Dismiss Notice
You are browsing this site as a guest. It takes 2 minutes to CREATE AN ACCOUNT and less than 1 minute to LOGIN

KISWAHILI: Naomba maana ya maneno haya...

Discussion in 'Jukwaa la Lugha' started by Maxence Melo, Oct 23, 2006.

  1. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #1
    Oct 23, 2006
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Nimekuwa nasikia maneno haya lakini yananichanganya kujua matumizi yake sahihi.

    Vukiza au fukiza?
    Vundika au vumbika?
    Kompyuta?
    Mtandao
    ila
    ingawa
    msanii
    puchu
    mkwara
    mwake
    chuna
    mbongo

    Ninayo maneno lukuki lakini nashindwa kuyaainisha yote hapa. Naomba wataalam wa lugha hii adhimu mnisaidie nitoke niliko walau hatua moja mbele katika kujifunza Kiswahili.

    Ahsanteni
     
  2. Mzee Mwanakijiji

    Mzee Mwanakijiji Platinum Member

    #2
    Oct 24, 2006
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 30,302
    Likes Received: 2,128
    Trophy Points: 280
    Haya nitaanza kukusaidia kidogo:


    Vukiza au fukiza?
    Vukiza linatokana na nahau ya "Vuka" yenye maana ya kupitisha kitu kwenda upande mwingine bila kukutana na kizuizi. Mf. Kuvuka mto, kuvuka daraja n.k Hivyo neno vukiza ni tendo lakutendewa ingawa neno linalotumika kwa usahihi ni "vukisha" na si "vukiza" Wakati mwingine watu wanalitumia neno hilo kwa makosa wakitaka kumaanisha "fukiza"

    Fukiza ni nahau yenye maana ya kupepea moshi, gasi n.k kuelekea upande fulani kwa makusudi. Ni hapo basi watu wanafukiza ubani, wanafukiza moshi wa maji ya mwarobaini n.k


    Vundika au vumbika?
    Vundika inatokana na neno "Vunda" lenye maana ya kitu kilichoharibika na kuchacha kwa sababu ya kukaa kwa muda mrefu bila kutumika na kimefanywa hivyo kwa makusudi. Ni tofauti na kitu "kuoza" Ni kwa sababu hiyo watu wanavundika mchele, mtama, ndivi n.k ili kutengeneza pombe au matunda mengine ili kutengeneza mvinyo.

    Vumbika, bila ya shaka linahusiana na kitu kuwekwa vumbi!!!

    Ila na Ingawa
    Neno "Ila" lina asili ya kiarabu ambapo maana yake haswa ni kusema "Isipokuwa" K.m Ni lazima mtu atii mamlaka ila ile isiyo ya halali!

    Ingawa ni neno lenye maana ya "licha ya kwamba" au "pamoja na ukweli kuwa" au "hata kama". mf. watu walienda shule ingawa mvua kubwa ilinyesha!

    Msanii ni neno lilatokana na neno "Sanaa". Aneyejishughulisha na sanaa huyo anaitwa msanii. Hata hivyo neno hilo siku hizi linatumiwa kuonesha kuwa mtu "ni mjanja mjanja na si mkweli" katika mambo yake.

    Kwa leo hayo yatosha.
     
  3. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #3
    Oct 26, 2006
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Nashukuru... Naambiwa computa si kiswahili fasaha. Ila huyu kanijibu kwa PM. Ati ni tarakirishi. Shukrani kwa walionisaidia. Nina maneno mengi ningependa wenye upeo wa kuainisha kama mheshimiwa Mzee Mwanakijiji alivyosaidia hapo juu. Kuna maneno yamesalia sijapewa majibu, nikipata nitafurahi.

    Internet kiswahili chake ni kipi?
    Mchakato ndiyo maana ya process?

    Kuna neno linakuwa linatamkwa mara nyingi SANJALI je lina uhusiano na Mkabala?

    Mzee naomba unisaidie kama unaweza. Nipo kizani na napenda kujifunza zaidi lugha hii kwa mapana. Ahsante
     
  4. K

    Kulikoni JF-Expert Member

    #4
    Oct 26, 2006
    Joined: Aug 28, 2006
    Messages: 203
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 33
    Yapata miezi miwili hivi sasa tangu nisanidi Kipeto cha Kiolesura cha Kiswahili cha Office 2003 kipatikanacho hapa: Download details: Kipeto cha Kiolesura cha Kiswahili cha Office 2003

    Kwa hiyo violesura vyangu vya word, excel, outlook na power point vyooote viko kwa kiswahili. Ni burudani flani hivi I must say.. maana kuna maneno ya ajabu ajabu hata sijui waliotafsiri wameyatoa wapi, kwa mfano ... kujibu swali lako .. pahala pa "My Computer" pameandikwa 'Ngamizi yangu'. Sasa hata sijui computer kuwa Ngamizi inangamiza nini!
     
  5. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #5
    Oct 26, 2006
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Duh, hao wamefurahisha. Basi wacha niitembelee hiyo link. Tunapenda wazalendo wa aina yako! Ahsante
     
  6. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #6
    Nov 24, 2006
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Kuna maneno sijajibiwa lakini naamini kuna watanzania wanaweza kunisaidia. Kuna wanaosema Computer ni Tarakirishi, sasa naona kuna Ngamizi sijui ni lipi sahihi. Hivi hakuna mtanzania anayejua kiswahili chake kilichokubalika?

    Nisaidieni tafadhali!
     
  7. Maarifa

    Maarifa JF-Expert Member

    #7
    Nov 27, 2006
    Joined: Nov 23, 2006
    Messages: 1,894
    Likes Received: 351
    Trophy Points: 180
    I do think sometimes tunalazimisha maneno ya kiswahili na as a result hata haileti maana wala ladha ya Lugha. Computer ni neno geni, yaani halikuzaliwa na waswahili. Therefore kama yalivyo maneno mengine ya kigeni tuliyorithi whay not call it KOMPYUTA kama yulivyozoea yaani tunaandika kama tunavyotamka neno ingawa ni la kigeni.
     
  8. Mzee Mwanakijiji

    Mzee Mwanakijiji Platinum Member

    #8
    Nov 28, 2006
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 30,302
    Likes Received: 2,128
    Trophy Points: 280
    Haya niendelee:

    Puchu - koswa, ni kama almanusura, mf. Aliponea puchu gari lilipomkaribia! kusisitiza mara nyingi husema puchu puchu yaani koswa koswa!!

    Mkwara - kwa kifupi lina maana ya vitisho ambavyo mara nyingi havitekelezwi. Lengo ni kuhakikisha matokeo yanayotakiwa. Mf. Alimpiga mkwara kuwa ampe shilingi 50 ama sivyo atamuambia mama!

    Mwake - sijaelewa umelitoa wapi maana lina maana nyingi na sijui ni ipi ambayo unaitafuta!

    Chuna - maana ya kwanza ni kuondoa ngozi bila kukata nyama! lakini linatumika katika kiswahili cha mtaani kumaanisha mtu kuchukuliwa pesa zake kwa hiari yake lakini bila yeye kutambua analaghaiwa!

    Pia lina maana ya mtu kutotaka kusema au kujieleza kwa namna yoyote ile kwa vile amekasirika au ameamua kutozungumza. Linaendana na neno "Nuna" ambapo aliyenuna ana sababu, aliyeu"uchuna" hataki kusema awe na sababu au la.

    Mbongo, ni neno la kiswahili cha mtaani likimaanisha mtu anayetoka Bongo (kama nchi) au anayetoka Dar.. lakini siku hizi inakubalika zaidi kuwa mbongo ni mtu anayetoka Tanzania!!

    Kompyuta kwa kiswahili sijui kwa nini inaitwa ngamizi. Kwa maoni yangu ingeitwa Kikokotoshi, kwani neno compute (ambalo ni chanzo cha neno computer) kinatokana na uwezo wa chombo hicho kukokotoa (calculate) hesabu kwa haraka kuliko kutumia kalamu na karatasi!
     
  9. d

    dondola Member

    #9
    Dec 2, 2006
    Joined: Nov 14, 2006
    Messages: 29
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
    Hapo Umenena:)
     
  10. Mzee Mwanakijiji

    Mzee Mwanakijiji Platinum Member

    #10
    Dec 7, 2006
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 30,302
    Likes Received: 2,128
    Trophy Points: 280
    WoRM, umeridhika?
     
  11. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #11
    Dec 7, 2006
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Mzee Mwanakijiji,

    Nashukuru kwa namna ambavyo umekuwa ukinifundisha lugha yetu hii adhimu. Aidha nawashukuru wote walioonyesha ushirikiano kwa namna moja au nyingine.

    Kusema ukweli SIJARIDHIKA. Ninayo orodha ndefu ya maneno yanayonitatiza na ningependa kujua kwa upana wake kabla Rwanda na Burundi hawajaanza kuitumia lugha hii na kunizidi kung'amua maana ya maneno ilhali mi mzalendo na mswahili asilia siyajui.

    Baada ya kufatilia huku na kule nimekuja gundua kwamba neno Computer limechukuliwa kama Tarakirishi (as it computes) na si Ngamizi kama walivyoandika wengine. Hii inaleta maana walau. Nikaulizia neno Calculator nikaambiwa na mtu mmoja hivi kuwa ni Kikokotozi. Ajabu! Aidha kuna maneno kama Fridge ambayo naambiwa ni Jokovu, neno Mdau sijajua kama ndo Stakeholder au Shareholder. Lugha inanichanganya (inanizingua).

    Natamani ningepata kujua maana ya maneno zaidi. Lakini kwakuwa umekuja lazima nikuvae ulivyo hivyo hivyo Mzee Mwanakijiji, naomba usinichoke. Nisaidie kujua maana ya sentensi hii:

    Chama cha mlengo wa kulia/kushoto. Nimekuwa nasikiliza BBC nasikia usemi huu. Najifanya najua wanaongelea nini lakini hali halisi SIJUI!

    Alhamsiki :-D
     
  12. K

    Kulikoni JF-Expert Member

    #12
    Dec 8, 2006
    Joined: Aug 28, 2006
    Messages: 203
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 33
    Mwanakijiji,

    Nahisi kama neno hili umelichanganya, hapa umetoa maana ya Chupu badala ya Puchu. Na mara nyingi hutumika maradufu "Kaponea chupu chupu kugongwa na gari"

    Neno puchu maana rasmi binafsi siifahamu, ila nimewahi kulisikia katika wimbo wa Dully Sykes uitwa Nyambizi. Wakati anambembeleza bembeleza huyo Nyambizi anasema:

    "Aah! Nyambizi, nionee huruma mi sio kuchu,
    Nipe japo kiduchu, mi n'shachoka kupiga puchu!"

    Sasa kwa kweli sina hakika kuwa maana iliyotumika hapo ndio maana rasmi au ndio msanii kachomekea tu.

    Ahsante.
     
  13. Kichuguu

    Kichuguu Platinum Member

    #13
    Dec 17, 2006
    Joined: Oct 11, 2006
    Messages: 6,921
    Likes Received: 219
    Trophy Points: 160
    Kama ambavyo tulichukua neno baiskeli na kulifanya la kiswahili, sioni kama ilikuwa ni lazima kutafuta neno jipya kwa vitu kama computer badala ya kuiita kompyuta
     
  14. M

    MgonjwaUkimwi JF-Expert Member

    #14
    Dec 18, 2006
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 1,078
    Likes Received: 212
    Trophy Points: 160
    Mdau ni stakeholder

    Chama cha mlengo wa kushoto ni chama kinachofuata sera za conservatism na chama cha mlengo wa kulia ni kile kinachofuata liberalism. Mlengo ni position katika political spectrum yenye ncha mbili ambazo ni extreme: liberalism na conservatism
     
  15. d

    dondola Member

    #15
    Dec 18, 2006
    Joined: Nov 14, 2006
    Messages: 29
    Likes Received: 1
    Trophy Points: 0
  16. O

    Ogah JF-Expert Member

    #16
    Dec 31, 2006
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 6,187
    Likes Received: 9
    Trophy Points: 135
    lukuki ni neno litumikalo kwenye fedha tu na si vinginevyo.
    mfano: Mwanakijiji ana fedha lukuki na si mwanakijiji ana maneno lukuki
     
  17. Zacharia

    Zacharia Member

    #17
    Mar 23, 2007
    Joined: Mar 20, 2007
    Messages: 6
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 0
    Kweli Watanznia tunasafari nzito kuhusu hiki kiswahili chetu. Ni kweli kabisa lugha yetu ya kiswahili ina uhaba wa maneno ambayo yanaweza kuwa na maana halisi ya kile kinachoulizwa.

    Lugha yetu kwa hivi sasa inakuwa kwa kiasi kikubwa sana kwa pande mbili tofauti. upande wa kwanza ni ule wa kutohoa (kulichukua neno kama lilivyo kutoka katika lugha nyingine na kulitumia katika kiswahili)

    Na upande mwingine ni maneno yaliyo kuwepo tokea nuda mrefu yanaongezewa vionjo flani almradi lugha ya kiswahili ilete burudani sambamba na hili neno hili hili moja linaweza kubeba maana zaidi hasa kwa lugha zetu za mitaani

    mfano:-

    Mchizi wangu - rafiki ,jamaa nk. (Mtu asiye timamu)
    Msela wangu - rafiki, kijana nk
    Kichaa wangu -rafiki jamaa nk (Asiyetimamu)
    kachala wangu- rafiki jamaa nk
    baharia wangu - rafiki jamaa (mhusika wa vyombo vya baharini kama meli)
    mwana
    mshikajiwangu - Rafiki jamaa (mkamataji wa kitu flani)

    huo ni mfano mdogo wa maneno ya kiswahili kinavyozidi kukua

    tuko pamoja jamani tasaidiane kuendeleza utamaduni wa kiswahili
     
  18. J

    Jizaledo Member

    #18
    Apr 2, 2007
    Joined: Sep 5, 2006
    Messages: 89
    Likes Received: 0
    Trophy Points: 0
    Ila tu neno "vumbika" halihusiani na kuweka vumbi bali hutumika katika utayarishaji wa matunda machanga ili yalike na matumizi yake halisi hayahusiana na vumbi hata kidogo. Kuvumbika tunda kama vile embe ni kuliweka ili liive barabara. Kuiva kwa tunda hakuhusiani na kupikwa tunda hilo bali ni pale linapokomaa likalika kwa utamu wake. Kama halikuivia mtini ndipo hapo linapovumbikwa. Karibu mara zote tunda liitwalo fudu (limefanana na zambarau bali lenyewe haliko majimaji kama zambarau) uvumbikwa ndipo liive.

    Ama kweli, kiswahili ni kitamu!


     
  19. Mzee Mwanakijiji

    Mzee Mwanakijiji Platinum Member

    #19
    Apr 5, 2007
    Joined: Mar 10, 2006
    Messages: 30,302
    Likes Received: 2,128
    Trophy Points: 280
    Jizaledo.. ni sawa kabisa.. kuvumbika ina maana hiyo....
     
  20. Maxence Melo

    Maxence Melo JF Founder Staff Member

    #20
    Apr 9, 2007
    Joined: Feb 10, 2006
    Messages: 2,589
    Likes Received: 290
    Trophy Points: 180
    Wazee nashukuru kwa msaada wenu...

    Ama kweli nimeelimika. Nilikuwa sichangii lakini nasoma kila kinachoandikwa.

    Hivi, nini atakiwacho kujibu mtu akiambiwa maneno haya:

    1. KARIBU - ?

    2. Usiku mwema - ?

    3. Alhamsiki - ?

    4. Karibu tena - ?

    6. Pole kwa kazi - ?

    Hayo 6 ni mwanzo; nitaendelea endapo nitajibiwa na kufafanuliwa.

    Ahsanteni
     
Loading...