Topic: Kuwa waziri kabla ya kuapishwa kuwa mbunge

Katika Baraza jipya la mawaziri kuna wabunge wapya ambao waliteuliwa na Rais jana na leo kuwa mawaziri. Mawaziri hao ni Prof. Sospeter Muhongo ambaye aliteuliwa na Rais kuwa mbunge jana na leo ametuliwa kuwa Waziri wa Nishati na Madini. Mwingine ni Bi. Saada Mkuya Salum aliyeteuliwa na Rais kuwa mbunge masaa machache kabla ya kuteuliwa tena kuwa Naibu Waziri wa Fedha (huyu tayari ameshabatizwa "Waziri Voda fasta").

Kwa mujibu wa taarifa toka Ikulu uteuzi wao kama wabunge unaanza mara moja. Kikao cha bunge kinatarajiwa kuanza tena Juni mwaka huu ambapo tutategemea wabunge wateule kuapishwa. Hata hivyo, mawaziri wote wapya wanatarajiwa kuapishwa tarehe 7 Mei mwaka huu. Hii inamaanisha kuwa Prof. Sospeter Muhongo na Bi. Saada Mkuya Salum wataapishwa kuwa Waziri na Naibu Waziri kabla ya kuapishwa kuwa wabunge.

Je, inawezekana Waziri au Naibu waziri kuapishwa kuwa waziri kabla ya kuapishwa kuwa mbunge?

============================== ===================

Majibu ya Naibu Spika, Job Ndugai:

Hata hivyo taarifa ya Ikulu haikusema wabunge hao wateule wataapishwa lini na wapi, lakini Naibu Spika wa Bunge, Job Ndugai alipoulizwa jana alisema alisema kwa mujibu wa Kanuni za Kudumu za Bunge, mtu yeyote anayeteuliwa kuwa mbunge, ataapishwa katika mkutano wa Bunge unaofuata baada ya uteuzi wake, bila kujali ni mbunge wa kuteuliwa au wa jimbo.

Ndugai alisema kwa msingi huo, wabunge hao wateule wataapishwa wakati wa Mkutano wa Nane wa Bunge la Bajeti unaotarajiwa kuanza mjini Dodoma, Juni 12.

Alipoulizwa itakuwaje ikitokea wateule hao wa Rais wakateuliwa pia kuwa mawaziri na kuendelea na kazi kabla ya kuapishwa kuwa wabunge, Naibu Spika alisema kwa hali ya kawaida, hilo haliwezekani.

“Kwa mujibu wa Katiba, mawaziri watateuliwa kutoka miongoni mwa wabunge, na anakuwa mbunge mteule hadi pale anapoapishwa, na ndiyo maana baada ya kumalizika kwa Uchaguzi Mkuu, kazi ya kwanza ya Bunge ni kuchagua Spika na Naibu Spika, ambao baadaye watafanya kazi ya kuwaapisha wabunge, na ndipo atateuliwa Waziri Mkuu na kisha mawaziri,” alifafanua Naibu Spika

Source: http://www.habarileo.co.tz/kitaifa/?n=29712

============================== ==========================

TAARIFA YA MWANASHERIA MKUU WA SERIKALI KWA VYOMBO VYA HABARI

Mheshimiwa Rais Jakaya Mrisho Kikwete, tarehe 4 Mei, 2012 alitangaza mabadiliko katika safu ya Baraza la Mawaziri. Katika uteuzi wa Mawaziri na Manaibu Waziri, Mheshimiwa Rais aliwateua Mawaziri wapya kutoka miongoni mwa Wabunge aliokuwa amewateua na kuwatangaza. Baada ya uteuzi huo, kumetolewa maoni kwamba hatua ya Mheshimiwa Rais kuwateua Wabunge Wapya ambao hawajaapishwa Bungeni kuwa Mawaziri ni kitendo cha uvunjaji wa Katiba.

Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali inayachukulia maoni haya kama ni jambo lenye maslahi ya jamii na linalohitaji kufafanuliwa; kwa upande mmoja lakini pia, kutolewa kwa elimu ya Umma; kuhusu Mamlaka ya Rais ya uteuzi wa Wabunge.

Msingi wa Katiba tunaoanza nao ni maelekezo ya masharti yaliyomo kwenye Ibara ya 55(4) kwamba:

“Mawaziri na Naibu Mawaziri wote watateuliwa kutoka miongoni mwa Wabunge”

Pili, ni mamlaka ya Rais ya uteuzi wa Wabunge aliyopewa na masharti ya Ibara ya 66(1)(e) yenye aina ya Wabunge wasiozidi kumi watakaoteuliwa na Rais kutoka miongoni mwa watu wenye sifa zilizotajwa katika aya za (a) na (c) za ibara ya 67 na angalau Wabunge watano kati yao wakiwa Wanawake. Wabunge aliowateuwa Mheshimiwa Rais wanatokana na Ibara hii.

Tatu, baada ya hatua zote hizi ikumbukwe kwamba aliyeteuliwa au kuchaguliwa kuwa Mbunge anakuwa Mbunge ama baada ya kutangazwa na Msimamizi wa Uchaguzi; au baada ya kuteuliwa na Tume ya Uchaguzi kwa wale Wabunge wa viti maalum au anapochaguliwa na Baraza la Wawakilishi au anapoteuliwa na Rais akitumia Mamlaka yake ya uteuzi yanayotokana na Ibara ya 66(1)(e). Hivyo Wabunge wanaohusika hawahitaji kuapishwa kwanza Bungeni ili wawe Wabunge. Kiapo cha Mbunge Bungeni kinamwezesha tu kushiriki katika shughuli za Bunge.

Katiba ya nchi haiweki kwa Rais masharti kwamba kabla ya kumteua Mbunge wa aina hiyo kuwa Waziri au Naibu Waziri Mbunge huyo awe ameapishwa Bungeni kwanza. Masharti mawili muhimu na ya kuzingatia ni kwamba mteule wa nafasi ya uwaziri au Naibu Waziri hatashika madaraka yake ila mpaka kwa mujibu wa Ibara ya 56 ya Katiba, awe ameapa kwanza mbele ya Rais kiapo cha uaminifu na pia kiapo kingine chochote kinachohusika na utendaji wa kazi yake kitakachowekwa kwa mujibu wa Sheria iliyotungwa na Bunge. Sharti la pili, litahusu kiapo cha Uaminifu katika Bunge kabla Mbunge hajaanza kushiriki katika shughuli za Bunge kwa masharti ya Ibara ya 68 ya Katiba. Viapo hivyo havitegemeani na vinaweza kufanyika kwa nyakati tofauti.

Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali inasisitiza kwamba Wabunge ambao hawajaapishwa ndani ya Bunge ni Wabunge na wanapoteuliwa kushika nafasi ya Uwaziri au Naibu Waziri ni halali kwa kuwa uteuzi huo haukiuki masharti yoyote ya Kikatiba au Sheria. Aidha, katika kutekeleza madaraka ya kazi ya Uwaziri au Naibu Waziri Mbunge atahitaji kiapo mbele ya Rais hata kama hajaapishwa Bungeni. Busara ya uandishi wa Katiba na Sheria imetambua kwamba kunaweza kukatokea uteuzi wa aina hiyo wakati Bunge limeahirishwa kama ilivyo sasa. Masharti ya Ibara ya 68 ya Katiba yatazingatiwa katika kikao cha Bunge kijacho.

Bila shaka ufafanuzi huu utaleta uelewa katika jambo hili na kuepusha mikangayiko isiyokuwa ya lazima.

Imetolewa na Jaji Frederick M. Werema (Mb)
MWANASHERIA MKUU WA SERIKALI

06 Mei, 2012

By Pasco

Kwa tafsiri yangu, huu ni uvunjaji tuu wa katiba!. Niliuliza swali, JK alipoyasamehe yale majizi ya EPA alitumia kifungu gani?. Hivi rais anayo mamlaka kuizuia sheria isichukue mkondo wake?!.

Katiba inasema rais kwa mashauriano na waziri mkuu atateua mawaziri miongoni mwa wabunge. Mbunge mteule anakuwa mbunge pale tuu baada ya kuapishwa!. Unless hata mbunge mteule ni mbunge kamili hata kabla ya kuapishwa!. What is significance ya kiapo?.

Uteuzi wa wabunge hao wapya umefanyika kwa mujibu wa katiba ila hao ni wabunge wateule tuu!. Kuwateua wabunge wateule kuwa mawaziri pia ni kwa mujibu wa katiba. Kwa tafsiri yangu, rais hawezi kuwaapisha wateule hao kuwa mawaziri kabla hawajaapishwa kuwa wabunge!. Ubunge ni pre-condition ya uwaziri unless we just put the cart before the horse!.

Huo nao ni uvunjaji wa katiba!. Kwa jinsi tulivyojaza wanasheria vilaza, hakuna wa kumshauri rais kuwa mbunge mteule si mbunge mpaka ale kiapo!.

Kama alivyoisamehe ile mijizi ya EPA, hakuna aliemwambia rais kuwa hana mamlaka hayo ya kuizuia sheria kuchukua mkondo wake!. Japo alichukua uamuzi huo kwa kutolikata tawi alilolikalia, kama aliwapenda sana angeacha sheria ichukue mkondo wake halafu kwa mamlaka yake akawasamehe!.

Mamlaka ya rais ni kusamehe wafungwa sio kuisamehe mijizi kabla haijafikishwa mbele ya vyombo vya sheria. Ule ulikuwa uvunjaji wa katiba na akiwaapisha wabunge wateule kuwa mawaziri kabla hawajawa wabunge nao ni uvunjaji wa katiba!.

Pasco.

Mkuu Pasco,
Hapo umechemsha au sheria uliyosomea imeanza kuzidiwa na uandishi wa Habari?

Mbunge ni mbunge tu hata kabla ya kuapishwa na spika na ndio maana hata kifungu 68 wametumia Wabunge wakati wanakuwa hawajaapishwa.

Ili kushiriki shughuli za bunge Kama mbunge ndio lazima uape kwa spika. Lakini kushiriki shughuli za bunge mbona kuna watu wengi tu wanashiriki ambao sio Wabunge na hawaapishwi? Kwa mfano watendaji mbalimbali ambao wabaitwa bungeni kama vile BOT au Tabesco nk.

Kwasasa Hawa mawaziri watafanya kazi Kama executives na wanaweza hata wakakutana na kamati za bunge kwa mfano wakati wanapanga budget ila hawawezi kuingia bungeni kuchangia mijadala au kujibu hoja za Wabunge bila kuapa kwanza.

By Kimbunga

Mkuu Mzee Mwanakijiji na Pasco ilibidi jana nipitie Katiba kwa Makini na kugundua yafuatayao:

1. Wote tunakubaliana kwamba Waziri ama Naibu Waziri lazima awe Mbunge. Ibara ya 55 (4) inasema "Mawaziri na Manaibu Waziri wote watateuliwa kutoka miongoni mwa Wabunge"
2. Kwamba kwa mujibu wa Ibara ya 68 Mbunge anatakiwa kuapa kiapo cha utii
3. Sasa inakuja Ibara ya 69 (1) yenyewe inasema hivi: "Kila Mbunge atatakiwa, kabla ya kumalizika siku thelathini tangu aapishwe Kushika Madaraka yake kama Mbunge kuwasilisha kwa Spika nakala mbili za tamko rasmi kwamba hajapoteza sifa za uchaguzi kwa mujibu wa masharti ya aya ya (d) ya ibara ndogo ya (2) ya Ibara ya 67." Hiyo bold ni msisitizo wangu.

Kwa maana hiyo hiyo ibara ya 69 (1) ni kwamba madaraka ya ubunge yanashikwa baada ya kuapishwa, ukiwa hujaapishwa unakuwa huna madaraka ya ubunge!

Kuna kamchanganyiko hapa.

Watu tunasahau kitu kinachompa nguvu ktk JMT ni katiba pekee.

Hadi katiba ikutambue ndio unapata nguvu, isipokutambua basi.

Ili katiba ikutambue kuwa wewe ni mbunge ni lazima ule kiapo.

Ili katiba ikutambue kuwa wewe ni waziri lazima uwe mbunge.

Ili katiba ikutambue lazima uwe na sifa, je wanazo sifaa hizo

J3 wakila kiapo cha uwaziri kabla ya Ubunge katiba haitowatambua.

Raisi hayupo juu ya katiba kwani anatakiwa kutekeleza yaliyo katika katiba.

Akivunja atakuwa amevunja kiapo and that is the serious offence kwa Watanzania.

Natumai asianze kucheka tu na kulidharau hili. Inabidi aiheshimu ofisi aliyopewa

By Kiranga

Endelea kusoma utaona Rais mteule anaweza kuwa rais kamili hata kama hajaapishwa (kwa hali yoyote), kabla ya siku saba. Kitabu chetu hiki kwa kila sheria kinachoitoa, kinatoa sheria nyingine ya kuivunja.

42.-(1) Rais mteule atashika madaraka ya Rais mapema iwezekanavyo baada ya kutangazwa kwamba amechaguliwa
kuwa Rais, lakini kwa hali yoyote itabidi ashike madaraka kabla ya kupita siku saba.

Halafu hapohapo unaambiwa

(5) Kila Rais mteule na kila mtu atakayeshikilia kiti cha Rais,kabla ya kushika madaraka ya Rais, ataapa mbele ya Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano, kiapo cha uaminifu na kiapo kingine chochote kinachohusika na utendaji wa kazi yake
kitakachowekwa kwa mujibu wa sheria iliyotungwa na Bunge.

Kwa hali yoyote ina maana rais mteule anaweza kushika madaraka ya urais bila kuapishwa? If so mbona (5) inasema kabla ya mtu kushika madaraka ya urais ataapa mbele ya Jaji?

Hivi waandishi wa katiba walielewa maana ya "kwa hali yoyote"? Au ndiyo kutafsiri viingereza vya watu?

Hakuna tatizo kwenye uandishi. Kama nilivyosema mwanzo, kuna provisions ambazo ni more procedural and they dont affect substance. Inawezakutokea circumstances ambazo zimepita 7days na hajala kiapo. Atakuwa raisi kamili. Mfano akaumwa siku ya pili na kukimbizwa nje ya nchi for lets say 30days! Do u think akirudi atakuwa ameupoteza uraisi coz hakuapa?

sheria zetu zinahitaji marekebisha mengi sana maana zinakizana sana kwa kifupi zinamapungufu mengi sana ndio maana yanatokea haya

By Mzee Mwanakijiji

Ibara ya 55.4. inasema "Mawaziri na Naibu Mawaziri wote watateuliwa kutoka miongoni mwa Wabunge."

Na ibara ya 56 inasema "56. Waziri au Naibu Waziri hatashika madaraka yake ila mpaka
awe ameapa kwanza mbele ya Rais kiapo cha uaminifu na pia
kiapo kingine chochote kinachohusika na utendaji wa kazi yake
kitakachowekwa kwa mujibu wa sheria iliyotungwa na Bunge."

Je, mbunge akitangazwa na tume ya taifa ya uchaguzi kuwa mbunge na kabla hajaapishwa Bungeni anaweza kuteuliwa kuwa waziri? Je, kuwa waziri si ni sehemu ya mojawapo ya shughuli za Mbunge?

Kuwa Waziri ni sehemu ya kazi za Kibunge. Rejea kesi ya uchaguzi ya Basil Mramba mwaka 1988 wakati huo akiwa waziri wa Viwanda na Biashara. Basili Mramba alishindwa kwenye kesi ya uchaguzi na alipoteza uwaziri pale pale mahakamani i.e. aliingia mahakamani kusikiliza hukumu ya kesi yake gari likiwa na bendera aliondoka gari bendera ikiwa imeshushwa. Tusiyumbishana Mh. Raisi amevunja katiba ya Jamhuri ya Tanzania, tusubiri Wasomi wa CDM pale ANC leo watasema nini

By Kiranga

Wale wanaomchagua Spika wana madaraka ya wabunge au hawana?

wametambuliwa ubunge wao by only one sircumstance, hakuna wa kuwaapisha, lakini panapokuwepo wa kumuapisha mbunge mteule, no way you can fool me, hawi mbunge mpaka aapishwe na ajaze forms za kutokupoteza sifa za kuwa mbunge.

By Ndachuwa

Kuwa Waziri ni sehemu ya kazi za Kibunge. Rejea kesi ya uchaguzi ya Basil Mramba mwaka 1988 wakati huo akiwa waziri wa Viwanda na Biashara. Basili Mramba alishindwa kwenye kesi ya uchaguzi na alipoteza uwaziri pale pale mahakamani i.e. aliingia mahakamani kusikiliza hukumu ya kesi yake gari likiwa na bendera aliondoka gari bendera ikiwa imeshushwa. Tusiyumbishana Mh. Raisi amevunja katiba ya Jamhuri ya Tanzania, tusubiri Wasomi wa CDM pale ANC leo watasema nini

With respect hapo nadhani sio sawa! Alipoteza uwaziri coz alipoteza ubunge, a necessary requirement to be a minister. I do see how being a minister is one of parliamentary responsibilities

By Feedback

EMT

Mimi bado nakazia mbunge anaweza kuapishwa sehemu yeyote, labda niambiwe neno 'katika bunge' ni ndani ya ukumbi wa bunge na si ofisini.
Labda niulize hivi mbunge akiwa kwenye maeneo ya bunge na si ukumbini atahesabika amehudhuria bunge?

Jibu very simple huwezi kuwa maeneo ya shule/college then useme umehudhuri lecture wakati hukuwepo lecturer room automatically unakua haupo

Version ya Kiingereza ya Katiba inaongelea a Member of Parliament na National Assembly. Kuna tofauti kati ya Parliament na National Assembly? Kwa mfano, Ibara ya 68 inasema "Every Member of Parliament shall be required to take and subscribe before the National Assembly the oath of allegiance before commencing to take part in the business of the National Assembly."

Kwa hiyo, madhumuni ya kiapo ni kumwezesha tuu a Member of Parliament kushiriki kwenye shughuli za National Assembly? Kwa maana nyingine, Mbunge anaweza kuwa a Member of Parliament hata kama hajaapishwa? Kwa maana hiyo basi a Member of Parliament anaweza pia kuteuliwa kuwa na waziri hata kabla hajaapishwa? Ibara ya 55(4) inasema "All Ministers and Deputy Ministers shall be appointed from among Members of Parliament."

By Ndachuwa

Kuwa Waziri ni sehemu ya kazi za Kibunge. Rejea kesi ya uchaguzi ya Basil Mramba mwaka 1988 wakati huo akiwa waziri wa Viwanda na Biashara. Basili Mramba alishindwa kwenye kesi ya uchaguzi na alipoteza uwaziri pale pale mahakamani i.e. aliingia mahakamani kusikiliza hukumu ya kesi yake gari likiwa na bendera aliondoka gari bendera ikiwa imeshushwa. Tusiyumbishana Mh. Raisi amevunja katiba ya Jamhuri ya Tanzania, tusubiri Wasomi wa CDM pale ANC leo watasema nini

CDM viongozi wao ni wapotoshaji wakubwa wa sheria. Kinachosikitisha zaidi, CCM sometimes they fall for it!
Kitakuwa kichekesho kama watazungumzia hili.

By Kiranga

Wale wanaomchagua Spika wana madaraka ya wabunge au hawana?

hawana madaraka ya wabunge kabla ya kuapishwa; wanaruhusiwa jambo moja kufanya kabla ya kushika madaraka hayo; kupiga kura ya kuchagua spika.

Mkanganyiko wote huu bado rais wetu anayo furaha tu kuendelea na jambo hili kama anavyolipeleka! Ikitokea 'Mtikila' fulani akatokea na kulihoji hili mahakamani na mahakama ikasema kilichofanyika sicho, watu wataficha wapi nyuso? Na yale watakayokuwa 'wameyatenda' hawa 'mawaziri' kwa capacity yao ya uwaziri yatakuwa batili?
Nchi hii kweli wakati mwingine inabidi usiwe ukifikiri ili uishi kwa raha. Katiba ingeongoza kuwa kwenye mkanganyiko kama huu 'mahakama' -kama mtafsiri wa sheria, ihusike kutoa tafsiri kabla ya hatua kuanza kuchukuliwa.
Just THINKING ALOUD!

Mkuu MpigaKelele hizo ni changamoto za kikatiba. Tunajaribu kuzichambua. Wametumia Ibara ya 68 lakini Ibara ya 69 inatuingiza kwenye utata. Mwanzoni niliamini kuwa iko sawa kwa kurejea ibara ya 68 lakini baadaye nikajishughulisha na kuigundua hiyo ibara ya 69 nikapata changamoto hiyo. Tunajitahidi kuonyesha changamoto hizi ili tupate tafasri ya kisheria.

Mkuu pia nimegundua kwamba kiswahili chetu nacho kina tabu kidogo. Kama alivyosema EMT kwa mfano neno parliament (spika na wabunge) na National Assembly (bunge na Rais) sisi yote kwa kiswahili tunasema ni bunge hatuyatenganishi.

By Mzee Mwanakijiji

hawana madaraka ya wabunge kabla ya kuapishwa; wanaruhusiwa jambo moja kufanya kabla ya kushika madaraka hayo; kupiga kura ya kuchagua spika.

Kwa hiyo wanamchagua Spika kwa madaraka gani?

By Kimbunga

Mkuu EMT wenzio tangia juzi tumelifanyia kazi hilo suala na tukapata jawabu. Anaweza akashika uwaziri bila kuapishwa ila.hawezi kushiriki shughuli za bunge kabla ya kuapishwa. hiyo wataapishwa june kabla ya kuanza sughuli za bunge

Mkuu mimi naona bado hii ibara haitoshelezi. Hawa ni wabunge wateule. Katiba inamtaka rais ateue miongoni mwa wabunge. Kisheria kuna tofauti kati ya mbunge na mbunge mteule. Kumbuka juzi swali la mbunge mteule Pareso liliondolewa. Kabla ya Bunge kuna vikao vya kamati na waziri atatakiwa kuhudhuria na kujibu au kutolea maelezo baadhi ya mambo. Au tunaomba maana ya shughuli za kibunge.

By Kiranga

Kwa hiyo wanamchagua Spika kwa madaraka gani?

kuwa wabunge wateule na hicho ndicho pekee wanachoweza kufanya. Katiba inawaruhusu kufanya jambo moja tu kabla ya kuapishwa - kumchagua Spika kwanza.

By Mtanzania

Mkuu Pasco,
Hapo umechemsha au sheria uliyosomea imeanza kuzidiwa na uandishi wa Habari?

Mbunge ni mbunge tu hata kabla ya kuapishwa na spika na ndio maana hata kifungu 68 wametumia Wabunge wakati wanakuwa hawajaapishwa.

Ili kushiriki shughuli za bunge Kama mbunge ndio lazima uape kwa spika. Lakini kushiriki shughuli za bunge mbona kuna watu wengi tu wanashiriki ambao sio Wabunge na hawaapishwi? Kwa mfano watendaji mbalimbali ambao wabaitwa bungeni kama vile BOT au Tabesco nk.

Kwasasa Hawa mawaziri watafanya kazi Kama executives na wanaweza hata wakakutana na kamati za bunge kwa mfano wakati wanapanga budget ila hawawezi kuingia bungeni kuchangia mijadala au kujibu hoja za Wabunge bila kuapa kwanza.

Mh! Haikosi wewe ndo mshauri wa JK

By Kiranga

Ibara ya 68 haimuiti mtu aliyechaguliwa/teuliwa kuwa mbunge "mbunge mteule" inamwita "mbunge".

Ibara hiyo isingeweza kusema "mbunge mteule" kwa vile si wabunge wote huteuliwa.

By Mzee Mwanakijiji

Jibu langu mimi ni hapana! Unless kama kuna precedence ambayo watu wanaweza kutukumbusha

Kama jambo ni kosa "unless lina precedence" basi siku ilipotokea hiyo "precedence" kabla yake kulikuwa hakuna "precedence" kwa hivyo lilikuwa kosa na kurudia kosa lenye "precedence" hakubariki kosa kuwa si kosa kwa sababu ni kosa kubwa zaidi kurudia kosa.

By Mtanzania

Mkuu Pasco,
Hapo umechemsha au sheria uliyosomea imeanza kuzidiwa na uandishi wa Habari?

Mbunge ni mbunge tu hata kabla ya kuapishwa na spika na ndio maana hata kifungu 68 wametumia Wabunge wakati wanakuwa hawajaapishwa.

Ili kushiriki shughuli za bunge Kama mbunge ndio lazima uape kwa spika. Lakini kushiriki shughuli za bunge mbona kuna watu wengi tu wanashiriki ambao sio Wabunge na hawaapishwi? Kwa mfano watendaji mbalimbali ambao wabaitwa bungeni kama vile BOT au Tabesco nk.

Kwasasa Hawa mawaziri watafanya kazi Kama executives na wanaweza hata wakakutana na kamati za bunge kwa mfano wakati wanapanga budget ila hawawezi kuingia bungeni kuchangia mijadala au kujibu hoja za Wabunge bila kuapa kwanza.

Mtanzania, naona unatafsiri vibaya maana ya maneno 'kushiriki shughuli za bunge'. Wabunge are 'legislatures, wanatunga sheria na ndio sababu miswaada yote lazime ipite bungeni.

Sijawahi kusikia governor wa bank kuu, au mkurugenzi mkuu wa Tanesco akishiriki kupitisha muswada bungeni? Wanaweza kuwa kwenye jengo au hata kukaa kwenye sehemu ya wageni lakini hawawezi kushiriki kupitisha miswada! Na kama kuna jambo wabunge wanataka kupata ufafanuzi au semina toka kwa governor au mtu wa Tanesco, basi watafanya hivyo NJE YA UKUMBI unaotumiwa kujadili mambo ya kibunge. Mtu yoyote ambaye si mbunge hawezi kuhudhuria bunge hadi pale kipengele husika kitakapotenguliwa. Tofautisha 'lobby area' na bunge' .

Sasa tukirudi kwenye ubunge wenyewe, kuna mbunge mteule na baada ya kuapa anakuwa mbunge kamili. Mbunge mteule hawezi kushiriki shughuli zozote za kibunge kabla y kula kiapo. Na ndio maana kwa mfano Mh Cecilia Pareso alipowasilisha maswali yake bungeni (mwezi mmoja baada ya kuteuliwa kuwa mbunge) swali lake liliondelewa kwa sababu wakati anawasilisha bado alikuwa mbunge mteule (alikuwa hajala kiapo).

How about Mawaziri
Kwa katiba ya sasa mawaziri na naibu mawaziri lazima watokane na wabunge. Kumbuka mawiziri na manaibu (kwa katiba ya sasa) nao wanashiriki shughuli za bunge kama legislatures na pia kama executive. Sasa kama bado ni mbunge mteule utashiriki vipi shughuli za bunge? Utajibu swali la kama nani? utapeleka muswada kama nani? (ref mfano wa Mh Cecilia Pareso aliyokataliwa kuuliza swali kwa sababu alikuwa bado hujala kiapo).

Kama tutatumia katiba kikamilifu basi mawaziri hawa watatu hawawezi kupeleka muswada, kujibu maswali bungeni mwezi ujao hadi pale watakapokula kiapo.

Kwa kifupi ninachoona hapa ni kwamba nchi imekuwa inaendeshwa kwa mazoea, sheria/katiba ya nchi imekuwa compromised so many times. Pengine huko nyuma watu walikuwa hawaulizi na hivyo wakubwa wakajiozesha 'kuzuka'.
Na ninashangaa sana Mwanasheria Mkuu anafanya nini? Kuna mlolongo wa madudu mengo kisheria utadhani hatuna mwanasheria huko serikalini! Ni aibu tunajadiili mambo so basic kwenye katiba wakati kuna office ya mwanasheria mkuu. Aibu.

Katika katiba mpya inabidi tubadili utaratibu, waziri asiwe mbunge, hii itaondoa mgongano wa kiutendaji na kimamlaka kati ya bunge na serikali.