kuku dawa ya minyoo kila baada ya miezi mitatu.
    Wadudu
    Wadudu kama chawa au utitiri husumbua kuku katika ufugaji wa kienyeji. Chawa au utitiri
    husababisha harara ya ngozi, kuku walio adhiriwa hupata shida na kukosa usingizi. Hali hii
    hupunguza kiwango cha mayai na uzito wa kuku.
    Tumia asilimia 5% ya unga wa malathion kwa kupulizia kuku (puliza kwa chupa uliyo toboa
    mashimo) pulizia kila kuku ili kuzuia chawa na utitiri (kilo moja ya unga huu yaweza kutibu kuku
    150). Pulizia dawa hii baada ya kila miezi mitatu, waweza kupuliza kwa wakati mmoja wa kutoa
    chanjo na dawa zilizotajwa hapo juu. Puliza unga huu pia kwenye viota vya kuangulia mayai.
    Waweza kutayarisha 5% ya malathion kwa kuchanganya 25% ya unga wa malathion (kiwango cha
    kilimo) na sehemu nne za jivu kutoka jikoni.
    Magonjwa ya mapafu
    Magonjwa ya mapafu huadhiri njia inayopitisha hewa na kuambatanisha mate na sauti kama ya
    kikohozi. Ugonjwa huu huenea polepole. Uambukizanaji pia hutokea kwa polepole na vifo sio kwa
    wingi. Hata hivyo, kutaga mayai na uzito hupungua. Shida hii yaweza kusambaa hata kutoka mahali vifaranga huanguliwa hadi pale walipouzwa.
    Tylosin19 ndio dawa inayoweza kutibu magonjwa ya mapafu. Kiasi cha 35mg ya tylosin hutosha
    kuku mmoja (kiwango hiki hufaa kuku na hata vifaranga) dawa hii husimamisha madhara kutokana
    na magonjwa ya mapafu. Tibu kuku kila baada ya miezi mitatu, waweza kutekeleza kwa wakati
    mmoja wa kutoa kinga na kuangamiza minyoo. Tylosin hupatikana kwa pakiti ndogo ya 4gm.
    Waweza kutayarisha dawa hii kwa kutumia maji na 35gm ya tylosin (gramu nne kwa vikombe viwili
    vya maji), kiasi hiki chaweza kutolewa kwa vitone kwa kila kuku.
    ..................................//...............................
    KWA UFUPI (SUMMARY)
    Kabila za Kuku
    Si rahisi kupata kabila halisi (pure breed) au kizazi halisi (pure line) za kuku wa kienyeji kutokana na mwingiliano wa vizazi kati ya aina mbalimbali za kuku hao. Lakini hata hivyo baadhi ya kuku wa kienyeji wanaweza kutambuliwa kutokana na maumbile yao kwa mfano
    1. Kuchi

    • Warefuna wenye kusimama mgongo ukiwa wima
    • Wana manyoya machache mwilini na vilemba vyao ni vidogo
    • Majogoo huwa na wastani wa kilo 2.5 na mitetea kilo 1.8
    • Mayai gram 45
    2. Ching'wekwe (Umbo dogo)

    • Hupatikana zaidi Morogoro na umasaini
    • Majogoo kilo 1.6
    • Mitetea kilo 1.2
    • Yai gram 37
    • kuku hawa wanafaa sana kwa biashara ya mayai kwa kuwa hutaga mayai mengi sana.
    3. Umbo la Kati

    • Majogoo kilo 1.9
    • Mitetea kilo 1.1
    • Mayai gramu 43
    • Hukua upesi na hupata kinga upesi baada ya kuwachanja dhidi ya ugonjwa wa Mdondo (New Castle)
    4. Singamagazi

    • Hupatikana zaidi Tabora
    • Majogoo wana rangi ya moto na mitetea rangi ya nyuki
    • Majogoo kilo 2.9
    • Mitetea kilo 2
    • Mayai gramu 56
    5. Mbeya

    • Wanapatikana Ileje Mbeya na asili yao ni Malawi
    • Mjogoo kilo 3
    • Mitetea kilo 2
    • Mayai gramu 49
    • Uwezo wao wa kuatamia mayai na kuangua ni mdogo sana ukilinganisha na kuku wengine
    6. Pemba

    • Maumbo ya wastani na miili myembamba
    • majogoo kilo 1.5
    • mitetea kilo 1
    • mayai gramu 42
    7. Unguja

    • Hawatofautiani sana na wa Pemba
    • Vilemba vyake ni mchanganyiko- vidogo an vikubwa
    • Majogoo kilo 1.6
    • Mitetea kilo 1.2
    • Mayai gramu 42
    SIFA WA KUKU WA KIENYEJI

    1. Wastahimilivu wa Magonjwa
    2. Wana uwezo wa kujitafutia chakula
    3. Huatamia, kutotoa na kulea vifaranga
    4. Wanastahimili mazingira magumu(ukame, baridi n.k)
    5. Nyama yake ina ladha nzuri
    KATIKA KUWAENDELEZA KUKU WA KIENYEJI NI VYEMA

    1. Wajengewe nyumba bora
    2. Wapewe kinga dhidi ya ugonjwa wa Mdondo (New Castle), Ndui (Fowl Pox) pamoja na kinga ya minyoo.
    3. Malezi bora ya vifaranga
    4. Kuwapatia chakula cha ziada pamoja na maji ya kunywa ya kutosha.
    NYUMBA BORA
    Eneo inapojengwa nyumba au banda la kuku liwe

    • Linafikika kwa urahisi
    • Limeinuka juu pasituame maji
    • Pasiwe na pepo zinazovuma
    Vifaa kama miti, nyasi, makuti, fito, udongo mabanzi ya miti, cement, mabati n.k
    Sifa za Nyumba Bora ya Kuku

    • Paa imara lisilovuja
    • Kuta zisiwe na nyufa
    • Sakafu isiwe na nyufa
    • Madirisha ya kutosha kupitisha hewa
    • Iwe na mlango wa kuingia kufanya usafi
    • Iwe na ukubwa (nafasi) unaolingana na idadi ya kuku. Wastani wa kuku 10-15 kwa mita moja mraba
    Mambo muhimu ndani ya nyumba

    • Chaga za kulalia kuku
    • Sakafu iwekwe maranda (wood shavings), makapi ya mpunga, n.k
    • Viota vya kutagia mayai sentimita 35x35x35 na idadi ya viota iwe nusu ya idadi ya kuku waliofikia hatua ya kutaga na viwekwe sehemu iliyojificha (faragha)
    UATAMIAJI WA MAYAI
    Kuna njia 2

    • Njia ya kubuni (incubators)
    • Asili
    Kumuandaa kuku anayeatamia

    • Weka maranda au majani makavu ndani ya kiota
    • Anapokaribia kuatamia toa mayai ndani ya kiota pamoja na maranda, hakikisha mikono haina manukato
    • Nyunyiza dawa ya kuua wadudu (viroboto, utitiri n.k) ndani ya kiota, pia mnyunyizie dawa kuku anayetarajia kulalia mayai
    • Rudisha mayai kwenye kiota ili kuku aanze kuatamia
    • Kwa kawaida kuku hulalia mayai yake kwa muda wa siku 21 ndipo huanguliwa
    ULEAJI WA VIFARANGA
    Kuna njia mbili

    • Njia ya kubuni
    • Njia ya asili
    Njia ya ASILI
    Kuku mwenyewe hutembea na vifaranga akivisaidia kutafuta chakula. Ni vizuri kumtenga kuku mwenye vifaranga katika chumba chake pekee ili vifaranga wasishambuliwe na kuku wengine hali kadhalika kuwalinda na wanyama na ndege wanaoshambulia vifaranga.
    Njia ya KUBUNI
    Vifaranga huwekwa kwa pamoja kwenye chumba maalum na kupatiwa joto maalum, chakula pamoja na maji. Tumia taa ya kandili (chemli), umeme au jiko la mkaa na hiyo taa iweke kwenye mzingo(mduara) walipo vifaranga. Pia kuna kifaa kinaitwa Kinondoni Brooder ni kizuri kwa kutunzia vifaranga. Kwa kutumia kifaa hiki kuku wanaweza kunyang'anywa vifaranga vyao mara tu baada ya kutotoa na kuviweka kwenye hii brooder na hao kuku wakaachwa bila vifaranga vyao, baada ya majuma matatu au manne, kuku hao huanza tena utagaji na kuendelea na uatamiaji hadi kutotoa tena. Kwa mtindo huu kuku anaweza kutotoa mara 5-6 badala ya kama ilivyo sasa mara 2-3 kwa mwaka. Vifaranga vikae ndani ya brooder majuma 3-4 na baadaye fungua milango ya brooder kuruhusu vifaranga vitoke na kuzungukazunguka chumbani bila kuvitoa nje kw kipindi cha mwezi mmoja au zaidi kutegemeana na mazingira.
    KULISHA KUKU WA KIENYEJI
    Kuku mkubwa huhitaji gramu 120 za chakula kwa siku, ni vizuri kuku wanaofugwa huria (free range) kupatiwa chakula cha ziada gramu 30 kila siku nyakati za jioni.
    Kuku walishwe

    • Mizizi-mihogo, viazi vitamu, mbatata, magimbi, n.k
    • Nafaka-mahindi, Mpunga, Mtama, Ulezi na Pumba za nafaka zote
    • Mboga-Mikundekunde, nyanya, milonge, majani ya mapapai
    • Matunda-Mapapai, maembe, n.k
    • Mbegu za Mafuta-Karanga, ufuta, mashudu ya pamba, alizeti, n.k
    • Unga wa dagaa
    • Maji
    KUCHANGANYA CHAKULA CHA KUKU

    • Pumba.............kilo20
    • Mashudu ya Pamba n.k...kilo 3
    • Dagaa iliyosagwa.........kilo 1
    • Unga wa majani uliokaushwa kivulini na kusagwa........kilo 2
    • Unga wa Mifupa ..........kilo 0.25
    • Chokaa ya mifugo ........kilo 0.25
    • Chumvi........................gramu 30
    • Vichanganyio/Premix...gramu 25
    KUPANDISHA

    • Uwiano wa mitetea na jogoo ni mitetea 10-12 kwa jogoo mmoja
    • Sifa za mtetea ni mkubwa kiumbo, mtagaji mayai mengi, muatamiaji mzuri na mlezi wa vifaranga
    • Sifa za jogoo ni awe mkubwa kiumbo, miguru imara na yenye nguvu, mrefu, upanga/kilemba kikubwa, awe na uwezo wa kuitia chakula mitetea na awe na tabia ya kupenda vifaranga
    • Jogoo huanza kupanda akiwa na umri wa miezi 7-10 na kuendelea hadi miaka mitatu na asipande watoto wake
    • Mitetea huanza kutaga wakiwa na miezi 6-8
    MAGONJWA YA KUKU
    1. Mdondo/New castle
    Virus vinavyosababisha ugonjwa huu huenezwa kwa hewa
    Dalili

    • Kuhalisha choo cha kijani na njano
    • Kukohoa na kupumua kwa shida
    • Kupinda shingo kwa nyuma
    • Kuficha kichwa katikati ya miguu
    • Kukosa hamu ya kula na kunywa
    • Idadi kubwa ya vifo hadi 90%
    Kinga

    • Chanjo (New Castle vaccine) kwa mpango wa siku 3, wiki 3, miezi 3
    • Epuka kuingiza kuku wageni
    • Choma au fukie mizoga ya kuku waliokufa kwa ugonjwa
    • Zingatia usafi wa mazingira
    NDUIYA KUKU/ FOWL POX
    Virus huambukizwa kupitia jeraha au mbu
    Dalili

    • Vidonda vyenye utando wa kahawia/purple kwenye sehemu zinazoonekana
    • Kukosa hamu ya kula
    • Vifo vingi
    Kinga

    • Chanja vifaranga wanapofikia mwezi 1-2 kwa kutumia chanjo ya Fowl pox vaccine
    • Epuka kuingiza kuku wageni
    • Zingatia usafi wa mazingira
    HOMA YA MATUMBO/FOWL TYPHOID

    • Kuharisha kinyesi cha kijani na nyeupe
    • Kuku hukosa hamu ya kula
    • Kuku hukonda
    • Vifo hutokea kidogo kidogo kwa muda mrefu
    • Kinyeshi hushikamana na manyoya
    Tiba
    Dawa aina ya antibiotic, sulfa na vitamini
    Kinga

    • Usafi
    • Fukia mizoga
    • Usiingize kuku wageni
    • Chinja kuku wote mara ugonjwa huu ukiingia na safisha banda, pia pumzika kufuga kwa miezi 6
    MAFUA YA KUKU/INFECTIOUS CORYZA
    Hutokana na bakitelia na hushambulia hasa kuku wakubwa
    Dalili

    • Kuvimba uso
    • Kamasizilizochanganyikana na usaha unaonuka
    • Macho huvimba na kutoa machozi na pengine upofu
    • Hukosa hamu ya kula
    • Mbawa huchafuka na kutoa harufu mbaya
    Tiba
    Dawa za Antibiotic, sulfa na vitamini
    KUHALISHA DAMU/COCCIDIOSIS
    Husababishwa na vijidudu vya Protozoa
    Dalili

    • Kuharisha damu
    • Manyoya husimama
    • Hulala na kukosa hamu ya kula
    MINYOO
    Dalili

    • Kunya minyoo
    • Hukosa hamu ya kula
    • Hukonda au kudumaa
    • Wakati mwingine hukohoa
    Tiba
    Dawa ya minyoo/Pipeazine citrate kila baada ya miezi mitatu
    WADUDU
    Viroboto, chawa, utitiri
    Dalili

    • Kujikuna na kujikung'uta
    • Manyoya kuwa hafifu
    • Rangi ya upanga kuwa hafifu
    • Ngozi kuwa nene, ngumu na yenye magamba yanayodondoka kama unga
    Kuzuia

    • Ziba mipasuko sakafuni na kwenye kuta za banda
    • Fagia banda mara mbili kwa wiki
    • Nyunyiza majivu au chokaa mara moja kwa wiki mara baada ya kufagia
    • Choma masalia ya mayai yaliyoanguliwa
    • Nyunyiza dawa kwenye viota
    • Weka maranda, majani makavu, makapi ya mpunga ya kutosha sakafuni ndani ya banda la kuku
    • Fuata kanuni za chanjo
    • Tenga kuku wagonjwa wakae mbali na kuku wazima
    UPUNGUFU WA VIINI LISHE KWENYE CHAKULA
    Dalili

    • Kuku hupungua damu, uzito na kudumaa
    • Mifupa huwa laini na kutokuwa imara
    • Hutaga mayai yenye gamba laini na madogo
    • Huwa na manyoya dhaifu
     
  2. BADILI TABIA

    BADILI TABIA JF-Expert Member

    #2
    Nov 23, 2011
    Joined: Jun 13, 2011
    Messages: 26,734
    Likes Received: 1,067
    Trophy Points: 113
    thank you
     
  3. L

    LAT JF-Expert Member

    #3
    Nov 23, 2011
    Joined: Nov 20, 2010
    Messages: 4,525
    Likes Received: 20
    Trophy Points: 0
    mkuu

    ahsante sana kwa hili bandiko, hapa umemaliza kila kitu, kwa mfugaji yeyote yule lazima afanikiwe

    huu ndiyo moyo thabiti wa kuwawezesha wajasiriamali wa ufugaji kwa elimu thabiti

    hongera
     
  4. k

    kilakala Member

    #4
    Nov 23, 2011
    Joined: May 19, 2011
    Messages: 23
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
    Tunakushukuru sana. Ubarikiwe
     
  5. mwakaboko

    mwakaboko JF-Expert Member

    #5
    Nov 23, 2011
    Joined: Sep 17, 2010
    Messages: 1,580
    Likes Received: 9
    Trophy Points: 38
    May GOD bless u
     
  6. kipusy

    kipusy JF-Expert Member

    #6
    Nov 23, 2011
    Joined: May 7, 2010
    Messages: 365
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 16
    Ndugu zangu, siku zote mtu thabiti hula vitu thabiti na watu thabiti, asanteni sana pia
     
  7. Babuu blessed

    Babuu blessed JF-Expert Member

    #7
    Nov 23, 2011
    Joined: Oct 14, 2010
    Messages: 1,241
    Likes Received: 4
    Trophy Points: 38
    Asante mkuu nimeukubali uzi wako!
     
  8. M

    Mangolo Senior Member

    #8
    Nov 23, 2011
    Joined: Oct 30, 2011
    Messages: 28
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
    kaka miye ni tajiri kuanzia sasa
     
  9. Narubongo

    Narubongo JF-Expert Member

    #9
    Nov 27, 2011
    Joined: Nov 3, 2010
    Messages: 1,924
    Likes Received: 5
    Trophy Points: 0
    nashukuru sana mkuu kwa wema wako. Naomba niusave huu ujumbe for future reference
     
  10. nimie

    nimie JF-Expert Member

    #10
    Nov 27, 2011
    Joined: Sep 9, 2011
    Messages: 524
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
    Asante sana kwa uzalendo.
     
  11. dufoe

    dufoe Member

    #11
    Nov 27, 2011
    Joined: Nov 22, 2011
    Messages: 18
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 0
    big up.
     
  12. SILENT ACtOR

    SILENT ACtOR JF-Expert Member

    #12
    Nov 28, 2011
    Joined: Apr 9, 2011
    Messages: 551
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 0
    :A S 465:thank you bana!
     
  13. c

    cannulla Senior Member

    #13
    Apr 18, 2012
    Joined: Apr 14, 2012
    Messages: 37
    Likes Received: 3
    Trophy Points: 8
    aksante sana mkuu
     
  14. LiverpoolFC

    LiverpoolFC JF-Expert Member

    #14
    May 21, 2012
    Joined: Apr 12, 2011
    Messages: 10,926
    Likes Received: 32
    Trophy Points: 48
    Mwenye kujua namna ya kujua mayai ya kienyeji ambayo ikilaliwa na kuku baadae inakuwa fiza.

    Nitajuaje kbl ya kumpa kuku kulalia?
     
  15. EBENEZA MT

    EBENEZA MT JF-Expert Member

    #15
    May 21, 2012
    Joined: Jul 4, 2011
    Messages: 264
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
    Huu ugojwa mdondo = kideri.
     
  16. Penguin-1

    Penguin-1 JF-Expert Member

    #16
    Sep 12, 2012
    Joined: Apr 30, 2012
    Messages: 397
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 18
    Leo kila thread ya kuku nimo...
    nimejua mpaka wadau wakubwa...LAT
     
  17. salosalo

    salosalo JF-Expert Member

    #17
    Sep 12, 2012
    Joined: Jun 7, 2012
    Messages: 556
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 18
    Nimeipenda sana hii
     
  18. T

    Tino Mzee wa Shamba New Member

    #18
    Aug 11, 2013
    Joined: Aug 10, 2013
    Messages: 1
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 0
    Wandugu wapenzi Nimeipenda sana hii. Mimi najifunza kufuga kuku wa kienyeji na Batamzinga. Mkuu hapa tutashukuru kama utatukatia ufugaji wa Batamzinga in deatail kama uivyotupa hii ya kuku wa kienyeji. Nina vifaranga 10 vya batamzinga vya umri wa mwezi mmoja hivi. Navifuga kama kuku wa kienyeji tu Je ni sahihi? Ni hasa chakula cha Batamzinga. Wako wanaoniambia kuwa ni Vitunguu maji tu! Nimejaribu kuwawekea hawali! Nifungue kitendawili hiki nataka na mimi siku moja NITOKE na Batamzinga! Tino Mzee wa Shamba
     
  19. M

    Mokoyo JF-Expert Member

    #19
    Aug 11, 2013
    Joined: Mar 2, 2010
    Messages: 13,014
    Likes Received: 545
    Trophy Points: 113
    Asante kwa andiko. Vipi kuhusu ufugaji wa NG'OMBE?
     
  20. bushman

    bushman JF-Expert Member

    #20
    May 4, 2015
    Joined: Nov 1, 2010
    Messages: 2,225
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 38
    Ngoja nipambane niingize bandani kama ishirini 25 au 30.
     

Share This Page